3179 - Gavin Newsom, ‘chàng trai trẻ đang vội’ bước lên võ đài quốc gia

Trúc Phương/Người Việt

Có thể xem việc Thống Đốc California Gavin Newsom phát hành quyển hồi ký “Young Man in a Hurry: A Memoir of Discovery” vào ngày 24 Tháng Hai tới đây là bước khôn khéo dọn đường tranh cử tổng thống.

Chiến thắng Proposition 50 cho thấy Newsom có khả năng huy động và vượt trội hơn gần như bất kỳ nhân vật Dân Chủ nào thời điểm hiện tại. (Hình minh họa: Brandon Bell/Getty Images)

Hồi ký “kể hết,” kể cả những chuyện không hay trong gia đình, được tung ra thời điểm này dường như là bước tính toán để vô hiệu hóa những cuộc tấn công trong tương lai có thể cản trở chiến dịch tranh cử tổng thống của Gavin Newsom.

Một “chàng trai trẻ đang vội”

Tính đến thời điểm này, “Newscum” (từ miệt thị mà Tổng Thống Trump dành cho Gavin Newsom) là một trong những ứng cử viên sáng giá nhất của phe Dân Chủ. Ở tuổi 58, ông chưa từng thua cuộc bầu cử nào trong hơn ba thập niên tham chính. Ông đã trải qua hơn 20 năm liên tục nắm giữ các vị trí hành pháp cấp cao, từ thị trưởng San Francisco, phó thống đốc, đến thống đốc tiểu bang đông dân và giàu nhất nước Mỹ.

Tháng Mười Một, 2025, tại một hội trường công đoàn ở San Diego, Gavin Newsom đứng lặng lẽ một góc, áo sơ mi trắng xắn tay, lắng nghe các lãnh đạo công đoàn phát biểu. Ông cúi người, gật đầu nhẹ, và khi cầm micro, Newsom nói: “Chúng ta đều biết tại sao mình có mặt ở đây hôm nay.”

Ông bắt đầu kêu gọi ủng hộ Dự Luật 50 (Proposition 50) – một sáng kiến tái phân chia khu vực bầu cử toàn tiểu bang nhằm tạo thêm ít nhất năm ghế Hạ Viện có lợi cho Dân Chủ, một cách đối trọng với chiến lược “gerrymandering” (vẽ lại bản đồ bầu cử) của phe Cộng Hòa ở Texas và một số tiểu bang khác. Dự Luật 50 cuối cùng thắng áp đảo với cách biệt gần 30 điểm phần trăm – một chiến thắng không chỉ mang tính biểu tượng mà còn khẳng định khả năng huy động nguồn lực chính trị và sức ảnh hưởng của Newsom trong bối cảnh phe Dân Chủ đang bị chia rẽ sâu sắc.

Gavin Newsom thường kể câu chuyện mình theo kiểu “tình cờ trở thành chính trị gia.” Năm 20 tuổi, ông kinh doanh rượu vang, được tỷ phú Gordon Getty hậu thuẫn để xây dựng thành công “đế chế” PlumpJack, từ cửa hàng rượu, quán cà phê đến vườn nho. Ngày nay, dù đặt phần lớn tài sản vào quỹ tín thác để tránh xung đột lợi ích, ông vẫn thu gián tiếp hơn $1 triệu mỗi năm từ các công ty liên quan.

Trong thực tế, Newsom chưa bao giờ “tình cờ làm chính trị.” Chính trị nằm sâu trong máu ông. Mỗi ngày, ông dậy từ bảy giờ sáng, nhắn tin hoặc gọi điện hết người này đến người khác, sau đó ăn mặc chải chuốt cho một cuộc họp nào đó. Ông dành hàng giờ mỗi ngày đọc tài liệu, ghi chú và có khi chép đi chép lại hàng chục lần, một thói quen bắt nguồn từ chứng khó đọc (dyslexia) mà ông mắc từ nhỏ.

Nhiều người cho rằng Newsom, với dáng vẻ quá “thượng lưu,” nên khó kết nối với cử tri bình dân. Ít người biết rằng tuổi thơ Newsom từng trải qua giai đoạn cực kỳ khốn khó. Sau gần 30 năm, ông vẫn bất bại trên chính trường. Tỷ lệ ủng hộ ông dao động quanh mức 50-55%, cao hơn nhiều thống đốc khác. Chiến dịch tái phân chia khu vực bầu cử năm 2025 đã biến ông thành nhân vật quốc gia.

Gavin Newsom luôn tự hào những gì ông làm được cho California. “California chính là nước Mỹ, nhưng ở mức độ cao hơn” (“California is America, but only more so”) – ông nói với cựu Tổng Thống Bill Clinton trên sân khấu Tuần Khí Hậu (Climate Week) tổ chức ở New York vào Tháng Chín, 2025. “Đây là tiểu bang đa dạng nhất trong nền dân chủ đa dạng nhất thế giới. 27% dân số tiểu bang là người nước ngoài. Chúng tôi thực hành chủ nghĩa đa nguyên, một điều đáng tự hào,” Gavin Newsom nói thêm.

Ông nhấn mạnh California là minh chứng sống động cho thấy chủ nghĩa đa nguyên (pluralism) không dẫn đến thất bại, trái ngược với luận điệu của phe Cộng Hòa, và những thành công của California chứng minh rằng “chúng tôi không có đối thủ.” California hiện là một trong những tiểu bang giàu nhất Mỹ, là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới với nguồn thu $4.1 ngàn tỷ mỗi năm; dẫn đầu về công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, và có nền giáo dục đại học công lập được đánh giá tốt nhất thế giới.

“Bơi” ở vùng nước ngọt lẫn nước mặn

Trong hầu hết thế kỷ 20, California là tiểu bang lưỡng đảng. Cử tri California đã bỏ phiếu cho Cộng Hòa 14 lần trong 25 cuộc bầu cử tổng thống. Tuy nhiên, 15 năm qua, California đã trở thành thành trì của Dân Chủ. Đó là giai đoạn kinh tế California bùng nổ. Cũng trong chính giai đoạn này, California bị phe bảo thủ tấn công ác liệt. Hình ảnh chính trị gia Cộng Hòa đứng ở góc phố San Francisco – chỉ trỏ những khu ổ chuột vô gia cư và mỉa mai nói đó là “thành tựu” của Gavin Newsom và là “sự suy tàn thảm khốc” đến từ sự lãnh đạo tồi tệ của Dân Chủ – ngày càng trở thành giọng điệu quen thuộc.

Ghét hay thích, phải thừa nhận Gavin Newsom làm được khá nhiều điều. Nguyên tắc cốt lõi của Newsom là tạo nên chính sách mở. Từ năm đầu tiên ngồi ghế thống đốc, ông đã đẩy mạnh việc thực hiện các nguyên tắc truyền thống của Dân Chủ, chẳng hạn ghi nhận quyền sinh sản vào Hiến Pháp tiểu bang, duy trì chính sách bảo vệ người nhập cư, thúc đẩy cải cách bộ máy cảnh sát. Là một trong những tiểu bang đi đầu cả nước về thử nghiệm nền kinh tế xanh, California luôn có sức hút đặc biệt. Chẳng phải tự nhiên mà California là nơi đặt trụ sở khoảng một nửa trong số các công ty khởi nghiệp kỳ lân của Mỹ (“unicorn startup” là công ty khởi nghiệp tư nhân được định giá $1 tỷ trở lên).

Gavin Newsom cũng là một trong những thống đốc biết cách “quốc tế hóa” cương vị lãnh đạo một tiểu bang. Ba tháng sau lễ nhậm chức năm 2019, ông đến El Salvador và gặp tổng thống tân cử nước này. Năm 2023, sau cuộc tấn công ngày 7 Tháng Mười của Hamas vào Israel, ông bay đến Trung Đông gặp Thủ Tướng Benjamin Netanyahu. California cũng gửi hơn một trăm kiện vật tư y tế hỗ trợ Gaza. Đến Bắc Kinh, ông cùng Tập Cận Bình thảo luận về cải cách khí hậu và nhân quyền. Cuối Tháng Giêng, khi Tổng Thống Trump rút Mỹ khỏi Tổ Chức Y tế Thế Giới (WHO), California trở thành tiểu bang đầu tiên (Illinois theo sau) tham gia Mạng Lưới Cảnh Báo và Ứng Phó Dịch Bệnh Toàn Cầu (GOARN) của WHO.

