3228 - Sự tha hóa đạo đức chính quyền và ‘chủ nghĩa dân túy khổ dân’

Trúc Phương

Chính quyền Tổng Thống Donald Trump hiện đứng đầu thế giới và là chính quyền duy nhất thế giới đang làm điều duy nhất thế giới không ai dám làm: Kích động phát tán thông tin độc hại, không chỉ liên tục sản xuất tin giả, tin bóp méo sự thật mà còn là sự đạp vỡ bất kỳ hàng rào đạo đức nào còn sót lại. Ông Trump là nguyên thủ duy nhất trong thế giới văn minh ngày nay dùng tin “chế” để thao túng tâm lý với mức độ độc ác và phá hoại chưa từng có.

Tổng Thống Donald Trump tại buổi Điểm Tâm Cầu Nguyện Quốc Gia lần thứ 74 ở Washington DC hôm 5 Tháng Giêng. Vào buổi tối cùng ngày, ông đưa lên mạng xã hội hình ảnh kỳ thị chủng tộc đối với ông bà cựu Tổng Thống Barack Obama. (Hình minh họa: Alex Wong/Getty Images)

Sự sụp đổ tận gốc rễ tất cả hàng rào đạo đức 

Chưa bao giờ trong lịch sử chính trị đương đại người ta chứng kiến một chính quyền chủ động kích động và phát tán thông tin độc hại với quy mô kinh khủng như hiện nay. Những gì ông Trump làm liên tục phá vỡ hết “kỷ lục” này đến “kỷ lục” khác của chính ông trong việc đạp đổ giới hạn đạo đức, có thể khiến ngay cả những chế độ tồi tệ nhất thế giới, từ Trung Quốc, Cuba, Bắc Hàn, đến Việt Nam, cũng phải xấu hổ thay cho người Mỹ. Dù là chế độ tàn ác nhưng không bất kỳ nhà lãnh đạo hay nguyên thủ nào của họ hạ thấp nhân phẩm chính mình bằng việc chà đạp nhân phẩm đối thủ hoặc người dân một cách công khai để thế giới nhíu mày cười cợt.

Ông Trump đang đứng ngoài mọi quy luật chính trị lẫn đạo đức thông thường. Điển hình mới nhất là vụ ông chia sẻ đoạn video phân biệt chủng tộc về gia đình cựu Tổng Thống Barack Obama (và chế nhạo cựu Tổng Thống Joe Biden cũng như một số nhân vật đảng Dân Chủ trong cùng video). Dù video bị xóa trước làn sóng phẫn nộ từ cả hai đảng, hành động này đã để lại một vết sẹo lớn trong lòng xã hội Mỹ.

Luôn chụp mũ báo chí là “tin giả” nhưng ông Trump và nội các của ông là ổ khổng lồ phát tán virus tin giả. Không có bất kỳ bộ máy truyền thông nhà nước ở quốc gia độc tài nào lũng đoạn thông tin bằng tin giả và tin “chế” như chính quyền ông Trump.

Tháng Ba, 2025, Cảnh Sát Di Trú (ICE) bắt bà Virginia Basora-Gonzalez với cáo buộc buôn bán ma túy và nhập cảnh trái phép. Họ chụp ảnh bà trong bãi đậu xe, với khuôn mặt đẫm nước mắt, hai tay bị còng phía sau. Không có gì đáng nói thêm nếu tài khoản X (trước đây là Twitter) của Tòa Bạch Ốc không sử dụng công cụ AI (Artificial intelligence – Trí Thông Minh Nhân Tạo) để tạo ra bức vẽ bà Basora-Gonzalez mặt mày đầm đìa nước mắt khi bị nhân viên liên bang còng tay. Bức vẽ được thực hiện theo phong cách của hãng phim hoạt hình nổi tiếng Studio Ghibli của Nhật. Đến nay, sau gần một năm, bức vẽ có 76.1 triệu lượt xem và 149,000 lượt thích. Trong 13,000 bình luận, một số người nói chính xác đó là điều mà họ đã bỏ phiếu cho ông Trump.

Câu chuyện trên cho thấy, giờ đây, “tiếng nói chính thức của chính phủ Mỹ” không phải là những phát ngôn chuẩn mực mà là sự pha trộn độc hại giữa sự chế giễu được thực hiện một cách tàn nhẫn, với thủ thuật tuyên truyền bằng những trò đùa thô tục theo phong cách thấp hơn cả “chuẩn” bình dân.

