3218 - Trump cứ phải ‘gãi lưng’ Tập

Mai Phi Long

Hôm 4 Tháng Hai, Tổng Thống Donald Trump tung lên trang mạng xã hội Truth Social lời ca ngợi là vừa có cuộc điện đàm “rất tuyệt vời” với ông Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc.

Tổng Thống Donald Trump (trái) nói chuyện với Chủ Tịch Tập Cận Bình ở Nam Hàn hồi Tháng Mười, 2025. (Hình minh họa: Andrew Caballero-Reynolds/AFP via Getty Images)

Đây không chỉ là một thông cáo ngoại giao bình thường mà là một tấm gương phản chiếu trần trụi cách ông Trump nhìn thế giới, vận hành quyền lực, và, quan trọng hơn, cách ông đối xử với chính những cử tri đã tin vào mình.

Hãy xem lời mở đầu: “Tôi vừa hoàn tất một cuộc điện đàm rất tuyệt vời với Chủ Tịch Tập của Trung Quốc. Đây là một cuộc điện đàm dài và kỹ lưỡng, trong đó chúng tôi thảo luận nhiều vấn đề quan trọng, bao gồm thương mại, quân sự, chuyến đi vào Tháng Tư mà tôi sẽ thực hiện đến Trung Quốc (một chuyến đi mà tôi rất mong đợi!)…”

Và câu kết: “…Mối quan hệ với Trung Quốc, và mối quan hệ cá nhân của tôi với Chủ Tịch Tập, là cực kỳ tốt đẹp, và cả hai chúng tôi đều nhận thức rõ tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ đó. Tôi tin rằng sẽ có rất nhiều kết quả tích cực đạt được trong ba năm tới của nhiệm kỳ tổng thống của tôi liên quan đến Chủ Tịch Tập và nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc.”

Trong thông điệp “gãi lưng” Bắc Kinh đó, không có ngôn từ đối đầu. Không có “Trung Quốc tống tiền chúng ta.” Không có “kẻ thù chiến lược.” Không có “mối đe dọa sinh tử.” Không hò hét khẩu hiệu trong các vận động tranh cử.

Thay vào đó là một danh sách dài các lĩnh vực hợp tác từ thương mại, quân sự, Đài Loan, Nga-Ukraine, Iran, dầu khí, nông nghiệp, động cơ máy bay – và quan trọng nhất là điệp khúc quen thuộc: “Mối quan hệ cá nhân của tôi với Chủ Tịch Tập là cực kỳ tốt.”

Câu hỏi người quan sát thời cuộc cần đặt ra là sự đối lập hoàn toàn giữa khẩu hiệu tuyên truyền chống Trung Quốc dữ dội trong nước và hành xử đối ngoại mâu thuẫn đó nói lên điều gì về tầm nhìn chiến lược của ông Trump? Và cái giá nào nước Mỹ phải trả?

Hò hét chống Trung Quốc trước cử tri, tung hê Trung Quốc khi diện kiến Tập

Nhà đầu tư địa ốc Donald Trump xây dựng sự nghiệp chính trị của mình bằng cách biến Trung Quốc thành đối tượng trút giận, một bao cát tập đấm, mục tiêu lý tưởng cho những bất mãn trong nước: Mất việc làm, suy thoái công nghiệp, thâm hụt thương mại, và nỗi lo toàn cầu hóa.

Trong các cuộc vận động chính trị, Trung Quốc được ông Trump và bộ máy tranh cử Cộng Hòa vẽ ra như một thế lực gian trá, cần bị trừng phạt, bị “đánh gục cho hả giận.”

Nhưng trong các lần gặp trực tiếp với ông Tập Cận Bình thì lại có một Trung Quốc khác hẳn: Một đối tác cần được vuốt ve, một cường quốc mà Mỹ phải “giữ quan hệ tốt,” một trụ cột không thể thiếu của ổn định toàn cầu.

Cách hành xử này không phải là sự linh hoạt ngoại giao.

Đây là “tách đôi thực tại:” Một thực tại được dựng lên để kích động cử tri và một thực tại khác để giao dịch với quyền lực thật.

