3369 - Khameini đã chết.

Henry Quang Vu

Lãnh tụ Tối cao cứng rắn và đầy tính chiến đấu của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, người đã lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo hơn ba thập kỷ và giám sát một giai đoạn đàn áp khốc liệt trong nước cũng như đối đầu gay gắt với Mỹ và Israel, đã thiệt mạng sau cuộc không kích của Israel tại Tehran, khi khu phức hợp của ông bị phá hủy hoàn toàn, theo một quan chức cấp cao Israel nói.

“Khamenei là nhà độc tài tại vị lâu nhất ở Trung Đông đương đại. Ông ta không thể tồn tại lâu như vậy nếu là một người liều lĩnh. Khamenei là một nhà ý thức hệ, nhưng là người theo đuổi việc bảo vệ và duy trì hệ tư tưởng của mình một cách tàn nhẫn, thế giới quan của Khamenei được định hình bởi chủ nghĩa chống Mỹ và bài Do Thái mang tính cực đoan, bắt nguồn từ thời ông tham gia các cuộc biểu tình chống lại Shah Iran.

Sinh ngày 19/4/1939 tại Mashhad, miền đông Iran, Khamenei là một trong những nhà hoạt động Hồi giáo đóng vai trò trung tâm trong cuộc cách mạng năm 1979 lật đổ Shah Mohammad Reza Pahlavi – người được Mỹ hậu thuẫn. Là đồng minh thân cận của Ayatollah Ruhollah Khomeini, lãnh tụ tối cao đầu tiên của Iran, Khamenei dần thăng tiến trong hệ thống mới, giữ chức tổng thống từ năm 1981 đến 1989 trước khi trở thành lãnh tụ tối cao sau khi Khomeini qua đời.

Trong nhiều thập kỷ cầm quyền, Khamenei củng cố quyền kiểm soát đối với hệ thống chính trị và an ninh Iran, chỉ đạo nhiều đợt trấn áp phong trào bất đồng chính kiến và duy trì lập trường cứng rắn với Washington và Jerusalem. Các chuyên gia cho rằng nhiệm kỳ của ông gắn liền với đàn áp khắc nghiệt, số lượng lớn các vụ hành quyết và việc áp đặt các kiểm soát xã hội nghiêm ngặt.

Tuy vậy, sự lãnh đạo bảo thủ cứng rắn của ông từng đối mặt với những thách thức lớn. Năm 2009, sau cuộc bầu cử gây tranh cãi mà ông tuyên bố chiến thắng thuộc về Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad, các cuộc biểu tình quy mô lớn đã bùng nổ trên khắp cả nước. Năm 2022, làn sóng biểu tình khác nổ ra sau cái chết của cô gái 22 tuổi Mahsa Amini khi bị cảnh sát đạo đức bắt giữ; các cuộc biểu tình này cũng bị dập tắt một cách bạo lực.

Cuối tháng 12/2025 và đầu tháng 1/2026, Iran tiếp tục rung chuyển bởi biểu tình và phản ứng an ninh mạnh tay. Các tổ chức nhân quyền quốc tế nhiều lần ghi nhận số vụ hành quyết ở Iran ở mức cao trong những năm gần đây. Theo Amnesty International, Iran đã xử tử hơn 1.000 người trong năm 2025 – mức cao nhất mà tổ chức này ghi nhận trong ít nhất 15 năm.

Trên bình diện khu vực, Khamenei đầu tư mạnh vào mạng lưới các lực lượng dân quân và nhóm vũ trang đồng minh nhằm mở rộng ảnh hưởng của Iran ra ngoài biên giới. Từ Hamas tại Gaza, Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi tại Yemen đến các nhóm dân quân tại Iraq và sự hậu thuẫn dành cho chính quyền Bashar al-Assad ở Syria, Iran dưới thời Khamenei đã chi hàng trăm triệu USD cho các lực lượng này. Tuy nhiên, nhiều lực lượng ủy nhiệm chủ chốt đã suy yếu nghiêm trọng dưới sức ép quân sự của Israel trong những năm gần đây.

Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng di sản lâu dài nhất của Khamenei có thể không nằm ở các chính sách đối ngoại, mà ở bộ máy quyền lực ông xây dựng trong nước. Văn phòng Lãnh tụ Tối cao (Bayt) được mô tả như một cấu trúc quyền lực song song, cắm rễ sâu trong quân đội, kinh tế, tôn giáo và bộ máy hành chính. Theo các chuyên gia, ngay cả khi cá nhân Khamenei không còn, hệ thống này vẫn có thể tiếp tục vận hành, bởi chức danh Lãnh tụ Tối cao đã trở thành một thiết chế quyền lực, không chỉ phụ thuộc vào một con người duy nhất.

Một số nhà phân tích cảnh báo rằng việc loại bỏ Khamenei, chưa đủ để làm tan rã toàn bộ hệ thống; thay vào đó, cần một chiến lược rộng hơn nhắm vào toàn bộ bộ máy mà ông đã xây dựng và thể chế hóa trong suốt nhiều thập kỷ cầm quyền.

Bình luận: Đừng tội nghiệp, hắn đã làm cho hàng trăm ngàn người chết oan uổng.