3192 - Thấy gì qua sách lược áp lực tối đa giữa ngoại giao và vũ lực của Donald Trump với Iran

Anh Vũ

Sau khi liên tục đe dọa "lúc nóng lúc lạnh" với chế độ Teheran, ngày hôm nay, 06/02/2026, Mỹ và Iran bắt đầu cuộc đàm phán tại Oman, nhưng không có nhiều hy vọng đạt kết quả khả quan. Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, tổng thống Mỹ Donadl Trump đã theo đuổi chiến lược kết hợp áp lực sức mạnh tối đa với đàm phán mang tính ép buộc, tận dụng thời điểm suy yếu của chế độ Teheran để buộc đối phương phải lựa chọn hoặc khuất phục hoặc chấp nhận rủi ro bị tấn công quân sự.

Tàu sân bay USS Dwight D. Eisenhower và các tàu chiến khác vượt qua eo biển Hormuz tiến vào Vịnh Ba Tư vào ngày 26/11/ 2023. AP - Information Technician Second Class Ruskin Naval

Lần này,  lợi dụng lúc chế độ Teheran trong tình trạng khó khăn, bị suy yếu trước các cuộc nổi dậy của dân chúng, ông Trump liên tục gây áp lực với chiến thuật mơ hồ. Sau khi điều động lực lượng quân sự hùng hậu áp sát Iran, tổng thống Mỹ phát tín hiệu ủng hộ người dân Iran nổi dậy, hứa hẹn “viện trợ sắp tới”, liên tiếp tuyên bố đe dọa dùng vũ lực rồi cuối cùng cử các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đến Oman đàm phán với ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Tuy nhiên, các yêu sách mà Washington đưa ra mang tính áp đặt tối đa và gần như không thể chấp nhận được đối với  Iran.

Khác với những người tiền nhiệm vốn ưu tiên các thỏa thuận từng bước, ông Trump đã chứng minh là người sẵn sàng sử dụng vũ lực. Nhiệm kỳ đầu ông đã ra lệnh ám sát  tướng Qassem Soleimani, nhân vật quyền lực bậc nhất của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Gần đây nhất là quyết định tấn công trực tiếp vào các cơ sở liên quan tới chương trình hạt nhân quân sự của Iran, vẫn được gọi là « cuộc chiến 12 ngày ».

Chính tiền lệ này tạo nên sức nặng răn đe của Trump. Với Teheran, khi ông nói rằng phương án quân sự đang được cân nhắc, đó không phải là lời đe dọa suông. Dana White, cựu phát ngôn viên Lầu Năm Góc, nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, tin rằng nếu đàm phán bế tắc, Mỹ, có thể phối hợp với Israel, tiến hành các cuộc không kích có tính toán.

Những hành động như vậy  đã xây dựng hình ảnh Trump như một lãnh đạo khó đoán, sẵn sàng “đánh thật”, tạo ra uy tín răn đe mà ông khai thác triệt để trong các cuộc mặc cả chiến lược sau này.  Nhà phân tích Michael Singh, nhận định trên Le Figaro : « Chấp nhận thỏa thuận hoặc không đã trở thành cách tiếp cận mặc định của Trump ».

Tối hậu thư của Trump

Mặc dù vậy, Donald Trump không từ bỏ kênh ngoại giao, nhưng đó là thứ « ngoại giao trên đầu nòng súng » . Washington đưa ra những yêu sách tối đa: Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium, chuyển giao hoặc tiêu hủy kho vật liệu hạt nhân, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và giải thể mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Những yêu cầu này không phải là nền tảng cho một thỏa hiệp, mà giống một tối hậu thư: hoặc Iran chấp nhận bị tước bỏ phần lớn năng lực sức mạnh, hoặc phải  đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Câu hỏi lớn nhất là liệu Trump có thực sự muốn lật đổ chế độ Iran hay không. Nhiều phân tích cho rằng Trump không chủ trương làm việc đó bằng mọi giá. Bóng ma thất bại ở Irak và Afghanistan vẫn ảnh hưởng sâu sắc tới tính toán của ông.

Thay vì một cuộc cách mạng toàn diện, Trump có xu hướng ủng hộ kịch bản “tái cấu trúc nội bộ”: loại bỏ những nhân vật cứng rắn nhất quanh lãnh tụ tối cao Khamenei, nhưng vẫn giữ lại một cấu trúc quyền lực đủ mạnh để bảo đảm ổn định. Cách tiếp cận này từng được áp dụng ở Venezuela, nơi Washington ưu tiên một nhân vật giữ “quyền lực liên tục” hơn là hỗn loạn chính trị.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất nằm ở Lực lượng Vệ binh Cách mạng và quân đội Iran, những lực lượng có mức độ trung thành ý thức hệ rất cao và gần như không thể “xoay chiều”. Theo nhiều nguồn tin, Israel đã có mặt sâu trong nội bộ Iran nhằm thu thập thông tin và xác định khả năng thay đổi quyền lực từ bên trong, nhưng  kịch bản này vẫn đầy rủi ro.

Không thể tách rời chính sách Iran của Trump khỏi các yếu tố chính trị nội bộ Mỹ. Đối mặt với nhiều bê bối và khó khăn trong nước, Trump có động lực rõ ràng để chuyển hướng sự chú ý của truyền thông và công chúng sang một hồ sơ lớn ở bên ngoài. Đồng thời, ông cũng đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng hình ảnh của một vị tổng thống dám làm điều mà khoogn một tổng thống Mỹ nào trước ông  dám làm.

Liệu Iran sẽ lùi bước, tìm cách câu giờ, hay phản kháng mạnh mẽ hơn? Donald Trump sẽ đi xa đến đâu trong việc thử thách Tehran? Những câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ.