3299 - ''Hội đồng Hòa bình'' phơi bày chủ trương của Trump hủy hoại trật tự thế giới

Trọng Thành RFI

"Hội đồng Hòa bình" cho Gaza, được quảng bá là có thể giúp giải quyết nhiều xung đột trên thế giới, mà tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì phiên họp đầu tiên hôm nay, 19/02/2026, tại Washington, là hiện thân rõ ràng cho chủ trương của người đứng đầu Nhà Trắng hủy diệt « trật tự thế giới », được xác lập sau Đệ nhị Thế chiến, theo nhiều nhà quan sát.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại buổi công bố Hiến chương của Hội đồng Hòa bình, bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Davos, Thụy Sĩ, ngày 22/01/2026. AP - Evan Vucci

Đài Pháp France Info, trong bài « ‘Hội đồng Hòa bình’, một biểu hiện rõ ràng của cuộc tấn công của ông Trump chống lại trật tự thế giới sau 1945 », dẫn lại nhận định của nhiều chuyên gia phơi bày sự đối kháng triệt để giữa lập trường của lãnh đạo Mỹ và trật tự quốc tế hậu 1945.

Hội đồng Hòa bình cho Gaza, được thành lập theo một nghị quyết của Liên Hiệp Quốc hồi cuối năm ngoái, là một phần trong kế hoạch lập lại hòa bình và tái thiết dải Gaza, bị tàn phá sau hai năm chiến tranh. Tham dự phiên họp đầu tiên của Hội đồng này có đại diện của khoảng 50 quốc gia, trong đó có một số nước châu Âu. Lãnh đạo Việt Nam, tổng bí thư Tô Lâm, nhận lời tham gia Hội đồng với tư cách thành viên sáng lập.

Hình ảnh về trật tự thế giới mới dưới sự lãnh đạo của  Donald Trump

Theo nhiều nhà quan sát, Hội đồng Hòa bình cho thấy rõ hình ảnh của hệ thống quốc tế mới mà ông Trump muốn xác lập. Đối với Douglas Rediker, nhà nghiên cứu tại Viện Brookings, quan điểm cốt lõi của ông Trump là « mang tính giao dịch », mọi thứ đều có thể là đối tượng để trả giá, mặc cả. Vấn đề là tính giao dịch này không chỉ dừng ở chỗ thuận mua vừa bán, để tìm kiếm các thỏa hiệp thông thường. « Hội đồng Hòa bình » này thể hiện rõ quan điểm của ông Trump về trật tự quốc tế, đó là « một trật tự do ông ta chỉ đạo, một trật tự do ông ta kiểm soát », theo giám đốc văn phòng Pháp của tổ chức phi chính phủ Human Rights Watch, Bénédicte Jeannerod.

Mặc dù « Hội đồng Hòa bình » tập hợp nhiều quốc gia, nhưng đây hoàn toàn không phải là một tổ chức đa phương theo tinh thần của Liên Hiệp Quốc, mà ông Trump, chủ tịch Hội đồng, sẽ là người có tiếng nói sau cùng.

Nhà nghiên cứu Nicole Gnesotto, phó chủ tịch Viện tư vấn Jacques Delors, tác giả cuốn « Phương Tây tan vỡ » (Fractures dans l'Occident) (ấn hành cuối năm 2025), nhấn mạnh lập trường của nước Mỹ về trật tự thế giới trước đây, dựa trên ba trụ cột « về kinh tế, đó là chủ nghĩa tự do; về chính trị, đó là dân chủ, và về quan hệ quốc tế, đó là ưu tiên luật pháp hơn vũ lực ». Tổng thống Trump giờ đây muốn thay thế bằng « chủ nghĩa bảo hộ, chủ nghĩa độc tài và ưu tiên vũ lực ».  

Trong một cuộc họp của Liên Âu tại Bruxelles hôm qua, 18/02, nước Pháp đã bày tỏ lo ngại « Hội đồng Hòa bình » này có thể cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc và làm suy yếu các quy tắc của luật pháp quốc tế. Theo Hiến chương của Hội đồng Hòa bình do ông Trump công bố bên lề diễn đàn Davos tháng 1/2026, ngoài xung đột Gaza, định chế này còn tự đặt cho mình sứ mạnh giải quyết các xung đột khác trên thế giới. 

Kéo lùi thế giới về 2 thế kỉ trước

Nhiều chuyên gia, trong đó có nhà nghiên cứu Nicole Gnesotto, xem lập trường của tổng thống Mỹ là một « sự thoái lui chiến lược khủng khiếp », một bước lùi đến 2 thế kỉ. Quan điểm chính thức của dảng Cộng hòa cầm quyền tại Mỹ hiện nay « coi Hoa Kỳ là một cường quốc thống trị Tây bán cầu », và đơn phương áp đặt thuế quan, giống như nước Mỹ đã làm trong thế kỷ 19.

