3379 - Đòi tiền hoàn thuế, doanh nghiệp chờ đến… ‘Tết Congo?’

Trúc Phương

0 giờ 01 phút sáng 24 Tháng Hai, Mỹ chính thức chấm dứt việc thu thuế theo Đạo Luật Quyền Lực Kinh Tế Khẩn Cấp Quốc Tế (IEEPA) – các mức thuế đã bị Tối Cao Pháp Viện tuyên là vi hiến vào Thứ Sáu, 20 Tháng Hai trong phán quyết với tỷ lệ 6-3.

Costco, một trong những doanh nghiệp lớn kiện chính quyền Trump để đòi hoàn trả thuế quan. (Hình minh họa: Scott Olson/Getty Images)

“Thế là toang”

Sau cú đòn của Tối Cao Pháp Viện, Tổng Thống Trump thay thế IEEPA bằng mức thuế 15% dựa trên Điều 122 của Đạo Luật Thương Mại năm 1974, cho phép áp thuế trong tối đa 150 ngày nhằm giải quyết thâm hụt cán cân thanh toán. Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm bây giờ không phải là chuyện thuế má bao nhiêu phần trăm mà là việc hoàn thuế cho các doanh nghiệp như thế nào.

Thời điểm hiện tại, hàng loạt tập đoàn khổng lồ đang nối nhau khởi kiện chính phủ Mỹ để đòi hoàn lại khoản thuế nhập cảng đã nộp. Theo hồ sơ tòa án ngày 24 Tháng Hai, tập đoàn mỹ phẩm Pháp L’Oréal, hãng sản xuất máy hút bụi Dyson của Anh và công ty kính áp tròng Bausch + Lomb là những cái tên mới nhất nộp đơn kiện; cùng với những nguyên đơn trước đó gồm hãng vận tải toàn cầu FedEx và công ty mỹ phẩm Sol de Janeiro.

Đây mới chỉ là khởi đầu. Hồ sơ tòa án cho thấy hơn 1,400 nhà nhập cảng, trong đó có các “ông lớn” bán lẻ như Costco và hãng lốp xe Goodyear, đã kiện đòi hoàn thuế. Con số này được dự báo tăng mạnh trong thời gian tới. Các nhà kinh tế thuộc Penn Wharton Budget Model ước tính, tổng số tiền thuế quan mà chính phủ Mỹ phải hoàn trả lên tới $175 tỷ. Tuy nhiên, cho đến nay, quy trình hoàn thuế vẫn chưa rõ ràng và vụ việc có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Có một điều chắc chắn rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ không được “hoàn” bất kỳ khoản tiền nào liên quan IEEPA, dù họ đã gánh hơn 90% chi phí thuế quan – theo Kiel Institute. Trong báo cáo ngày 23 Tháng Hai của Tax Foundation, các mức thuế trong năm đầu tiên của ông Trump tương đương việc mỗi gia đình Mỹ phải gánh thêm khoảng $1,000 chi phí.

Các chuyên gia thống nhất nhận định rằng khả năng người tiêu dùng nhận được tiền hoàn thuế là gần như bằng không. Lý do rất đơn giản: người tiêu dùng không phải là bên trực tiếp nộp thuế. Thuế quan được các nhà nhập cảng thanh toán cho chính phủ, sau đó chi phí này được phân bổ dần trong chuỗi cung ứng, từ nhà xuất khẩu, nhà nhập cảng, nhà bán buôn, nhà bán lẻ, và cuối cùng là người mua hàng.

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng các doanh nghiệp bán lẻ có thể chịu áp lực phải trả lại một phần tiền cho khách hàng, nếu họ thực sự nhận được khoản hoàn thuế từ chính phủ. Năm 2025, hàng loạt công ty, từ doanh nghiệp nhỏ đến tập đoàn lớn, gửi email thông báo tăng giá, hoặc áp phụ phí, với lý do thuế quan. Theo Scott Lincicome, chuyên gia kinh tế của Viện Cato, điều này có thể quay lại “ám” các nhà bán lẻ. “Khách hàng có thể cầm những email thông báo tăng giá và cật vấn: “Mấy ông đã thu của tôi thêm $50 do thuế quan, vậy giờ được hoàn thuế thì tiền đó đi đâu?”

