3768 - Trịnh Lệ Văn và sự trỗi dậy của ‘làn sóng đỏ’ tại Đài Loan
Trúc Phương/Người Việt
Một sự chia rẽ sâu sắc đang định hình lại diện mạo chính trị Đài Loan. Trong khi chính quyền Tổng Thống Lại Thanh Đức thắt chặt liên minh quân sự với Mỹ, một thế lực đối lập mới đang trỗi dậy với thông điệp ngược lại: hoài nghi Washington và tìm kiếm sự hòa giải với Bắc Kinh. Tâm điểm sự chuyển dịch này là Trịnh Lệ Văn (Cheng Li-wun) – tân chủ tịch Quốc Dân Đảng (KMT), chính trị gia gây tranh cãi nhất Đài Loan hiện nay.
Bà Trịnh Lệ Văn, tân chủ tịch Quốc Dân Đảng (KMT), chính trị gia gây tranh cãi nhất Đài Loan hiện nay, phát biểu trong Đại Hội Toàn Quốc lần thứ 12 của KMT tại Đài Bắc hôm 1 Tháng Mười Một, 2025 (Hình: I-Hwa Cheng/AFP via Getty Images)
Hai thái cực tại Đài Bắc
Hai hình ảnh đối lập xuất hiện rõ nét vào thượng tuần Tháng Mười Hai tại Đài Bắc. Một bên là Tổng Thống Lại Thanh Đức, sau khi công bố kế hoạch mua vũ khí Mỹ trị giá hàng tỷ đô la, đã có bữa tiệc thân mật với viên chức ngoại giao hàng đầu của Mỹ tại Đài Bắc, Raymond Greene. Tổng Thống Lại nâng ly chúc mừng cho “tình hữu nghị, sự hợp tác và một thế giới thịnh vượng hơn” giữa Mỹ và Đài Loan.
Phía bên kia, Trịnh Lệ Văn thực hiện một chiến dịch theo phong cách hoàn toàn khác. Kể từ khi đắc cử chủ tịch KMT vào Tháng Mười (chính thức nhậm chức ngày 1 Tháng Mười Một), Trịnh Lệ Văn không ngần ngại kêu gọi người dân Đài Loan coi họ là “người Trung Quốc,” tuyên bố sẵn sàng gặp lãnh đạo Tập Cận Bình và quyết liệt chỉ trích các kế hoạch ngân sách quốc phòng của chính quyền đương nhiệm. Chẳng phải tự nhiên mà đích thân ông Tập Cận Bình gửi điện chúc mừng khi họ Trịnh đắc cử.
Việc Trump ép Ukraine chấp nhận một thỏa thuận hòa bình có lợi cho Nga càng gây ra sự bất an ở Đài Loan, khi nhiều người nhìn thấy sự tương đồng một khi Trung Quốc chiếm hòn đảo của họ. Những con số đã nói lên thực tế lo ngại. Gần 45% người Đài Loan cho rằng Trump sẽ không sẵn lòng ngăn chặn cuộc xâm lược của Trung Quốc, theo cuộc thăm dò ý kiến của Quỹ Dư luận Đài Loan (Taiwan Public Opinion Foundation) vào Tháng Mười. Tỷ lệ người Đài Loan coi Mỹ là đồng minh không đáng tin đã tăng từ 24% vào Tháng Bảy, 2024 lên 38% vào Tháng Tư, theo khảo sát của Viện Brookings.
Trịnh Lệ Văn là ai?
Hành trình chính trị của Trịnh Lệ Văn là một chuỗi nghịch lý. Sinh ra trong gia đình có cha là binh sĩ Quốc Dân Đảng từ Vân Nam tháo chạy sang Đài Loan và mẹ là người bản địa, bà Trịnh từng là sinh viên hoạt động tích cực trong phong trào đòi độc lập. Bà gọi mình là “người con gái Vân Nam” – lấy theo nguyên quán của cha – ông Trịnh Thanh Huy (Cheng Ching-hui), có gốc gác ở thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Trong cuộc nội chiến Trung Quốc, Trịnh Thanh Huy chiến đấu dưới màu áo quân đội Tưởng Giới Thạch; sau năm 1949, ông cầm súng trong hàng ngũ du kích quân trong Quân Đội Cứu Quốc Chống Cộng Vân Nam ở chiến trường Miến Điện.
