3180 - Nghị định 46 là gì mà hàng ngàn doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm kêu la suốt mấy ngày đầu tháng 2/2026?
Nói đơn giản là trong phút bốc đồng của mình, phó thủ tướng Lê Thành Long ban hành và ký có hiệu lực tức thì (26/1/2026) về một hệ thống kiểm tra mới – và riêng – về an toàn thực phẩm, vượt ngoài các quy tắc kiểm tra đã có của Việt Nam và cả thế giới đang áp dụng, mà lại thiếu những hướng dẫn cụ thể để giúp cho các cơ quan ở cửa khẩu có thể giải quyết được mọi thứ nhanh chóng và dễ dàng.
Mà các nghị định có hiệu lực tức thì, lẽ ra chỉ áp dụng vào lúc có thiên tai, dịch bệnh, hay trong một tình trạng khẩn cấp bất thường. Nghị định 46 về an toàn thực phẩm được ban hành tức thì, vượt qua mọi lý lẽ, áp dụng ngay vào lúc hàng hóa đang lưu thông ở mật độ cao, khiến ai nấy đều sững sờ.
Kết quả là hơn 1.500 container, hàng tấn lô hàng nhập khẩu chết đứng ở các cửa khẩu vì Nghị định 46, nhiều lô phải đóng tiền lưu kho 5-7 ngày, chờ đợi giấy chấp thuận an toàn thực phẩm mẫu mới. Như doanh nhân Úc Ethan Kelly kể, anh có 6 tấn Cherry, lưu kho lạnh mỗi ngày mất 75 triệu.
Giới làm ăn Việt và cả ngoài nước hoảng loạn trước cái barie bất ngờ, ngay vào lúc hàng hóa đang ùn ùn đổ vào trong nước để chuẩn bị đón tết Bính Ngọ.
Được vài ngày, sau khi đơn kiến nghị khẩn cấp, hỏa tốc của nhiều doanh nghiệp gửi liên tục cho chính phủ về tình hình khủng hoảng ở cửa khẩu, phó thủ tướng Lê Thành Long họp ban bệ của mình lại, có cả cơ quan cầm trịch kiểm tra là Bộ, Sở Y tế. Ai cũng tưởng ông Long và các quan chức có liên quan sẽ ngồi lại phân tích và cảm nhận được sự khó khăn từ nghị định của mình ban hành, nhưng theo lời bà Vũ Kim Hạnh, Chủ nhiệm Hiệp hội Hàng việt nam chất lượng cao mô tả, các quan chức không dành thời gian để các doanh nghiệp kể những nỗi khó khăn của mình, mà thay phiên nhau ngợi ca tính đứng đắn, mạnh mẽ và quyết liệt của Nghị định 46.
Ông Long và ban bệ của mình, thật ra cũng nhìn thấy tiếng kêu la từ các cửa khẩu, ở trên nhưng lại vuốt về nhau rằng khó khăn này chỉ là tạm thời. Họ cùng cười và thỏa mãn về Nghị Định.
Những doanh nghiệp chứng kiến, và những người biết chuyện cũng cười, mà nụ cười thì méo xệch và nước mắt rơi, bởi nói như bà Vũ Kim Hạnh, là tiền của, vốn liếng của các doanh nghiệp bị thiêu rụi trong những ngày đầu của Nghị định 46.
Nhiều nơi như Tây Ninh, Lào Cai… và cả Sài Gòn, thấy xót cho những người làm ăn, đã tạm thời quyết định bất thường và xé rào để hàng nhập khẩu không bị ứ đọng, hệ thống logistics bình thường không bị sụp đổ.
Hơn một tuần, sau khi Nghị định 46 ra đời, áp lực của một hệ thống vận chuyển và nhập khẩu tự nhiên đã hoạt động từ trước đến giờ bị chặn đứng bởi một quyết định duy ý chí của ông Long, chính ông Phó Thủ tướng đã phải ký Công điện 08 để tạm dừng Nghị định 46, nhằm giải tỏa mọi khủng hoảng và ách tắc.
Đáng nói, Công điện 08 có hiệu lực đến tháng 4/2026, tức thời điểm của chính phủ mới bắt đầu hoạt động nhiệm kỳ 2026-2030, tức ông Long đẩy cây các cuộc họp của những người khác để quyết tình thế và hoạt động xã hội.
Toàn bộ câu chuyện, chỉ ra hai vấn đề, một là trong bối cảnh chính quyền đang ráo riết xây dựng hình ảnh một bộ máy hoạt động hiệu quả, mạnh mẽ, thì cũng có những quan chức ra sức chứng minh mình đắc lực và phù hợp với hệ thống mới và táo bạo, nhưng chỉ đạo và ra lệnh lại không liên quan gì đến thực tế của đất nước.
