3321 - Ông Zelensky nói với BBC: Putin đã khơi mào Thế chiến III và phải được ngăn chặn
Jeremy Bowen BBC
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiếp tục gửi đi một thông điệp thách thức đầy kiên định.
Khi chúng tôi gặp nhau cuối tuần qua tại trụ sở chính phủ ở Kyiv, ông khẳng định rằng Ukraine không hề thất thế mà sẽ kết thúc cuộc chiến với tư thế của người chiến thắng.
Ông kịch liệt phản đối việc trả giá cho một thỏa thuận ngừng bắn theo yêu cầu của Tổng thống Vladimir Putin – điều kiện buộc Ukraine phải rút quân khỏi các địa bàn chiến lược mà Nga vẫn chưa thể đánh chiếm được, dù đã hy sinh hàng chục ngàn binh sĩ.
Ông Zelensky chia sẻ với tôi rằng ông Putin thực chất đã khơi mào cho Thế chiến III và giải pháp duy nhất là gây áp lực quân sự và kinh tế cực độ để buộc ông ta phải lùi bước.
"Tôi tin rằng Putin đã bắt đầu cuộc chiến đó rồi. Câu hỏi đặt ra là ông ta sẽ chiếm thêm được bao nhiêu lãnh thổ và làm sao để ngăn chặn ông ta... Nga đang muốn áp đặt lên thế giới một lối sống khác và thay đổi cuộc sống mà mọi người đã tự lựa chọn cho chính mình."
Vậy về việc Nga yêu cầu Ukraine bàn giao 20% khu vực Donetsk ở miền đông còn lại (chuỗi đô thị mà Ukraine gọi là các "thành phố pháo đài"), cùng với các vùng đất ở phía nam như Kherson và Zaporizhzhia thì sao? Tôi hỏi: Liệu đó có phải là một yêu cầu hợp lý để đổi lấy lệnh ngừng bắn?
Ông Zelensky trả lời thẳng thắn:
"Tôi có cái nhìn khác. Tôi không đơn thuần coi đó là đất đai. Tôi xem đó là sự từ bỏ – làm suy yếu vị thế của chúng tôi, bỏ rơi hàng trăm ngàn người dân đang sinh sống tại đó. Đó là cách tôi nhìn nhận vấn đề. Và tôi chắc chắn rằng việc 'rút quân' này sẽ gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội chúng tôi."
Nhưng liệu đó có phải là một cái giá xứng đáng nếu nó làm hài lòng Tổng thống Putin? Ông có nghĩ điều đó sẽ thỏa mãn được ông ấy không?
"Có lẽ nó sẽ làm ông ta thỏa mãn trong chốc lát... ông ta đang cần một khoảng nghỉ... nhưng một khi ông ta phục hồi – các đối tác châu Âu của chúng tôi cho rằng sẽ mất từ 3 đến 5 năm – còn theo tôi, ông ta có thể phục hồi chỉ trong vòng chưa đầy 2 năm. Khi đó ông ta sẽ nhắm đến đâu tiếp theo? Chúng tôi không biết, nhưng việc ông ta muốn tiếp tục [cuộc chiến] là một sự thật hiển nhiên."
Tôi gặp ông Volodymyr Zelensky tại một phòng họp nằm sâu trong khu phức hợp chính phủ được canh phòng cẩn mật, tọa lạc tại một khu phố thượng lưu ngay trung tâm Kyiv. Trong suốt buổi phỏng vấn, ông chủ yếu sử dụng tiếng Ukraine.
Sự nghiêm cẩn của đội ngũ an ninh cho thấy rõ sức nặng của vai trò lãnh đạo mà ông Zelensky đang gánh vác.
Thông thường, việc đi gặp bất kỳ nguyên thủ quốc gia nào cũng đòi hỏi quy trình kiểm tra gắt gao.
Tuy nhiên, quá trình vào các tòa nhà tổng thống tại Kyiv là một trải nghiệm ở cấp độ hoàn toàn khác mà tôi hiếm khi gặp trước đây.
Điều này cũng dễ hiểu đối với một quốc gia đang trong tình trạng chiến tranh và với một vị tổng thống vốn đã nằm trong tầm ngắm của Nga.