Và khi hai thực tại đó tách rời nhau quá xa, không còn là tầm nhìn chiến lược sâu sắc mà chỉ phơi bày cảnh tượng sân khấu và thực tế hậu trường.

Chiến lược TACO trong canh bạc xì phé thuế quan

Tổng Thống Trump thường được các ủng hộ viên mô tả là “cứng rắn với Trung Quốc” qua chính sách thuế quan. Nhưng thực tế, trong giới tài chính và chính trị ngoại giao phải tặng cho nhà lãnh đạo nước Mỹ một biệt hiệu: TACO (Trump Always Chickens Out), trong tiếng Việt nghĩa là “Trump luôn luôn rụt cổ.”

Cách hành xử của ông Trump trong cuộc chiến thuế quan với Trung Quốc cứ lặp đi lặp lại thứ tự: Bắt đầu đe dọa áp thuế cao – thị trường chứng khoán rung chuyển – Tòa Bạch Ốc lùi bước “cho hoãn, miễn trừ, hoặc đàm phán lại.”

Thuế quan, trong tay ông Trump, không còn là đòn bẩy chiến lược tái cấu trúc quyền lực kinh tế, mà lộ hình là đòn mặc cả ngắn hạn trước Trung Quốc và có thể rút bất cứ lúc nào khi giật mình phát hiện thiệt hại chính trị hoặc kinh tế trở nên quá lớn.

Tất nhiên, bên kia bàn cờ, Bắc Kinh hiểu điều đó rõ hơn ai hết.

Hệ quả là gì? Mỹ chịu tổn phí thật, nào là giá cả tăng, chuỗi cung ứng bất ổn, đặc biệt hàng nông sản Mỹ ứ đầy trong kho khiến thành phần cử tri nông dân nòng cốt của ông Trump thiệt hại nặng nề.

Phía Trung Quốc đưa ra nhượng bộ có kiểm soát như chịu mua thêm nông sản, dầu khí vừa đủ để Trump khoe “thắng lợi.”

Nhưng “báu vật chiến lược công nghệ,” thứ quyết định quyền lực dài hạn, vẫn nằm trong tay Bắc Kinh.

Bửu bối “đất hiếm”

Nếu thực sự muốn đối đầu Trung Quốc một cách chiến lược, nước Mỹ phải làm chủ nguyên liệu “đất hiếm,” huyết mạch của công nghệ cao, quốc phòng, pin, động cơ phản lực, và vũ khí chính xác. Bởi vì Trung Quốc kiểm soát gần như tuyệt đối chuỗi khai thác và tinh luyện các loại khoáng sản quý giá này khắp địa cầu.

Khó có thể nói rằng các cố vấn và ngay cả ông Trump không biết đến yếu điểm sinh tử này của công nghệ hiện đại Mỹ.

Người bình thường với hiểu biết phổ thông cũng hiểu được rằng đụng tới “đất hiếm” đồng nghĩa với chi phí tăng mạnh cho doanh nghiệp Mỹ, rủi ro trước mắt cho công nghệ quốc phòng và đương nhiên đe dọa trực tiếp đến toàn bộ hệ thống kỹ nghệ và nền kinh tế Mỹ.

Những diễn biến trong ván bài giao thương với Trung Quốc bộc lộ một sự thật là Tổng Thống Trump – với tư duy giao dịch bán sang tay kiếm lời nhanh của nhà kinh doanh địa ốc, chủ sòng bài và thói đáp ứng cử tri trước những chu kỳ bầu cử ngắn – đã vội mang khuôn mặt “poker face” hù “double down” chọn đánh vào nơi dễ “nổ” nhất: Thuế quan.  Dễ dọa. Dễ rút. Dễ khoe thắng lợi.

Nhưng trong canh bạc xì phé này, ông Tập lại giữ con bài tẩy: Đất hiếm.

Bắc Kinh lờn mặt và nước Mỹ phải trả giá trả dài hạn

Cách hành xử kiểu TACO này gửi ra thông điệp rất rõ ràng với Trung Quốc: Những lời tuyên truyền chống Trung Quốc dữ dội khi tranh cử chỉ để lòe cử tri MAGA, hoàn toàn không phải lằn ranh đỏ.