Tuy nhiên, chính vị phó chủ tịch Viện tư vấn Jacques Delors cũng lưu ý là lập trường của phe cầm quyền tại Mỹ hiện nay nguy hiểm hơn nhiều so với thế kỉ 19, bởi thế kỷ 19 cũng là lúc mà các nước tìm kiếm các thỏa hiệp, và có một « thỏa thuận giữa các quốc gia mạnh nhất nhằm đảm bảo không tấn công các nước khác », và tình hình này kéo dài cho đến Thế chiến Thứ nhất. Theo sử gia Quinn Slobodian, Đại học Boston và tác giả của cuốn « Le Capitalisme de l'apocalypse » (tạm dịch là Chủ nghĩa tư bản tận thế), những bước khởi đầu cho các hợp tác toàn cầu sau này, như việc xác lập các quy tắc quốc tế, « việc coi tội ác chống lại nhân loại là bất hợp pháp », cũng đã định hình trong chính thời kỳ này.

Chính quyền Trump 2.0 trắng trợn chà đạp trật tự quốc tế

Tình hình hiện nay trong nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống Trump là hoàn toàn khác. Trong trật tự thế giới hậu 1945, cho dù « tài trợ cho các cuộc đảo chính và ám sát chính trị », nước Mỹ thường xuyên phải sử dụng chiêu bài « bảo vệ các giá trị của trật tự quốc tế », và đứng sau các sáng kiến ​​đa phương « để thúc đẩy lợi ích của mình ». Nhưng kể từ giờ, tổng thống Mỹ trắng trợn tuyên bố « không quan tâm đến luật pháp quốc tế » và « chỉ hành động theo đạo đức của riêng mình ».

Nhà Trắng ban hành nhiều lệnh trừng phạt đối với Tòa án Hình sự Quốc tế vì các quyết định trái với quan điểm của Washington, rút Mỹ khỏi 66 tổ chức quốc tế, trong đó có hàng chục tổ chức của Liên Hiệp Quốc, can thiệp quân sự bắt tổng thống Venezuela đưa về Mỹ… là một vài trong số các ví dụ cho thấy Donald Trump trực diện tấn công trật tự quốc tế.

Nhà nghiên cứu Hugh Lovatt, viện tư vấn Hội đồng châu Âu về quan hệ quốc tế (ECFR), nhấn mạnh đến hiểm họa nhãn tiền của « các cuộc chiến tranh lớn », khi các đại cường tìm cách « mở rộng lãnh thổ bằng sức mạnh ». Nếu như tổng thống Mỹ trắng trợn can thiệp quân sự chống lại một nước khác nhân danh quyền lợi của Mỹ, điều gì ngăn cản chế độ Putin xâm chiếm các nước, hay Trung Quốc tấn công Đài Loan, và mở rộng vùng kiểm soát ở Biển Đông ?

2026: Năm của liên minh các nước kháng cự lại Trump và hồi sinh hợp tác đa phương ?

Tuy nhiên, tình hình hiện nay không giống thế kỷ 19. Hệ thống đa phương quốc tế và Liên Hiệp Quốc, hình thành sau Thế chiến Thứ hai đã mang lại nhiều lợi ích cho thế giới, giúp duy trì hòa bình ở rất nhiều nơi. Đông đảo các nước vẫn tiếp tục coi trọng duy trì hợp tác quốc tế để giải quyết khủng hoảng khí hậu, những thách thức như đại dịch trong tương lai, hay để giải quyết các bất bình đẳng kinh tế. Trước chính sách hung hãn của Nhà Trắng, nhiều nước đang xem xét lập liên minh để chống lại các thế lực bá quyền, tiêu biểu như tuyên bố gây nhiều chú ý của thủ tướng Canada Mark Carney mới đây tại Diễn đàn kinh tế Davos.

Một số người hy vọng, sau năm 2025 đầy chấn động này, 2026 có thể là năm hồi sinh của chủ nghĩa đa phương quốc tế, trật tự quốc tế dựa trên luật pháp có thể được vãn hồi. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia, như viện phó Viện Jacques Delors, cảnh báo thách thức sẽ là ghê gớm. Bởi ngay cả khi đảng Dân Chủ giành lại được Hạ Viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ, thì các hủy diệt mà phe cầm quyền Mỹ đã gây ra cho hệ thống quốc tế là rất lớn, « khó có thể đảo ngược ».  Đặc biệt là khi tổng thống Mỹ tiếp tục nhận được sự hậu thuẫn của những tỉ phú công nghệ, các nhân vật có nhiều ảnh hưởng trong xã hội.