3302 - ‘Sát thủ’ Tập Cận Bình còn vung đao ‘chém’ ai?

Trúc Phương

Tờ Foreign Affairs gọi Chủ Tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc là “kẻ hủy diệt” khi ông thanh trừng hàng loạt tướng lĩnh cấp cao. Và tờ Wall Street Journal ngày 14 Tháng Hai tiếp tục phân tích đề tài này.

Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, Trung Quốc. (Hình minh họa: Lintao Zhang/Getty Images)

Đao kiếm bất cận nhân tình

Cuộc thanh trừng tướng Trương Hựu Hiệp ngày 24 Tháng Giêng – người được xem là tổng tư lệnh trong thực tế của quân đội Trung Quốc – là sự kiện đậm chất kịch tích trong chính trường Bắc Kinh. Quyết định của nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình loại Trương khỏi cơ quan quyền lực cao nhất của quân đội, Quân Ủy Trung Ương (CMC), cho thấy vụ việc không thuần túy là chống tham nhũng.

Hai ông Tập và Trương quen biết nhau từ nhiều thập niên. Cha của ông Tập và cha của ông Trương từng là đồng đội trong cuộc nội chiến khốc liệt của Trung Quốc. Từ lâu, ông Trương được coi là đồng minh thân cận nhất của ông Tập trong thượng tầng chỉ huy quân đội. Gần đây nhất, vào năm 2022, sau hàng loạt cuộc thanh trừng các lãnh đạo cấp cao khác, ông Tập không chỉ để ông Trương tiếp tục tại vị dù quá tuổi nghỉ hưu, mà còn thăng ông lên vị trí cao nhất dành cho một sĩ quan quân đội.

Việc ông Trương bị hất văng một cách hoàn toàn bất ngờ là bằng chứng cho thấy hàng ngũ tướng tá cấp cao ngày càng bị ông Tập nghi ngờ. Các bài xã luận trên báo chí chính thống cáo buộc ông Trương Hựu Hiệp làm suy yếu quyền uy của Tập, tiếp tay cho tham nhũng và gây tổn hại đến nỗ lực nâng cao năng lực tác chiến của quân đội Trung Quốc.

Sự sụp đổ của tướng Trương có quy mô và ý nghĩa hoàn toàn khác với hàng chục tướng lĩnh khác bị hạ bệ trong chiến dịch “chém giết” không khoan nhượng của ông Tập nhằm vào những gì ông coi là tham nhũng và bất trung trong ba năm qua. Sự kiện ông Trương khiến ngay cả những chuyên gia lâu năm, vốn tin rằng họ đã “đọc vị” đầy đủ nhà lãnh đạo quyền lực và cứng rắn nhất Trung Quốc trong nhiều thế hệ, cũng phải kinh ngạc. Cựu cố vấn an ninh quốc gia Jake Sullivan nhận định, “có thể nói đây là một sự kiện mang tính địa chấn.”

Động cơ thực sự khiến “Tập ‘chém’ Trương” có lẽ không bao giờ được làm rõ. Một số nhà phân tích cho rằng hai người có thể bất đồng về đường lối chính sách, trong khi những người khác suy đoán Tập muốn loại bỏ một mối đe dọa tiềm tàng. Một số người thậm chí phân tích ngôn ngữ cơ thể khi chỉ ra những đoạn video cho thấy ông Trương quay lưng khi ông Tập đi ngang qua sau một kỳ họp lập pháp năm 2025, từ đó suy đoán mối quan hệ giữa hai người đã rạn nứt.

Có người kiên nhẫn nghiên cứu những văn bản Đảng khô khan để tìm những thay đổi tinh vi trong giọng điệu và từ vựng. Người khác theo dõi sự hiện diện của các quan chức tại các sự kiện chính trị, phân tích cách sắp xếp chỗ ngồi hoặc những lần vắng mặt không được giải thích…

Có điều rõ ràng rằng việc công khai gạt ông Trương là cách ông Tập phô bày một đặc điểm cốt lõi trong phong cách chính trị của ông, rằng không ai an toàn, kể cả những người có quan hệ cá nhân sâu sắc với ông. Như tờ PLA Daily, cơ quan ngôn luận chính thức của quân đội, viết ngay sau khi ông Trương bị loại bỏ: chiến dịch của Tập “không có vùng cấm.”