Và, hai là Việt Nam vẫn chưa có một cơ chế nào để buộc các quan chức đưa ra những quyết định gây thiệt hại cho con người và tiền của xã hội, phải chịu trách nhiệm trước tòa án hay có biện pháp hỗ trợ, bồi thường. Dựa trên câu chuyện tiêu biểu của ông Phó Thủ tướng Lê Thành Long, có thể thấy một loại quan chức đang tưởng tượng và thử nghiệm năng lực của mình mà không cần biết đến vốn liếng, nỗi đau, nước mắt của dân Việt.
Liệu sau Nghị định 46 này, sẽ có một tập thể các doanh nghiệp cùng khởi kiện Phó Thủ tướng Long, đòi bồi thường thiệt hại, để “không có ai bị bỏ lại phía sau” như lời ông Tô Lâm khẳng định?
_____
Ethan Kelly: Chắc đây là cú ngã đau nhất của tôi trong năm 2026…
Chỉ vừa đầu tháng 1, tôi đặt chân tới Việt Nam và lựa chọn đây chính là ngôi nhà thứ hai của mình. Hành lý lớn nhất mà tôi mang theo có lẽ là khát vọng khởi nghiệp trong lĩnh vực xuất nhập khẩu trái cây Úc – Việt (Mang đồ chất lượng nhất từ Úc đến cho người Việt và mang đồ sạch từ nông dân Việt đến cho bạn bè Úc)
Từ đó cho đến bây giờ đã tròn một tháng, tôi đã nhập khẩu về Việt Nam được một vài lô hàng. Thấy được cũng có một chút khó khăn và cũng nhận ra được rất nhiều cơ hội tại dải đất hình chữ S này. Sắp tới là Tết rồi và tôi nhận ra đây chính là “cơ hội có một” nên quyết định:
“CHƠI LỚN MỘT LẦN”
Tôi quyết định nhập khẩu gần 6 tấn Cherry loại cao cấp nhất của Úc (Tasmania). Sau khi đặt hàng từ chủ vườn Cherry, tôi đã thúc giục họ đóng hộp, vận chuyển, làm giấy tờ,… Tất cả công đoạn từ vườn sang đến Việt Nam chỉ mất hai ngày. Nhưng bất ngờ ập đến với tôi…
“TOÀN BỘ CHERRY CỦA TÔI BỊ GIỮ LẠI HẢI QUAN VIỆT NAM”
Không phải vì vấn đề chất lượng sản phẩm, không phải vì vấn đề giấy tờ thông quan,… chỉ là do Nghị định mới của Chính phủ Việt Nam về an toàn thực phẩm.
Nguyên nhân chính xuất phát từ sự thay đổi căn bản trong quy định. Theo Khoản 2, Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP trước đây: “Sản phẩm, nguyên liệu sản xuất, nhập khẩu chỉ dùng để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc phục vụ cho việc sản xuất nội bộ của tổ chức, cá nhân không tiêu thụ tại thị trường trong nước được miễn thực hiện thủ tục tự công bố sản phẩm.”
Tuy nhiên, Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã bỏ quy định miễn kiểm tra an toàn thực phẩm đối với nhóm nguyên liệu này, tạo ra bế tắc pháp lý nghiêm trọng.
Đã bốn ngày trôi qua kể từ khi hàng của tôi bị giữ lại… Cứ một ngày trôi qua, tôi cùng công ty lại bị trừ ~75.000.000 VND để duy trì hàng hóa trong kho lạnh, đảm bảo chất lượng tốt nhất khi đến được tay khách hàng. 12 Hiệp hội đã kiến nghị Chính phủ tháo gỡ khó khăn từ Nghị định 46, tôi vẫn đang từng giờ mong chờ kết quả tốt nhất!
Dù đang rất khó khăn nhưng tôi vẫn giữ vững một tâm trạng tốt (dù đã mất ngủ hai đêm) bởi khó khăn hay thất bại là cơ hội tốt nhất dẫn đến thành công. Mong một ngày nào đó có thể có được một chỗ đứng trong ngành xuất nhập khẩu Úc – Việt, Mang đồ chất lượng nhất từ Úc đến cho người Việt và mang đồ sạch từ nông dân Việt đến cho bạn bè Úc.
Tôi đang cầu nguyện cho gia đình tôi và hàng nghìn gia đình khác mà đang dính cái này.
Nhận xét
Đăng nhận xét