Và ông Tập chỉ cần nới kiểm soát đất hiếm một tí là đủ để ông Trump tuyên bố thắng lợi với cử tri Mỹ thế là trọn thời gian sẽ đứng về phía Bắc Kinh.

Rồi cả thế giới ai cũng thấy thuế quan là công cụ mặc cả không phải đòn đánh sinh tử. Một khi đối thủ đọc được chiêu này rồi sức răn đe đã mất!

Cách hành xử TACO này để lại nhiều hậu quả:

-Thứ nhất, uy tín chiến lược của Mỹ suy giảm: Đối tác và đối thủ đều học cách chờ tới lúc Washington đổi giọng. Lời nói không còn trọng lượng.

-Thứ hai, liên minh bị xói mòn: Đồng minh khó cùng Washington hợp tác lâu dài khi lập trường của ông Trump có thể thay đổi chỉ sau một cuộc điện đàm.

-Thứ ba, kinh tế Mỹ chịu chi phí mà không đổi được thế trận: Người tiêu dùng và doanh nghiệp trả giá, nhưng chuỗi quyền lực toàn cầu không dịch chuyển.

-Thứ tư, nội bộ Mỹ bị phân cực sâu hơn: Cử tri được nuôi bằng khẩu hiệu đối đầu, nhưng thực tế lại là hòa hoãn. Niềm tin bị bào mòn.

“Mẹo cờ bạc sao dùng được việc quân binh”

Phải chi ông Trump có học lịch sử Việt thì sẽ không bị chế giễu là TACO vì tình huống này được Đức Trần Hưng Đạo dạy hậu thế trong Hịch Tướng Sĩ: Mẹo cờ bạc không dùng được việc quân binh!

Cách tổng thống Mỹ “quay ngoắt 180 độ” mỗi khi diện kiến ông Tập Cận Bình không phải là ngẫu nhiên mà phản ánh một mô hình tâm lý “ỷ thế bắt nạt” quen thuộc trên cuộc đời là hung hăng với kẻ yếu, mềm mỏng với kẻ mạnh thực sự.

Đố ai tìm được bất kỳ lời nói “xỏ xiên, thóa mạ,” như dành cho các lãnh đạo đồng minh, mà ông Trump dám dùng với “Thiên Tử Tập.”

“Cậu ấm” Tòa Bạch Ốc mặc sức công kích truyền thông, đồng minh lệ thuộc, hoặc đối thủ chính trị trong nước nhưng trước nhà lãnh đạo Bắc Kinh đang nắm trong tay thị trường, chuỗi cung ứng, và ổn định chính trị, “cậu” mới nhận ra giới hạn của mình.

Do đó “cậu” phải vuốt ve, phải nhấn mạnh có “quan hệ cá nhân tốt” với ông chủ Trung Nam Hải, phải hứa hẹn trong ba năm còn lại của nhiệm kỳ là phải làm hài lòng “Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc.”

Tất cả diễn biến trên cho thấy đó không phải là bản lĩnh chiến lược mà là bản năng né rủi ro trong tầm nhìn giao dịch ngắn hạn của một nhà đầu cơ địa ốc từng nhiều lần phá sản.

Khẩu hiệu hò hét không bao giờ là viễn kiến chiến lược

Tin nhắn vuốt ve Chủ Tịch Tập Cận Bình vừa rồi trên Truth Social không phải là một sơ suất vụng về mà là lời thú nhận lộ liễu: Đó là Tổng Thống Trump không có một học thuyết vững chắc để đối đầu với Trung Quốc.

Ông chỉ lợi dụng sân khấu chính trị của nước Mỹ để tung khẩu hiệu tuyên truyền mê hoặc cử tri MAGA. Ông chỉ biết những cú mặc cả ngắn hạn.

Nhưng ông không có, và có lẽ chưa bao giờ có, tầm nhìn chiến lược dài hạn cho vị thế của nước Mỹ trong thế kỷ 21.

Trong lịch sử, các cường quốc không suy tàn vì thiếu khẩu hiệu mà chỉ sụp đổ khi lãnh đạo nhầm lẫn giữa tiếng vỗ tay nông cạn của đám đông và sức nặng của quyền lực thật.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/trump-cu-phai-gai-lung-tap/