Câu hỏi lớn nhất đối với giới quan sát là vì sao ông Tập ra tay với ông Trương vào lúc này? Theo cách giải thích chính thức, PLA Daily viết rằng Trương bị loại vì gây ra “những vấn đề chính trị và tham nhũng đe dọa sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội và làm lung lay nền tảng cầm quyền.”

Tuy nhiên, trong bối cảnh tham nhũng mang tính hệ thống trong PLA, nhiều nhà quan sát xem đây chỉ là cái cớ hơn là nguyên nhân thực sự. Điều này càng đáng chú ý khi Trương từng đứng đầu Cơ Quan Phát Triển Trang Thiết Bị Quân Sự (“Trung ương quân ủy trang bị phát triển bộ” – cơ quan phụ trách mua sắm vũ khí – một ổ tham nhũng tai tiếng từ lâu.

Vậy mà ông Trương không hề hấn gì. Nói cách khác, việc ông Trương không bị thanh trừng sớm hơn được coi là dấu hiệu cho thấy ông Tập đặc biệt tin tưởng ông.

Thời điểm “bứng” ông Trương càng trở nên khó hiểu khi xét rằng ông Tập hoàn toàn có thể chờ thêm một năm để ông Trương nghỉ hưu. Ông Trương đã 75 tuổi, vượt xa “tuổi nghỉ hưu bất thành văn” là 68, và đại hội đảng tiếp theo – dự kiến diễn ra sau khoảng 18 tháng – đang đến gần. Bất luận thế nào, cuộc thanh trừng ông Trương được xem là cao trào của một vở kịch kéo dài hơn một thập niên. Đó là thời gian ông Tập áp đặt quyền kiểm soát và uốn nắn PLA một cách tuyệt đối. Việc loại ông Trương không chỉ là bước cuối trong chiến dịch chống tham nhũng ở thượng tầng quân đội mà còn là hành động “dọn sạch” gần như toàn bộ một thế hệ tướng lĩnh.

Trong bảy thành viên của Quân Ủy Trung Ương khi ông Tập bắt đầu nhiệm kỳ thứ ba năm 2023, giờ đây chỉ còn lại một sĩ quan mặc quân phục và một dân sự (đó không ai khác hơn là… Tập). Trong 81 sĩ quan được ông Tập thăng hàm thượng tướng, ít nhất 17 người – tức hơn một phần năm – đã bị khai trừ khỏi Đảng, cách chức hoặc bị điều tra kỷ luật kể từ mùa hè 2023.

Kể từ giữa năm 2023, ít nhất 60 sĩ quan cao cấp và lãnh đạo ngành công nghiệp quốc phòng bị điều tra, bị cách chức hoặc đột ngột thay thế. Danh sách này gồm các tướng lĩnh chủ chốt của lục quân, không quân, hải quân, lực lượng hỏa tiễn và cảnh sát vũ trang, cũng như các chiến khu trọng yếu, trong đó có chiến khu phụ trách Đài Loan. Các cuộc điều tra vẫn tiếp diễn. Tháng Mười Hai, 2025, quân đội còn phát thông báo kêu gọi tố giác các vi phạm liên quan mua sắm trong không quân, với hạn chót là cuối Tháng Sáu, 2026.

Việc ông Tập quyết định “dọn sạch” gần như toàn bộ thượng tầng chỉ huy PLA cho thấy tính bất ổn đối với một thể chế vốn được coi là trụ cột bảo đảm sự cầm quyền của Đảng Cộng Sản. Các cuộc thanh trừng cũng mâu thuẫn với những tuyên bố đầy khí thế của Bắc Kinh về một quân đội đang trỗi dậy, đặc biệt trong bối cảnh PLA hướng tới cột mốc 100 năm thành lập vào năm 2027 – một dấu mốc trong “Giấc Mơ Trung Hoa” về phục hưng dân tộc của chủ tịch Trung Quốc.