Bất chấp tất cả những áp lực đó, người đàn ông khởi nghiệp từ giới giải trí – từng giành quán quân cuộc thi khiêu vũ Strictly Come Dancing phiên bản Ukraine năm 2006 và đóng vai một vị tổng thống tình cờ trong một bộ phim hài truyền hình trước khi trở thành tổng thống thực sự – dường như vẫn giữ được sự kiên cường đến kinh ngạc.
Ngay trước thềm cuộc đàm phán ngừng bắn gần đây nhất tại Geneva, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố rằng "Ukraine tốt nhất nên nhanh chóng ngồi vào bàn đàm phán".
Ông Trump vẫn giữ thói quen gây áp lực lên Ukraine nhiều hơn là phía Nga.
Từ mùa hè năm ngoái, các nhà ngoại giao phương Tây đã ám chỉ rằng ông Trump đồng thuận với ông Putin về việc: nhượng bộ lãnh thổ từ phía Ukraine cho Nga là chìa khóa để đạt được thỏa thuận ngừng bắn mà ông Trump mong muốn – lý tưởng nhất là trước mùa hè tới.
Nhiều nhà phân tích ngoài Nhà Trắng cũng nhận định rằng Ukraine không thể thắng và nếu không nhượng bộ Moscow, họ sẽ cầm chắc thất bại.
Tôi đã hỏi ông Zelensky liệu những nhận định của ông Trump và các chuyên gia khác có cơ sở hay không.
"Hiện giờ ông đang ở đâu?" – Zelensky hỏi ngược lại tôi. "Hôm nay ông đang ở Kyiv, ông đang ở thủ đô của quê hương chúng tôi, ông đang ở Ukraine. Tôi rất trân trọng điều này.
Chúng tôi có thất bại không ư? Tất nhiên là không, vì chúng tôi đang chiến đấu cho nền độc lập của Ukraine."
Khu nhà chính phủ ở Kyiv được bảo vệ nghiêm ngặt
Ông Zelensky thường xuyên khẳng định Ukraine có thể giành chiến thắng, nhưng diện mạo của chiến thắng đó thực sự ra sao?
Tất nhiên, với ông, chiến thắng trước hết là khôi phục cuộc sống bình thường cho người dân và chấm dứt cảnh chết chóc.
Nhưng tầm nhìn rộng hơn về chiến thắng mà ông đưa ra lại xoay quanh một mối đe dọa toàn cầu mà ông cho là đến từ ông Putin.
"Tôi tin rằng việc ngăn chặn Putin ngay hôm nay và không để ông ta chiếm đóng Ukraine là một chiến thắng cho cả thế giới. Bởi vì Putin sẽ không dừng lại ở Ukraine."
"Vậy ý ông không phải chiến thắng là lấy lại toàn bộ lãnh thổ, đúng không?" – Tôi đặt câu hỏi.
"Chúng tôi sẽ làm điều đó. Điều đó là hoàn toàn rõ ràng, chỉ là vấn đề thời gian. Làm điều đó ngay hôm nay đồng nghĩa với việc mất đi một lượng lớn nhân mạng – hàng triệu người – bởi quân đội [Nga] rất đông và chúng tôi hiểu rõ cái giá của những bước đi như vậy. Bạn sẽ không có đủ quân, bạn sẽ mất họ. Mà đất đai sẽ là gì nếu không có con người? Thú thật, nó chẳng là gì cả."
"Chúng tôi cũng không có đủ vũ khí. Điều đó không chỉ phụ thuộc vào chúng tôi mà còn vào các đối tác.
Vì vậy, hiện tại điều đó là chưa thể, nhưng việc quay trở lại đường biên giới chính đáng năm 1991 [năm Ukraine tuyên bố độc lập, dẫn đến sự sụp đổ cuối cùng của Liên bang Xô Viết] chắc chắn không chỉ là một chiến thắng, mà còn là công lý.
Chiến thắng của Ukraine là giữ vững nền độc lập và chiến thắng của công lý cho toàn thế giới chính là việc thu hồi lại toàn bộ lãnh thổ của chúng tôi."
Cách đây một năm, ông Zelensky đã tới thăm Nhà Trắng và nhận được một sự tiếp đón mà một nhà ngoại giao cấp cao phương Tây mô tả với tôi là một cuộc "tấn công ngoại giao" được dàn dựng công khai bởi ông Donald Trump và Phó Tổng thống của ông, JD Vance.