Không chỉ cá nhân ông Trump – một nguyên thủ quốc gia – nhiều cơ quan trọng yếu trong chính phủ liên bang, từ Tòa Bạch Ốc, Bộ Nội An, ICE, Bộ Tư Pháp, Bộ Quốc Phòng… đều đăng tin giả, tin bóp méo sự thật, tin chế, tin chưa kiểm chứng,… được thực hiện đơn giản bằng việc dùng kỹ thuật AI, lồng ghép “nhạc” AI, hoặc sao chép hình ảnh từ một số tác phẩm nghệ thuật.

Tháng Bảy, 2025, trang X của Bộ Nội An đăng bức vẽ nổi tiếng “Morning Pledge” của Thomas Kinkade (với cảnh những đứa trẻ trên đường đến trường, nơi lá cờ Mỹ đang tung bay trong sân). Bộ Nội An ghi “chú thích” bức ảnh là “Protect the Homeland.”

Gia đình họa sĩ Thomas Kinkade (qua đời năm 2012) cực kỳ giận dữ trước việc cơ quan này dùng bức tranh mà không xin phép và “chính trị hóa” nội dung bức vẽ vốn mang ý nghĩa nhân bản, chẳng hề liên quan chiến dịch trục xuất người nhập cư bất hợp pháp.

“Như nhiều người trong số quý vị, chúng tôi vô cùng lo ngại khi thấy bức tranh được sử dụng để thúc đẩy sự chia rẽ và bài ngoại, điều hoàn toàn trái ngược với sứ mệnh của chúng tôi. Chúng tôi kiên quyết sát cánh với cộng đồng, những người bị Bộ Nội An nhắm đến và đe dọa,” tổ chức Kinkade Family Foundation, đại diện gia đình Thomas Kinkade, lên tiếng.

Ngày 22 Tháng Giêng, trang X của Bộ Trưởng Tư Pháp Pamela Bondi loan báo họ vừa bắt luật sư nhân quyền Nekima Levy Armstrong, “người bị cáo buộc đóng vai trò chủ chốt trong việc tổ chức cuộc tấn công phối hợp vào nhà thờ Cities Church ở St. Paul, Minnesota.”

Khi bị áp giải từ tòa liên bang ở St. Paul, Minnesota, đến nhà tù Sherburne County với ba lớp còng xích (quanh cổ tay, eo, và chân), bà Armstrong nói rằng đó là khoảnh khắc bà cảm thấy gần với chế độ nô lệ nhất. Tuy nhiên, bà vẫn bình thản bước đi, khuôn mặt kiên quyết, đầu ngẩng cao. Dù vậy, bức ảnh trên trang X của Tòa Bạch Ốc lại cho thấy bà trong trạng thái hoảng loạn, nước mắt chảy dài, đầu tóc rối bù, màu da được làm sạm hơn.

Với chú thích “ĐÃ BỊ BẮT” vì là “một kẻ kích động cực tả,” đó là bức ảnh chế bằng công cụ AI. Điều đáng nói là Tòa Bạch Ốc đã đi quá giới hạn. Bức ảnh giả liên quan bà luật sư da màu Nekima không chỉ mang tính xúc phạm và phân biệt chủng tộc với sự lố bịch thô thiển thường thấy ở ông Trump và chính quyền của ông mà còn là một sự lừa dối trắng trợn. Xem bức ảnh khi còn ở nhà tù trước khi được thả vào hôm sau, bà Armstrong cho biết bà cảm thấy thật sự “ghê tởm.” Kể từ ngày bức ảnh chế được đăng trên trang X của Tòa Bạch Ốc vào ngày 22 Tháng Giêng, đến nay có hơn 6.3 triệu lượt xem.

“Sadopopulism” 

Phát biểu trong chương trình “Inside Politics With Manu Raju” của CNN ngày 8 Tháng Hai, Dân Biểu Thomas Massie (Cộng Hòa-Kentucky) nói rằng ông Trump ngày càng “đi quá xa,” ám chỉ vụ ông chia sẻ video nhạo báng vợ chồng Barack Obama là khỉ. Ông Massie nói một cách gay gắt rằng ông Trump “cần phải xin lỗi (Obama).”