Chưa hết, một số nhà lãnh đạo đảng Dân Chủ, trong đó có Thống Đốc Gavin Newsom (California) và Thống Đốc JB Pritzker (Illinois), đang đòi chính quyền Trump hoàn trả thuế quan cho các hộ gia đình. Pritzker yêu cầu mỗi gia đình ở tiểu bang mình phải được trả $1,700. Thống Đốc Kathy Hochul (New York) đòi hoàn trả khoảng $13.5 tỷ cho người dân New York. Văn phòng thống đốc New York ước tính trung bình mỗi hộ gia đình New York phải gánh thêm $1,751 chi phí do các mức thuế quan của ông Trump gây ra.

Ngày 26 Tháng Hai, 26 thượng nghị sĩ Dân Chủ đưa ra dự luật “Tariff Refund Act” yêu cầu Cơ Quan Hải Quan và Bảo Vệ Biên Giới (CBP) phải trả lại tiền thuế, đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ. Cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 đến gần và các chính trị gia Dân Chủ đang tìm cách đưa vấn đề hoàn thuế trở thành một phần trong cương lĩnh tranh cử. “Tôi kêu gọi hoàn trả $1,336 cho mỗi hộ gia đình tại tiểu bang Ohio” – phát biểu của Sherrod Brown, cựu thượng nghị sĩ Dân Chủ, người dự định tranh cử trong cuộc bầu cử đặc biệt vào Thượng Viện tiểu bang Ohio.

Còn nữa là vụ tấm chi phiếu $2,000 mà ông Trump hứa cho mỗi gia đình Mỹ lấy từ nguồn thu thuế quan. Bây giờ, $2,000 “từ trên trời rơi xuống” vĩnh viễn không bao giờ “rơi xuống.” Trước khi Tối Cao Pháp Viện ra phán quyết, ông Trump từng cảnh báo nếu các ông Tòa Tối Cao “chơi không đẹp” thì “coi như toang” (“WE’RE SCREWED”). Giờ thì “toang” thật!

Theo Ủy Ban Ngân Sách Liên Bang Có Trách Nhiệm (Committee for a Responsible Federal Budget – một tổ chức phi đảng phái), nếu chi trả theo mô hình tương tự các gói kích thích thời COVID-19, tổng chi phí “chơi đẹp” của Trump có thể lên tới $600 tỷ, trong khi thuế quan chỉ mang lại khoảng $300 tỷ mỗi năm, tức chưa đủ một nửa.

Tháng Bảy, 2025, Thượng Nghị Sĩ Josh Hawley (Cộng Hòa, Missouri) từng trình dự luật mang tên “American Worker Rebate Act,” với đề xuất chi ít nhất $600 cho mỗi cá nhân đủ điều kiện, lấy từ nguồn thu thuế quan. Ông Trump rất thích ý tưởng này. Tuy nhiên, khi dự luật trên được chuyển lên Ủy Ban Tài Chính Thượng Viện, chẳng ai nghe bất kỳ tăm hơi gì thêm.

“Năm năm nữa” là bao lâu?

Việc hoàn thuế, về nguyên tắc, là đương nhiên. Trong khi nhiều doanh nghiệp phải tự gánh chi phí thuế để giữ sức cạnh tranh, các doanh nghiệp khác buộc phải tăng giá, đẩy phần chi phí phát sinh từ một chế độ thuế quan đột ngột – mà nay Tòa Tối Cao xác định là vượt quá thẩm quyền luật định – sang người tiêu dùng. Giờ đây, dù người tiêu dùng không bao giờ nhận được tiền hoàn thuế, do pháp luật không có cách nào đảo ngược mọi đợt tăng giá dây chuyền do mức thuế trái luật gây ra; nhưng chính quyền nhất thiết phải trả lại tiền thuế thu sai.

