3325 - Eileen Gu và Alysa Liu: Hai phiên bản đối lập của cuộc tranh giành Mỹ-Trung
Trúc Phương
Eileen Gu (Cốc Ái Lăng) và Alysa Liu (Lưu Mỹ Hiền) là hai vận động viên Mỹ gốc Hoa nổi bật nhất làng thể thao mùa Đông. Cả hai sinh ra và lớn lên ở California, đều là những tài năng trẻ xuất chúng, nhưng họ đại diện cho hai quốc gia khác nhau.
Alysa Liu tại Olympic Mùa Đông Milano Cortina 2026, Milan, Ý. (Hình:Jamie Squire/Getty Images)
Câu chuyện Eileen Gu và Alysa Liu chắc chắn không được chú ý nếu cội nguồn của hai người là quốc gia nào khác không phải Trung Quốc. Yếu tố Mỹ gốc Hoa đã làm nổi bật sự tương phản, khi một bên đại diện cho giá trị tự do và dân chủ và một bên gắn liền với hình ảnh độc tài; và cả hai quốc gia lớn nhất thế giới luôn chực “giết nhau” trên mọi mặt trận, từ địa chính trị đến sàn đấu thể thao…
Người mặc áo Mỹ, kẻ khoác “cờ Tàu”
Tháng Chín, 2003, Eileen Gu chào đời tại San Francisco. Gần như đúng hai năm sau, Alysa Liu sinh ra ở Clovis, cũng thuộc California – cách đó khoảng ba tiếng rưỡi lái xe về phía Đông Nam. Cả hai đều là con của những gia đình di dân từ Trung Quốc sang Mỹ. Không như Eileen Gu – người lớn lên trong vòng tay mẹ, Alysa Liu trưởng thành dưới sự bảo bọc của cha (tương tự bốn người em còn lại, Alysa ra đời nhờ người hiến trứng và người mang thai hộ).
Con đường vươn tới đỉnh cao của họ có nhiều điểm tương đồng: thành công sớm một cách phi thường, được đào tạo trong môi trường giáo dục tinh hoa, đều giành những huy chương vàng sáng chói và đáng tự hào. Nhưng có một khác biệt then chốt: khi Alysa Liu bước lên bục cao nhất, quốc ca Mỹ vang lên; còn khi Eileen Gu mỉm cười trên bục vinh quang, người ta nghe quốc ca Trung Quốc.
Eileen Gu là vận động viên trượt tuyết giàu thành tích nhất lịch sử Olympic. Khi rời Ý, cô là vận động viên trượt tuyết tự do được vinh danh nhiều nhất, tính cả nam và nữ, với một vàng và hai bạc. Trong khi đó, Alysa Liu giành huy chương vàng cá nhân môn trượt băng nghệ thuật nữ, sau khi cùng đội Mỹ đoạt huy chương vàng nội dung đồng đội trước đó một tuần.
Bắc Kinh từng mong cả hai khoác áo đội tuyển Trung Quốc. Trước Thế Vận Hội Bắc Kinh 2022, Gu và Liu đều là mục tiêu chiêu mộ của Trung Quốc. Thời điểm đó, tài năng cả hai đều nở rộ. Năm 2019, Alysa Liu vô địch quốc gia Mỹ khi mới 14 tuổi, trở thành vận động viên trẻ nhất giành danh hiệu trượt băng nghệ thuật nữ của Mỹ. Hai ngày sau chiến thắng của Alysa Liu trong một cuộc thi tại Olympic Bắc Kinh 2022, Eileen Gu giành huy chương vàng Giải Vô Địch Thế Giới đầu tiên. Đó cũng là lần cuối cùng Eileen Gu chiến thắng dưới lá cờ Mỹ.
Tuổi thơ Eileen Gu gắn với những năm tháng trưởng thành ở California xen kẽ những mùa Hè ở Bắc Kinh. Được nuôi dưỡng trong gia đình đơn thân với mẹ và bà ngoại là người Trung Quốc, nói tiếng Quan Thoại trôi chảy, Eileen Gu gắn bó với quốc gia mà cô đại diện. “Khi ở Mỹ, tôi là người Mỹ,” cô từng nói. “Khi ở Trung Quốc, tôi là người Trung Quốc.”