Điều đáng nói không chỉ ở chỗ ông Trump “bình thường hóa” việc bóp méo thông tin và hạ nhục đối thủ theo cách tạo ra “niềm vui” một cách bệnh hoạn mà vấn đề ở đây là sự hưởng ứng một cách thích thú của những người ủng hộ ông một cách mù quáng. Họ luôn bào chữa cho những hành động hoặc lời nói thô bỉ mà nếu hàng xóm họ làm tương tự với họ thì chắc chắn phản ứng của họ sẽ không như vậy.

Với những người ủng hộ ông Trump, hầu như không ai nghĩ rằng ông đang phá vỡ tất cả chuẩn mực đạo đức mà họ chỉ thấy điều đó chẳng có gì đáng phẫn nộ và cần lên án. Như những kẻ mắc bệnh bạo dâm, sự tàn bạo cực độ của việc hạ nhục kẻ mà họ thù ghét khiến họ có một khoái cảm lạc thú khi chứng kiến kẻ mà họ thù ghét bị tra tấn. Ông Trump càng bạo lực ngôn từ thì càng chứng minh ông mạnh mẽ và kẻ thù của ông yếu đuối như thế nào.

Khi khoái trá chia sẻ lại những gì ông Trump làm, dù hoàn toàn không có giá trị đạo đức, họ như muốn nói, hãy cùng tận hưởng, đây là điều mà chúng ta đang cùng làm. Chúng ta đang rất vui. Chúng ta cần thể hiện sức mạnh bằng cách tận hưởng càng nhiều lạc thú càng tốt. Và không ai, trừ ông Trump, mới mang lại cho chúng ta niềm vui lớn như thế bởi vì ông thay chúng ta tra tấn bạo hành bọn đáng ghét đó… Sử gia Timothy Snyder (Đại học Yale University) gọi hiện tượng này là “sadopopulism của Trump.”

Với nhiều quốc gia, giá trị của chính phủ là thành tựu, là những gì cụ thể làm cho “ích nước lợi nhà.” Với ông Trump, giá trị của chính quyền là cách thức diễn ngôn, phải làm cho một số người cảm thấy họ trở nên “tồi tệ” vì có những kẻ xung quanh cướp bóc họ. Dân túy theo cách của ông Trump không chỉ là “populism” – bằng việc mua chuộc lòng dân, mà phải là “sadopopulism” (dân túy bạo dâm) – bằng cách làm cho người ta giận dữ oán ghét kẻ khác, song song với điều đó là khoái cảm khi chứng kiến kẻ mình căm ghét bị hạ nhục.

Ông Jason Stanley, giáo sư triết đại học University of Toronto, nói thêm, với  ông Trump, việc cung cấp bảo hiểm y tế hoặc an ninh kinh tế không quan trọng bằng mang lại “niềm vui” cho những người ủng hộ ông. Có thể hiểu tại sao những người ủng hộ ông Trump không “để ý” đến cơm áo gạo tiền bị chính sách của ông Trump ảnh hưởng, chừng nào sự “bạo dâm ngôn ngữ” còn xảy ra để cảm xúc khoái trá nhất thời của họ được thỏa mãn ở mức cao nhất.

Những gì đang xảy ra cho thấy không chỉ ý nghĩa đạo đức bị bóp méo mà quan điểm về đạo đức bị lệch lạc như thế nào dưới “nhãn quan” tiêu chuẩn kép của những người ủng hộ ông Trump. Họ xem tất cả sự lố bịch bệnh hoạn của ai khác là điều không thể chấp nhận nhưng những gì tương tự từ ông Trump thì là chuyện chẳng có gì đáng ầm ĩ.

Vấn đề là khi chính trị và xã hội trở thành những phiên bản thô thiển rẻ tiền thì không chỉ hình ảnh nước Mỹ bị ô uế mà sớm hay muộn, những kẻ ủng hộ sự phi nhân rồi đến lượt họ và con cái họ cũng trở thành nạn nhân. Chấp nhận gạt bỏ đạo đức, họ là những “loser” thật sự khi đánh mất những giá trị mà họ vĩnh viễn không bao giờ lấy lại được. 

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/su-tha-hoa-dao-duc-chinh-quyen-va-chu-nghia-dan-tuy-kho-dan/