Sau đó, Trịnh Thanh Huy về Đài Loan, nghỉ hưu với lon thiếu tá và sống tại huyện Vân Lâm. Tại đó, ông kết hôn với một phụ nữ địa phương. Trịnh Lệ Văn nói đùa rằng cha mẹ bà là “khoai môn và khoai lang,” ám chỉ sự hòa nhập sắc tộc giữa người đại lục và người Đài Loan gốc Hán.
Trịnh Lệ Văn học Đại Học Quốc Gia Đài Loan, theo ngành luật. Năm 1990, bà tham gia phong trào sinh viên Hoa Bách Hợp (Dã Bách Hợp Học Vận), yêu cầu bầu cử tổng thống trực tiếp, đòi hỏi dân chủ và kêu gọi nền độc lập cho Đài Loan. Sau khi tốt nghiệp, Trịnh Lệ Văn gia nhập DPP, và sau khi lấy bằng thạc sĩ đại học Temple University ở Mỹ và đại học University of Cambridge ở Anh, bà giữ một số chức vụ trong đảng. Năm 2002, Trịnh Lệ Văn ủng hộ việc tố cáo vụ quấy rối tình dục của một chính trị gia DPP. Năm 2004, bà thất vọng với DPP và rút khỏi đảng. Một năm sau, bà gia nhập KMT.
Khi Trịnh Lệ Văn gia nhập KMT, đảng này đang thất thế. Chủ tịch KMT – Liên Chiến – vừa thua cuộc bầu cử tổng thống lần thứ hai trước Trần Thủy Biển của DPP. Đó cũng là thời điểm mà Bắc Kinh bật đèn xanh với KMT. Cuối cùng, Liên Chiến đến Trung Quốc gặp Chủ Tịch Hồ Cẩm Đào. Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa KMT và các nhà lãnh đạo cộng sản Trung Quốc kể từ hội nghị thượng đỉnh năm 1945 giữa Tưởng Giới Thạch và Mao Trạch Đông. Trịnh Lệ Văn – từng tháp tùng Liên Chiến gặp cựu Tổng Thống Bill Clinton tại Đài Bắc năm 2005 – đánh giá chuyến công du Bắc Kinh của Liên Chiến là “một bước đột phá lịch sử.”
Trong cuộc gặp Hồ Cẩm Đào tại Bắc Kinh, Liên Chiến đưa ra tuyên bố quan trọng nhất của KMT, cho đến thời điểm đó, về cam kết đối với “Đồng thuận năm 1992” (“1992 consensus”) – một ý tưởng dựa trên thỏa thuận rằng “chỉ có một Trung Quốc” và “Đài Loan là một phần của Trung Quốc.” Kể từ đó, “Đồng thuận 1992” trở thành lập trường cốt lõi của KMT. Đến nay, Trịnh Lệ Văn thậm chí muốn phát triển xa hơn. Bà nói cần phải “hình thành một sự đồng thuận mới” trong quan hệ Đài Loan-Hoa lục, giúp mang lại “một nền tảng vững chắc và toàn diện hơn để tăng cường hòa bình qua eo biển.”
Trịnh vs Trump
Trong cuộc bầu cử vào Tháng Mười, Trịnh Lệ Văn, 56 tuổi, đánh bại năm đối thủ nam để giành ghế chủ tịch KMT. Sự thăng tiến của bà là một thất bại đối với “phe già” trong đảng vốn ủng hộ tăng ngân sách quốc phòng. Dưới chỉ đạo của bà, KMT đã hai lần chặn thảo luận về dự luật tăng ngân sách quốc phòng tại cơ quan lập pháp (Tổng Thống Lại đề xuất gói ngân sách quốc phòng bổ sung trị giá $40 tỷ). Trịnh Lệ Văn lập luận rằng Đài Loan không thể viết một “tấm séc khống” cho Mỹ mà Đài Bắc không thể chi trả, đồng thời cho rằng việc mua sắm vũ khí chỉ làm gia tăng căng thẳng và tạo môi trường cho xung đột.
Bà Trịnh Lệ Văn, tân chủ tịch Quốc Dân Đảng (KMT), chính trị gia gây tranh cãi nhất Đài Loan hiện nay. (Hình: I-Hwa Cheng/AFP via Getty Images)
Với kinh nghiệm là người dẫn chương trình truyền hình, bà có phong cách diễn thuyết mạnh mẽ, không cần kịch bản và luôn đưa ra những phát ngôn sắc bén. Ban đầu, bà làm chương trình “Li-wun’s Strait Talk” (Lệ Văn chính kinh thoại) từ năm 2014-2015, trên kênh truyền hình cáp TVBS; sau đó, từ năm 2020 trở đi, bà là bình luận viên chính trị thường xuyên trên kênh CTV (China Television Company – một trong những đài truyền hình lớn và lâu đời nhất Đài Loan).