Mối quan hệ Alysa Liu với Trung Quốc phức tạp hơn, chủ yếu bởi quá khứ của cha cô. Ông Arthur Liu rời Trung Quốc năm 25 tuổi, sống lưu vong và tỵ nạn ở Mỹ sau khi dính dáng cuộc biểu tình sinh viên vào thời điểm xảy ra vụ thảm sát Thiên An Môn 1989. Theo xác nhận Bộ Tư Pháp Mỹ, trong nhiều năm, Arthur Liu thường xuyên bị điệp viên Trung Quốc theo dõi.
Trước Olympic 2022, một điệp viên Trung Quốc giả danh thành viên Ủy Ban Olympic Hoa Kỳ đến gặp và hỏi số passport của ông và con gái Alysa Liu. Ông Arthur Liu tin rằng đó là dấu hiệu ông và con gái bị theo dõi và ngầm đe dọa, với ý rằng “chúng tôi không nên nói bất cứ điều gì liên quan chính trị hoặc vi phạm nhân quyền ở Trung Quốc.” Cuối cùng, khi đến thi đấu tại Bắc Kinh 2022, Alysa luôn được ít nhất hai người hộ tống để bảo đảm an toàn.
“Ăn cháo đá bát?”
Thế Vận Hội Milano Cortina 2026 không là lần đầu tiên câu chuyện Eileen Gu trở thành thời sự. Trước đó bốn năm, Eileen Gu đã bị săm soi ở Trung Quốc lẫn Mỹ. Thoạt đầu, dân Trung Quốc và truyền thông Trung Quốc bơm Eileen Gu lên hết cỡ. Ngay sau khi Eileen Gu giành huy chương vàng ngày 7 Tháng Hai tại Thế Vận Hội 2022, người hâm mộ Eileen Gu trên mạng Weibo, nơi cô có 2.6 triệu người theo dõi, đã ào vào “thả tim” với hơn 90,000 bình luận bày tỏ “tự hào” trong vòng chưa đến 30 phút.
Hashtag “Cốc Ái Lăng giành huy chương vàng” nhận được hơn 300 triệu lượt xem trong vòng một giờ. Giới chức trách Trung Quốc cũng nhảy dựng vỗ tay. Chính quyền thành phố Bắc Kinh phát biểu: “Chúng tôi rất vui mừng khi Cốc Ái Lăng, một vận động viên Bắc Kinh, đã giành chiến thắng huy chương vàng quý giá cho đoàn thể thao Trung Quốc và vinh danh đất nước với sự thể hiện tuyệt vời ở vòng chung kết môn trượt tuyết tự do tại Thế vận hội Mùa Đông Bắc Kinh.”
Người được gọi là “một vận động viên Bắc Kinh,” Eileen Gu, sinh ngày 3 Tháng Chín, 2003, tại San Francisco trong gia đình với mẹ người Hoa và bố người Mỹ.
Mẹ của Eileen Gu – bà Gu Yan (Cốc Yên), đến Mỹ du học ở độ tuổi 20. Bà học Đại Học Auburn, Đại Học Rockefeller; và lấy bằng MBA Đại Học Stanford.
Eileen Gu học trường tư University High School nơi có học phí đắt đỏ gần $55,000. Báo chí Trung Quốc viết rằng Eileen Gu đạt điểm SAT gần như tuyệt đối (1,580/1,600). Tháng Mười Hai, 2020, Eileen Gu post lên Instagram một video ngắn cho biết khoảnh khắc mình nhận được thông báo đậu vào Stanford.
Tháng Giêng, 2019, khi 15 tuổi, Eileen Gu – dưới màu áo đại diện Mỹ – giành được cúp tại giải thế giới tổ chức ở Ý. Chỉ một tháng sau, người ta thấy Eileen Gu ngồi hàng ghế đầu cùng các vận động viên Trung Quốc chụp hình với Chủ Tịch Tập Cận Bình. Vài tháng sau, Eileen Gu tuyên bố từ đó về sau cô sẽ thi đấu dưới màu áo Trung Quốc.
Câu chuyện Eileen Gu không đơn giản là câu chuyện “đổi cờ, thay áo.” Học ở Mỹ và được “bồi bổ” bằng những giá trị Mỹ từ lúc lọt lòng, Eileen Gu lại phớt lờ vô số cáo buộc nhân quyền mà đảng Cộng Sản Trung Quốc gây ra. Ở một góc độ, Eileen Gu chẳng khác gì con cờ chính trị của Trung Quốc, nơi mà khi mang lại chiến thắng thì được xem là “niềm tự hào cho tổ quốc” nhưng khi thất bại thì bị chửi rủa là “nỗi nhục quốc gia,” như trường hợp Zhu Yi (Chu Dị).