Lập luận của họ, trước sự chứng kiến của truyền thông quốc tế, đã được hàng triệu người trên thế giới theo dõi. Ông Trump, khi đó vừa nhậm chức tổng thống nhiệm kỳ thứ hai, đã gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ nhất có thể: rằng kỷ nguyên hỗ trợ mà ông Zelensky và Ukraine từng dựa vào dưới thời Tổng thống Joe Biden đã chấm dứt.
Các thành viên NATO cũng đã nhận được cảnh báo từ chính quyền mới. Trong khi đó, ông JD Vance vừa trở về sau khi dập tắt những ảo tưởng của Tây Âu về sự bền chặt của liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Kể từ đó, theo các thông tin được thuật lại, dưới sự tư vấn của Cố vấn An ninh Quốc gia Anh Jonathan Powell và một số người khác, ông Zelensky đã tránh các cuộc đối đầu công khai với Trump.
Tổng thống Mỹ đã cắt gần như toàn bộ các chuyến hàng viện trợ quân sự cho Ukraine.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn cung cấp những thông tin tình báo mang tính sống còn và các quốc gia châu Âu đang chi hàng tỷ đô la để mua vũ khí từ người Mỹ nhằm viện trợ cho Ukraine.
Tôi đã hỏi Tổng thống Ukraine về những phát ngôn thường xuyên mâu thuẫn của ông Trump, nhắc lại một trong những cáo buộc sai sự thật mà ông ấy từng đưa ra: rằng ông Zelensky là một kẻ độc tài và là người đã khơi mào cuộc chiến – một sự lặp lại chính xác những luận điệu của Vladimir Putin.
Ông Zelensky bật cười.
"Tôi không phải là kẻ độc tài và tôi cũng không khơi mào cuộc chiến, chỉ có vậy thôi."
Nhưng liệu ông có thể tin tưởng Tổng thống Trump? Tôi hỏi rằng nếu ông có được một lời cam kết an ninh từ ông Trump, liệu ông ấy có giữ lời không? Sau cùng thì đó là một người đàn ông vốn nổi tiếng với việc hay thay đổi.
"Vấn đề không chỉ là Tổng thống Trump, chúng ta đang nói về nước Mỹ. Chúng tôi đều là tổng thống trong những nhiệm kỳ nhất định. Ví dụ, chúng tôi muốn những bảo đảm cho 30 năm. Các tầng lớp tinh hoa chính trị sẽ thay đổi, các nhà lãnh đạo cũng sẽ thay đổi."
Ý ông là các bảo đảm an ninh của Mỹ cần được Quốc hội tại Washington DC phê chuẩn để trở nên "vững như bàn thạch".
"Chúng phải được bỏ phiếu tại Quốc hội vì một lý do. Không chỉ là các đời tổng thống. Cần có cả Quốc hội. Bởi vì các tổng thống thì thay đổi, nhưng các thể chế thì vẫn tồn tại."
Nói cách khác, Donald Trump có thể không đáng tin, nhưng ông ấy sẽ không ở đó mãi mãi.
Ông Zelensky khẳng định rằng những bảo đảm an ninh đó phải được thiết lập trước khi ông xem xét một yêu cầu khác từ phía Mỹ – yêu cầu Ukraine phải tổ chức tổng tuyển cử vào mùa hè này. Yêu cầu này lặp lại một luận điểm khác của Nga cho rằng Zelensky là một vị tổng thống không chính danh.
Trong khi đó, ông Trump không hề yêu cầu bầu cử ở Nga, nơi ông Putin đã nắm quyền từ ngày cuối cùng của thế kỷ 20.
Ông Zelensky cho biết ông vẫn chưa quyết định liệu có tái tranh cử hay không, bất kể khi nào cuộc bầu cử được tổ chức: "Tôi có thể tranh cử, cũng có thể không."
Đúng ra cuộc bầu cử phải diễn ra vào năm 2024, nhưng không thể thực hiện được dưới lệnh thiết quân luật vốn được ban bố sau cuộc xâm lược toàn diện của Nga.