Khi ông Tập lên nắm quyền năm 2012, Đảng và quân đội chìm sâu trong tham nhũng đến mức bị xem là mối đe dọa hiện hữu. Bắc Kinh thừa nhận nhiều sĩ quan mua bán quân hàm, rút ruột ngân sách mua sắm vũ khí, hoặc cho thuê trái phép đất quân đội để làm dự án bất động sản. Một chiêu trục lợi phổ biến là buôn bán biển số xe quân đội để người sử dụng có thể vượt trạm thu phí hay thoát cảnh sát giao thông… Ông Tập còn đối mặt với một hệ thống chỉ huy lỗi thời, dễ bị thao túng và không phù hợp với chiến tranh hiện đại. Khi ấy, quân đội được điều hành bởi bốn tổng cục lớn và bảy đại quân khu, mỗi nơi hoạt động như một “lãnh địa” riêng.

Không lơ là trong tham vọng “luộc” Đài Loan

Ông Tập phá bỏ cấu trúc này, tập trung quyền chỉ huy vào tay mình nhằm khắc phục tình trạng thiếu điều phối giữa các quân chủng. Ông tuyên bố cắt 300,000 quân để tinh giản bộ máy. Để phá vỡ các mạng lưới bảo trợ, ông thanh trừng hai cựu phó chủ tịch Quân Ủy Trung Ương và nhiều tướng lĩnh khác, đồng thời đưa những người thân tín – trong đó có ông Trương Hựu Hiệp – vào thực thi kế hoạch hiện đại hóa.

Tuy nhiên, khi ngân sách quốc phòng tăng vọt, cơ hội tham nhũng mới lại nảy sinh. Dưới thời Tập, chi tiêu quốc phòng tăng hơn gấp đôi, lên 1,780 tỷ nhân dân tệ (khoảng $257 tỷ) vào năm 2025, so với khoảng 670 tỷ nhân dân tệ năm 2012. Nhiều tướng lĩnh và lãnh đạo ngành quốc phòng bị “cho về vườn” trong hai năm rưỡi qua đều từng làm việc ở những lĩnh vực hưởng lợi lớn từ dòng tiền này, đặc biệt là phát triển vũ khí.

Việc ông Tập dám “đại tu” bộ chỉ huy quân đội vào thời điểm này cũng cho thấy dường như ông tương đối yên tâm với thế giới bên ngoài, đặc biệt cục diện hai bờ eo biển Đài Loan. Chính quyền Donald Trump tỏ ra không mặn mà trong việc bảo vệ Đài Loan, trong khi tình hình chính trị tại Đài Bắc đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho Bắc Kinh. Sự ủng hộ dành cho Tổng Thống Lại Thanh Đức và đảng Dân Tiến suy giảm, trong khi Quốc Dân Đảng lại kêu gọi hòa giải hơn với Trung Quốc.

Theo phân tích của Jonathan A. Czin (cựu viên chức Hội Đồng An Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ từ 2021-2023) và John Culver (cựu viên chức CIA có thâm niên 35 năm), việc ông Tập sẵn sàng “cắt thịt” ngay trong mạng lưới thân tín không cho thấy ông lơ là, mà trái lại, phản ánh mức độ nghiêm túc trong việc chuẩn bị cho kịch bản “luộc” Đài Loan. Ông đang tận dụng khoảng lặng hiện tại để chuẩn bị.

Ngày 10 Tháng Hai, trong diễn văn chúc Tết gửi quân đội, ông Tập nói rằng năm vừa qua là một năm “bất thường nhưng phi thường,” trong đó quân đội “trải qua quá trình tôi luyện mang tính cách mạng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng.” Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2022 ông đề cập vấn đề tham nhũng trong bài chúc Tết dành cho quân đội. Ở thời điểm này, ai bị “chém” nữa hoặc nhân vật quân sự hoặc dân sự nào được đưa vào Quân Ủy Trung Ương trong thời gian tới vẫn là một ẩn số, nhưng có lẽ người đó có thể được coi là ứng viên kế nhiệm ông Tập.

https://www.nguoi-viet.com/tin-chinh/sat-thu-tap-can-binh-con-vung-dao-chem-ai/