3470 - Iran tính toán gì khi chọn Mojtaba Khamenei làm tân lãnh tụ tối cao?

Thanh Hà RFI

Mười ngày chiến tranh khốc liệt để rồi cuối cùng quyền lực tại Iran vẫn trong tay gia đình Khamenei. Nhân vật số một giờ đây không còn là một cụ già 86 tuổi Ali Khamenei. Chiếc ghế lãnh đạo tối cao này thuộc về người con trai thứ hai của ông là Mojtaba Khamenei, 56 tuổi. Kể từ nay, ông mới là người « giữ tay hòm chìa khóa », đứng đầu cả đế chế tài chính hàng trăm tỷ đô la.

Teheran đã chuẩn bị từ trước cho một sự « tiếp nối » quyền lực, loại trừ kịch bản làn sóng phẫn nộ trong công luận và chiến tranh sẽ « lật đổ chế độ » trong tay các giáo sĩ. Nhưng trong bài toán đó liệu rằng Iran đã có tính đến yếu tố Mỹ-Israel hay không ?

Trong mắt giáo sư Vali Nasr, chuyên gia về quan hệ quốc tế đại học Mỹ Johns Hopkins, sự chọn lựa về nhân sự lãnh đạo này trước hết chứng minh một sự « tiếp nối » trong guồng máy chính trị tại Teheran, nhưng coi chừng đây có thể là « con dao hai lưỡi ».

Là một người từ 30 năm qua đứng trong bóng tối sát cạnh cha là giáo chủ Ali Khamenei, tân lãnh đạo Iran Mojtaba Khamenei biết rất rõ mọi ngõ ngách của guồng máy quyền lực, nên sẽ nhanh chóng « tiếp quản » điều hành đất nước trong giai đoạn nóng bỏng như hiện nay. Mặt khác nhân vật này nổi tiếng là có xu hướng « cứng rắn », thân cận với các tổ chức an ninh cả đối ngoại lẫn đối nội luôn được coi là « tai mắt » của chế độ. Cho nên việc đưa một người trong dòng họ Khamenei lên cầm quyền có thể được hiểu như một gáo nước lạnh cho những ai đang kỳ vọng một sự thay đổi nào đó cho Iran.

Mojtaba Khamenei được chỉ định kế vị cha trong lúc trên đường phố Teheran và nhiều thành phố lớn vẫn âm ỉ những khẩu hiệu đòi hạ bệ dòng họ này. Năm 2022 ông từng là « mục tiêu » công luận nhắm tới do công phẫn về cái chết của cô gái Iran Mahsa Amini, bị bắt và rồi mất mạng vì đeo khăn choàng đầu không đúng quy cách !

Nhưng việc chọn con trai giáo chủ Khamenei có lẽ là thông điệp mạnh nhất của Iran gửi tới Mỹ và Israel vào lúc mà tại Washington, Donald Trump đòi được « quyền can thiệp » vào việc chọn tân lãnh đạo cho Iran và cũng chính tổng thống Hoa Kỳ báo trước Mojtaba Khamenei sẽ « không trụ được lâu » nếu không có sự chấp thuận của Nhà Trắng. Về phần mình, Israel đã tuyên bố chỉ cần ngồi vào chiếc ghế lãnh tụ tối cao Iran cũng đủ để Mojtaba Khamenei trở thành « một mục tiêu » phải loại bỏ trong mắt Nhà nước Do Thái.

Việc chọn con trai thứ hai cố giáo chủ Khamenei vào vị trí cao nhất trong guồng máy chính trị Iran là điều đã được sắp đặt từ trước. Năm 2024, Ali Khamenei đã triệu tập một cuộc họp bất thường của Hội Đồng Các Chuyên Gia, sự kiện được coi là nhằm thăm dò ý định của 88 thành viên có trọng trách chỉ định lãnh tụ tối cao Iran. Cùng lúc đó có tin đồn Mojtaba Khamenei được cất nhắc lên hàng giáo chủ ayatollah. Chính quyền không xác nhận nhưng cũng không bác bỏ tin này, cho dù về mặt « thần học » Mojtaba được cho là một « tay mơ ». Các chuyên gia về Iran đều cho rằng « Mojtaba Khamenei chưa bao giờ được coi là một lãnh đạo tinh thần, một giới chức trong hàng giáo phẩm » như giáo chủ Khomeni xưa kia hay Ali Khamenei cho đến cuối tháng 2 vừa qua.

Phải chăng đây là dấu hiệu báo trước màu sắc tôn giáo của Iran trong tương lai sẽ không đậm nét như từ 1979 tới nay ? Đó là câu hỏi gián sư Vali Nasr đã nêu lên. Bên cạnh đó, do là người giữ « tay hòm chìa khóa » của chế độ, đứng đầu vô số các dự án đầu tư và địa ốc, đầu óc kinh doanh và thực dụng của Mojtaba Khamenei có thể là một lợi thế đưa ông vào vị trí số một ở Teheran. Con trai giáo chủ Khamenei từng được ví như một « Mohammed Ben Salman của Iran». Như vậy, Mojtaba Khamenei có thể cũng là một chính khách thực tiễn như hoàng thái tử Ả Rập Xê Út, vì những lợi ích kinh tế, chiến lược mà sẽ đi theo một con đường khác so với từ trước tới nay !