Việc tổ chức các cuộc bầu cử vốn đã bị trì hoãn, theo ông Zelensky, là khả thi về mặt kỹ thuật nếu họ có thời gian để sửa đổi luật. Nhưng trước hết, ông cần các bảo đảm an ninh cho Ukraine. Ông tiếp tục nêu ra hàng loạt khó khăn tiềm tàng khi tổ chức bầu cử với hàng triệu người Ukraine đang tản cư ở nước ngoài và những dải đất rộng lớn đang bị Nga chiếm đóng, khiến tôi phải gợi ý rằng thực tế là ông đang phản đối ý tưởng này.
"Nếu đây là điều kiện để kết thúc chiến tranh, hãy thực hiện nó. Tôi đã nói: 'Thật lòng mà nói, các ông cứ liên tục nêu vấn đề bầu cử.' Tôi bảo các đối tác rằng: 'Các ông cần quyết định một điều: Các ông muốn loại bỏ tôi hay muốn tổ chức bầu cử? Nếu các ông muốn tổ chức bầu cử (ngay cả khi bây giờ các ông chưa sẵn sàng nói thật với tôi), thì hãy tổ chức nó một cách trung thực. Hãy tổ chức theo cách mà người dân Ukraine sẽ công nhận đầu tiên. Và chính các ông cũng phải công nhận rằng đó là một cuộc bầu cử hợp hiến'."
Ông Volodymyr Zelensky vẫn có những đối thủ và những người chỉ trích gay gắt ngay tại Ukraine. Chính phủ của ông đã trải qua chấn động vào mùa thu năm ngoái khi một vụ bê bối tham nhũng dẫn đến sự ra đi của vị cố vấn thân cận nhất.
Tuy nhiên, với một đội ngũ mới, ông Zelensky vẫn nắm giữ tỷ lệ ủng hộ mà hầu hết các nhà lãnh đạo Tây Âu chỉ có thể mơ ước. Đôi khi, ông cũng làm phật lòng các đồng minh bằng những yêu cầu dồn dập về vũ khí hiện đại hơn. Một trong những cáo buộc mà ông Trump và ông Vance nhắm vào ông tại Phòng Bầu dục một năm trước là ông "chưa đủ lòng biết ơn".
Mục tiêu mới nhất trong danh sách của ông là quyền được sản xuất vũ khí Mỹ dưới hình thức chuyển giao công nghệ theo hình thức li-xăng (cấp quyền sử dụng quyền sở hữu trí tuệ), bao gồm cả tên lửa phòng không Patriot.
"Hiện nay, vấn đề sống còn là phòng không. Đây là bài toán khó khăn nhất. Đáng tiếc là các đối tác vẫn chưa cấp phép để chúng tôi tự sản xuất các hệ thống này, ví dụ như hệ thống Patriot, hay thậm chí là tên lửa cho các hệ thống mà chúng tôi đã có sẵn. Cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa đạt được bước tiến nào trong việc này."
Tại sao họ lại không đồng ý?
"Tôi không biết. Tôi không có câu trả lời."
Ở cuối buổi phỏng vấn, ông chuyển từ tiếng Ukraine sang tiếng Anh. Dựa trên tất cả những gì ông đã chia sẻ, tôi hỏi liệu chúng ta có cần chuẩn bị cho một cuộc chiến còn kéo dài hơn nữa tại Ukraine hay không.
"Không, không, không, đó là hai lộ trình song song... bạn đang đánh cờ với rất nhiều nhà lãnh đạo, chứ không phải chỉ với Nga. Không có con đường duy nhất nào là đúng hoàn toàn. Bạn phải chọn nhiều bước đi song song, nhiều hướng đi song song. Và tôi nghĩ, một trong những con đường đó sẽ mang lại thành công. Với chúng tôi, thành công là chặn đứng được Putin."
Nhưng ông Vladimir Putin sẽ không kết thúc cuộc chiến này, đúng không? Trừ khi ông ta chịu áp lực khổng lồ, mà hiện tại dường như không phải vậy.
"Vừa đúng, vừa không. Chúng ta hãy chờ xem. Vừa đúng, vừa không. Ông ta không muốn, nhưng 'không muốn' không có nghĩa là ông ta 'sẽ không làm'. Cầu Chúa phù hộ. Cầu Chúa phù hộ để chúng tôi thành công. Cảm ơn ông."
Và với những lời đó, ông đứng dậy chụp ảnh lưu niệm, bắt tay với đội ngũ BBC và bước ra khỏi phòng.
Nhận xét
Đăng nhận xét