Trước chiến thắng của Eileen Gu chỉ một ngày, vận động viên trượt băng nghệ thuật Zhu Yi đã bị cộng đồng mạng Trung Quốc “làm thịt” sau khi cô thi hỏng. Không như “niềm tự hào Eileen Gu,” cộng đồng mạng Trung Quốc gào thét rằng, “bộ Trung Quốc hết người rồi sao lại dùng một con bé người Mỹ!”
“Con bé người Mỹ” Zhu Yi cũng là người Mỹ gốc Hoa, sinh ra (2002) và trưởng thành tại Mỹ (Los Angeles), trong gia đình bố mẹ người Hoa. Zhu Yi thật sự là một đứa “Mỹ con.” Không như Eileen Gu – có thể sử dụng tiếng Quan Thoại tốt, Zhu Yi nói không rành tiếng Hoa.
Như Beijing 2022 và Milano Cortina 2026 năm nay, tương tự Eileen Gu, Zhu Yi tiếp tục thi đấu dưới màu áo Trung Quốc. Với Alysa Liu, Eileen Gu và Zhu Yi – đều cùng thế hệ, đều sinh trưởng ở California và lớn lên hoàn toàn trong môi trường giáo dục Mỹ – họ là những hình ảnh phản chiếu nhiều mặt, cho thấy sự giằng co không chỉ trong nhận thức về quê hương cội nguồn mà còn là sự giằng xé về sự chọn chỗ đứng, giữa các giá trị phổ quát trong đó có nhân quyền và giá trị con người.
Hình ảnh Eileen Gu trên các bảng quảng cáo ở Vũ Hán, Trung Quốc. (Hình: Getty Images)
Nơi nào cần được biết ơn?
Sự vồ vập Eileen Gu của Trung Quốc thật ra không phải biểu thị sự tôn trọng tài năng một cách thuần túy. Eileen Gu thường xuyên bị dân Trung Quốc “lật qua lật lại” để xem thật ra cô là “kẻ” như thế nào. Trên đường trượt tuyết, Eileen Gu đeo tai nghe thưởng thức nhạc Lady Gaga và $uicideboy$. Đến khi thực hiện xong cú lướt biểu diễn, Eileen Gu đến điểm đích, hí hửng cắn một miếng bánh bao truyền thống. Chi tiết tưởng chừng rất vụn này cho thấy sự tương phản trong cá nhân Eileen Gu và trong đánh giá về cô. Eileen Gu là người Mỹ hay người Hoa?
Trong thực tế, dân Trung Quốc từng “tỉnh táo hơn” sau cơn lên đồng với Cốc Ái Lăng, cái tên tiếng Hoa mà họ thích gọi hơn là tên Mỹ “Eileen Gu” của cô. Sau Thế Vận Hội 2022, nhiều ý kiến đã đặt “vấn đề”: “Thành công của Cốc Ái Lăng thì liên quan quái gì đến những người dân bình thường chúng ta?”
Hồ Tất Tiến (Hu Xijin), cựu tổng biên tập Hoàn Cầu Thời Báo, cảnh báo, thành tích của Eileen Gu không nên gắn quá chặt với chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc, “đề phòng” trường hợp Gu “đổi màu” trong tương lai.
Bất luận thế nào, cũng thấy rằng thành công của Eileen Gu là nhờ nền tảng giáo dục từ gia đình, kết hợp sự tự do và nền giáo dục toàn diện của Mỹ. Chính người Trung Quốc cũng thấy điều đó.
Zhang Cailing, một blogger với hơn 140,000 người theo dõi trên Xiaohongshu (“Tiểu Hồng Thư” – tương tự Instagram), đã thẳng thắn: Này, có ông bà nào ở đây giống bà Cốc Yên (Yan Gu – mẹ của Eileen Gu) không; quý ông quý bà có tiền cho con gái đi học trường tư không? Ông bà có thời gian lái xe tám tiếng vào cuối tuần để đưa con gái đi trượt tuyết không? Nếu chẳng may nó té, ông bà có đủ tiền để trả cho những lần vật lý trị liệu đắt đỏ không?…
Chen Xiaoyu, một nhà bình luận văn hóa đại chúng, nói thêm, những gì được xem như là nguồn lực tạo bệ phóng cho Eileen Gu không thể có được ở Trung Quốc. Vậy thì, cuối cùng, những người như Eileen Gu nên biết ơn ai – nơi mình sinh ra và giúp mình thành nhân, hay nơi là quê hương gốc gác của cha mẹ?
Nhận xét
Đăng nhận xét