Do chính sách thuế hỗn loạn, nhiều doanh nghiệp đã trì hoãn mở rộng sản xuất, tạm dừng tuyển dụng hoặc cắt giảm mua hàng tồn kho. Do vậy, việc hoàn tiền lại cho họ không chỉ là một thao tác kế toán. Đó là dòng vốn quay trở lại nền kinh tế. Số tiền được hoàn sẽ được đầu tư vào nhà máy, thiết bị, tiền lương và hàng hóa. Tất cả giúp cho sự tăng trưởng. Trong nhiều trường hợp, nó cho phép doanh nghiệp giảm giá bán, vốn trước đó bị đẩy lên bởi thuế quan.

Trên The Washington Post, Neal Katyal – quyền tổng biện lý Hoa Kỳ (U.S. Solicitor General) thời Tổng Thống Barack Obama – viết rằng chính quyền Trump không thể bịa ra bất kỳ lý do gì để trì hoãn việc hoàn thuế. Neal Katyal nói rõ: Mỗi ngày không hoàn tiền là thêm một ngày doanh nghiệp Mỹ bị tước đi nguồn vốn thuộc về họ. Đây không phải là tranh luận về triết lý thương mại. Người ta có thể bất đồng về thuế quan như một chính sách kinh tế nhưng khi tòa xác định một chế độ thuế quan là trái luật thì hệ quả hiển nhiên là tiền thu không có thẩm quyền phải được trả lại, và phải trả ngay.

Trong thực tế việc hoàn thuế không dễ dàng, căn cứ vào những diễn biến hiện tại. Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent tiếp tục lặp lại luận điệu của ông Trump rằng các tranh chấp về hoàn thuế có thể kéo dài nhiều năm, và từng nhà nhập cảng phải tự đi kiện để được xét chứ chẳng ai tự nhiên trả lại tiền hoàn thuế.

Ngày 24 Tháng Hai, một báo cáo của Oxford Economics phác thảo những hệ quả giả định có thể xảy ra: nếu chính quyền phải hoàn trả đầy đủ tiền thuế quan, tổng số tiền trên sẽ tương đương khoảng 0.4% tổng sản lượng kinh tế nước Mỹ. Và như vậy, vụ hoàn thuế sẽ làm trầm trọng thêm tỷ lệ nợ, đồng thời có thể đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm, tăng thêm khoảng bảy điểm cơ bản, qua đó làm chi phí vay mượn trở nên đắt đỏ hơn.

Với Bộ Tư Pháp, họ chưa đưa ra văn bản pháp lý chính thức nào thể hiện lập trường cũng như hướng giải quyết việc hoàn thuế. Brett Kavanaugh – một trong ba thẩm phán Tối Cao Pháp Viện đứng về phía ông Trump (trong phán quyết 6-3), được ông Trump bổ nhiệm năm 2018 – nói rằng “việc hoàn trả hàng tỷ đôla sẽ gây ra những hệ quả đáng kể.”

Ông Trump nói, “tôi nghĩ vụ này còn phải kiện tụng thêm hai năm nữa,” và “rốt cuộc thì chúng ta còn ở tòa thêm năm năm.” Tuy nhiên, Tối Cao Pháp Viện chỉ cho hệ thống tòa án liên bang 32 ngày để quyết định các bước tiếp theo sau phán quyết của họ.

Liên quan chính sách thuế quan đối với ngoại quốc, ông Trump tiếp tục dọa: “Bất kỳ quốc gia nào muốn ‘chơi trò khôn lỏi’ với phán quyết nực cười của Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ, đặc biệt những nước đã ‘bóc lột’ Mỹ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm qua, sẽ phải đối mặt với mức thuế còn cao hơn nhiều…”

https://www.nguoi-viet.com/tin-chinh/doi-tien-hoan-thue-doanh-nghiep-cho-den-tet-congo/