3554 - Hợp thức hóa dạy thêm học thêm là một cách chối bỏ trách nhiệm nhà nước trong phát triển giáo dục

Thái Hạo

Nhớ lại, một lý do quan trọng khiến tôi và nhà trường mâu thuẫn, xung đột, chính là chuyện dạy thêm học thêm. Tôi không đồng ý và đề nghị bỏ chương trình dạy thêm học thêm đối với môn Ngữ văn trong toàn trường (vì tôi chỉ có quyền đối với môn của mình). Do tình thế lúc đó, trường buộc phải đồng ý với tôi. Nhưng rồi, dù chất lượng vẫn được đảm bảo – tuy không còn dạy thêm, nhưng lấy lý do “đời sống của anh em”, người ta lại ép buộc cả thầy và trò phải quay lại dạy thêm học thêm (Mà như trong hình, có thực là đến nay giáo viên vẫn không thể sống nổi bằng lương không? Nhờ các bạn trong ngành cập nhật giúp).

Rõ ràng cái lý do này là không thể chấp nhận được, nếu không nói là bất nhân. Không thể viện đến chuyện lương bổng để bắt hàng triệu học trò phải gò lưng gấp đôi thời gian (thậm chí gấp 3) để học lại cùng một nội dung trong chính khóa, trong khi nó hoàn toàn có thể được đảm bảo chất lượng, mà không cần phải học thêm. Nếu thực sự là thu nhập không đủ sống thì với tư cách là giáo viên, tức là người thầy, người trí thức, anh nên tìm việc khác hoặc đấu tranh để được tăng lương, chứ không thể quay ra bắt nạt những người yếu thế mà anh gọi là “học trò” được!

Chỉ cần thay đổi phương pháp và cách thức tổ chức giáo dục thì chất lượng sẽ được nâng lên, nhu cầu học thêm tự dưng giảm xuống, tiết kiệm cho xã hội một nguồn lực khổng lồ; nhưng người ta đã không chọn (hoặc không thể làm được) cách làm duy nhất đúng đắn ấy, nên tình trạng phải học trước, học lại (được núp dưới từ “học thêm”) cứ duy trì mãi mà không sao chấm dứt được.

Tất nhiên tôi biết rằng, với một lớp học 40-50 học sinh, thiếu thốn đủ bề, học Tin học mà không có phòng máy tính, Tiếng Anh thì “học chay”, thư viện trống rỗng, thậm chí có những môn “trắng giáo viên”…, thì việc nâng cao chất lượng sẽ khó khăn biết nhường nào!

Chính chất lượng giáo dục chính khóa tệ hại là nguyên nhân nền tảng làm phát sinh nhu cầu học thêm. Vì thế, nếu không cải thiện cái gốc này, thì học thêm sẽ luôn phải là một chương trình chạy song song với chính khóa, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Nhà nước và Bộ GD-ĐT không thể phớt lờ nguyên nhân căn bản này để cứ mãi loay hoay bôi thuốc ngoài da. Phải sòng phẳng mà nhìn nhận rằng, khi nào mà dạy thêm học thêm (mà thực chất là học trước/học lại) này còn tồn tại phổ biến và sâu rộng như hiện nay thì đó chính là sự phản ánh trung thực tình trạng yếu kém của ngành giáo dục, hay rộng hơn là của quản trị quốc gia.

2.

Giả sử khi chất lượng giáo dục chính khóa đã được nâng cao, tức là đạt được mục tiêu mà chính chương trình đã đề ra, thì nạn dạy thêm học thêm có tự mất đi không? Chưa chắc! Vì sao? Vì dù học sinh có giỏi tới đâu mà luôn có gần một nửa sẽ bị “bị loại” sau mỗi kỳ thi chuyển cấp, thì cuộc “cạnh tranh sinh tồn” ấy vẫn buộc người ta phải đi học thêm (hoặc tìm đường “tị nạn giáo dục”).

Như thế, sau khi cải thiện được chất lượng giáo dục chính khóa thì đồng thời phải triệt tiêu sự cạnh tranh vô lý kia. Bằng cách nào? Tạo ra một hệ thống mà ở đó có đa dạng sự lựa chọn cho người học. Một khi mà vào cấp 3 (công lập) vẫn là còn đường gần như duy nhất đối với đa số, thì cuộc chiến sẽ ngày càng khốc liệt. Phải có những lựa chọn khác mang lại sự an tâm và công bằng, như hệ thống trường nghề chất lượng tốt, các hình thức học tập đa dạng và bình đẳng, ví dụ homeschooling (giáo dục tại nhà) cần được công nhận.

Xã hội sẽ vẫn đổ xô vào cấp 3 và đại học, dù biết rằng rất có thể bộ quần áo Grab đang chờ được bán cho mình ngay ngoài cổng trường sau khi tốt nghiệp. Nhưng họ vẫn chọn, vì không thấy có con đường nào sáng sủa hơn.

3.

Giáo dục (nhất là giáo dục phổ thông) phải là nơi mang đến các cơ hội cho người dân, chứ không thể bị biến thành một chiến trường của tuổi thơ, chỉ vì thiếu/không muốn đầu tư.

Hợp thức hóa dạy thêm học thêm (bản chất là học lại hoặc học trước chính cái chương trình chính khóa) là một cách chối bỏ trách nhiệm nhà nước trong phát triển giáo dục. Và điều đó chỉ có hại cho sự phát triển lâu dài của đất nước.

Một nhận thức đúng đắn tối thiểu nơi người dân, không phải là bênh vực cho nạn dạy thêm học thêm hết sức méo mó này; mà phải là yêu cầu một hệ thống giáo dục có chất lượng, đồng thời đòi hỏi cơ hội học tập công bằng cho con em mình và con em người khác. Nếu bạn có điều kiện kinh tế tốt, đủ lo cho con học thêm để đánh bại được những đứa trẻ khác, thì cuối cùng, sau khi ra khỏi cổng trường chúng nó vẫn sẽ phải sống với nhau, và làm khổ nhau! Vì thế, trong khi tìm kiếm cơ hội cho con mình, cũng hãy đòi hỏi cơ hội cho con người khác.

Sau đảm bảo chất lượng của nền giáo dục quốc dân và cơ hội học tập/nghề nghiệp cho người học rồi, thì lúc ấy, dạy thêm học thêm mới có thể trở nên lành mạnh: đáp ứng nhu cầu hiểu biết và năng lực cá nhân một cách tự giác, thay vì một thứ vũ khí trên chiến trường thi cử được tạo nên bởi sự thiếu thốn như hiện nay.

https://baotiengdan.com/2026/03/22/hop-thuc-hoa-day-them-hoc-them-la-mot-cach-choi-bo-trach-nhiem-nha-nuoc-trong-phat-trien-giao-duc/