Sự thân thiện với Bắc Kinh được Trịnh Lệ Văn thể hiện bằng sự hoài nghi cực độ của bà đối với nước Mỹ thời Trump. “Lý do tôi tranh cử chức chủ tịch đảng là vì ở Đài Loan, nhiều người tin rằng thời gian không đứng về phía chúng tôi. Nếu Trump, trong nhiệm kỳ bốn năm của mình, muốn thực hiện một thỏa thuận chính trị lớn và để lại dấu ấn trong lịch sử, thỏa thuận khả thi nhất mà tôi có thể nghĩ là một mặc cả với Bắc Kinh,” bà nói. Và trong thỏa thuận này, Trịnh Lệ Văn cảnh báo, Đài Loan “sẽ không có tiếng nói” và có thể trở thành “vật hy sinh” hoặc “một Ukraine thứ hai.” “Đây là điều mà người dân Đài Loan sợ nhất. Chúng ta sẽ không trở thành con bài mặc cả của Trump. Chúng ta phải giành lại quyền tự chủ và vai trò lãnh đạo,” Trịnh Lệ Văn đoan quyết.
Nhìn chung, quan điểm của Trịnh Lệ Văn phản ánh làn sóng hoài nghi Mỹ đang âm ỉ tại Đài Loan. “Mặc dù Lại Thanh Đức có vẻ đang làm hài lòng Mỹ, nhưng không điều nào trong số đó mang lại lợi ích hay sự tôn trọng cho Đài Loan,” bà Trịnh Lệ Văn nói. Bà đặc biệt chỉ trích việc TSMC – “lá chắn silicon” của hòn đảo – bị ép chuyển dịch sang Mỹ. Bà gọi đây là hành động “cực kỳ vô trách nhiệm” của chính quyền Lại Thanh Đức. Bà nói, “nếu về mặt địa chính trị ông ấy không thể bảo vệ TSMC thì lá chắn silicon của Đài Loan còn lại gì bây giờ?”
“Cộng sản nằm vùng” của Bắc Kinh?
Có những cáo buộc rằng Trịnh Lệ Văn là “cộng sản nằm vùng” của Bắc Kinh. Giới chức an ninh Đài Loan khẳng định họ có bằng chứng cho thấy Bắc Kinh hỗ trợ chiến dịch tranh cử của Trịnh Lệ Văn. Một số nguồn tin cho biết Bắc Kinh đưa ra ba điều kiện để Trịnh Lệ Văn được gặp Tập Cận Bình vào dịp Tết Nguyên đán tới: Chặn ngân sách mua vũ khí Mỹ; Tẩy chay các luật hạn chế đầu tư hoặc hoạt động của Trung Quốc tại Đài Loan; Thực hiện các cải cách nhằm loại bỏ rào cản đối với việc “thống nhất Trung Quốc.”
Cuộc đối đầu giữa Tổng Thống Lại Thanh Đức về một Đài Loan liên minh chặt chẽ với phương Tây và tầm nhìn của Trịnh Lệ Văn về một Đài Loan hòa giải với Trung Quốc sẽ là tâm điểm định đoạt tương lai hòn đảo này. Với việc KMT và các đồng minh nắm giữ đa số tại cơ quan lập pháp, Trịnh Lệ Văn đang nắm trong tay “chiếc phanh” có thể làm chậm lại hoặc đảo ngược các chính sách đối ngoại quan trọng nhất của Tổng thống Lại.
Cần nói thêm, dù gây tranh cãi, Trịnh Lệ Văn không phải là hiện tượng bên lề. Bà đang khai thác một tâm lý có thật: nỗi sợ chiến tranh, đặc biệt sự nghi ngờ và hoang mang về khả năng Mỹ có thể sẵn sàng hy sinh lợi ích Đài Loan khi cần thiết. Sự trỗi dậy của Trịnh Lệ Văn cho thấy Đài Loan đang bước vào giai đoạn tranh luận bản lề: giữa dọa nạt và hòa giải, giữa niềm tin và hoài nghi, giữa việc trở thành tiền tuyến của dân chủ và nguy cơ trở thành nạn nhân của địa chính trị.
https://www.nguoi-viet.com/tin-chinh/trinh-le-van-va-su-troi-day-cua-lan-song-do-tai-dai-loan/
Nhận xét
Đăng nhận xét