Một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất của Newsom là việc ông ngồi xuống nói chuyện với những nhân vật cực hữu “phía bên kia chiến tuyến.” Với cử tri Dân Chủ, chẳng việc gì phải nói chuyện với “đám ấy,” đơn giản vì “chúng” là những kẻ cực đoan không biết lý lẽ. Năm 2025, Gavin Newsom mở podcast “This Is Gavin Newsom,” nhân vật đầu tiên được mời tham gia là nhà hoạt động bảo thủ Charlie Kirk.

Vụ này khiến cử tri lẫn chính trị gia Dân Chủ tức giận, cho rằng Gavin Newsom ve vãn kiếm phiếu cử tri cánh hữu. Tuy nhiên, một số nhà chiến lược và phân tích chính trị đánh giá đây là nước cờ khôn ngoan. Chiến lược gia Dân Chủ James Carville nhận định, Newsom cần chứng minh ông có thể “chơi” ở Trung Tây, khu vực khét tiếng bảo thủ, rằng Gavin Newsom muốn nói “tôi có thể chơi ở nước ngọt lẫn nước mặn (“I can play fresh water and I can play salt water”) (“Gavin Newsom Is Playing the Long Game”/New Yorker).

Con đường phía trước

Trên The Hill ngày 30 Tháng Giêng, tác giả Liz Peek viết rằng Gavin Newsom đã “phá tanh banh” California và đừng để ông ấy phá luôn nước Mỹ. Liz Peek đưa ra bằng chứng rằng từ khi Newsom ngồi ghế thống đốc năm 2019, California đã suy thoái thảm hại, nhiều doanh nghiệp phải cuốn gói ra đi và vấn đề khủng hoảng ngân sách thường xuyên lặp đi lặp lại.

Ngoài chuyện “không phải ngẫu nhiên mà giá xăng California cao hơn gần 50% so với mức trung bình toàn quốc,” Liz Peek còn đưa trường hợp dự án đường sắt cao tốc California làm ví dụ cho sự “bất tài” của Newsom. Đây là một ví dụ điển hình rất dễ “chứng minh” sự thất bại trong điều hành của ngài thống đốc California.

Cần nhắc lại, cách đây 17 năm, dự án đường sắt cao tốc được tính với giá ban đầu $33 tỷ nhưng bây giờ đội lên $135 tỷ. Ngoài ra, còn có hiện tượng dân số California ngày càng bị vơi đi, khiến “ngay cả nhiều nhà nghiên cứu cũng ngạc nhiên.” Liz Peek viết: “Năm 2007, các nhà nhân khẩu học ước tính, đến năm 2050, dân số California tăng lên 60 triệu người. Ngày nay, dự báo 2050 chỉ còn 40 triệu. Đó là điều xảy ra khi bạn không đối xử tốt với công dân của mình.”

Nếu Gavin Newsom muốn tranh cử tổng thống thì điều đáng quan tâm không phải là ông có “đối xử tốt” với công dân California hay không. Tự thân người dân California có thể đánh giá điều đó. Điều Newsom cần làm là chiến lược xây dựng sự “nhận diện quốc gia.”

Cho đến thời điểm này, ông đã làm tốt điều đó. Chiến thắng Proposition 50 cho thấy Newsom có khả năng huy động. Trội hơn gần như bất kỳ nhân vật Dân Chủ nào thời điểm hiện tại, Newsom rất tinh ranh và khéo léo trong việc sử dụng mạng xã hội để thu hút sự chú ý, theo cách hệt Trump nhưng có kiểm soát và không gây phản cảm.

Con đường phía trước dẫu sao còn khá dài. Đảng Dân Chủ đang chia rẽ giữa hai luồng tư tưởng: một bên muốn “đột phá triệt để” theo kiểu cánh tả dân túy, bên kia muốn “đoàn kết và thực dụng,” hướng mà Newsom đang đại diện.

Theo dõi những gì Gavin Newsom làm để chuẩn bị cho đường đua tổng thống, nếu ông thật sự đang nhắm đến việc “dọn nhà” đến Washington, DC, có thể thấy ông đang cố định vị mình là người có thể “điều khiển cả hai sân,” vừa bảo vệ giá trị tiến bộ của California, vừa nói được ngôn ngữ mà cử tri bảo thủ và trung dung có thể chấp nhận. Newsom dường như đã học được nhiều từ thất bại của Kamala Harris.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/gavin-newsom-chang-trai-tre-dang-voi-buoc-len-vo-dai-quoc-gia/