3368 - Chiến tranh đang lan đến tận nước Nga

John Tefft 

Người dân tham dự tang lễ của Vladimir Pozdnyakov, một hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang Nga, người đã hy sinh trong cuộc xung đột Nga-Ukraine, tại làng Orzhitsy, vùng Leningrad, Nga, ngày 18 tháng 2 năm 2026. Ảnh của Anton Vaganov/Reuters.

Tổng thống Nga Vladimir Putin ngay từ đầu "chiến dịch quân sự đặc biệt" ở Ukraine đã tìm cách ngăn chặn cuộc xung đột ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân Nga, đặc biệt là những người sống ở Moscow và St. Petersburg. Khi cuộc chiến bước sang năm thứ năm, nỗ lực này ngày càng thất bại.

Ukraine đang tấn công các cơ sở quân sự và nhà máy lọc dầu trên khắp nước Nga, gây ra thiệt hại đáng kể và tình trạng thiếu xăng. Các lệnh trừng phạt của phương Tây đang gây sức ép mạnh hơn lên nền kinh tế Nga vốn đã mong manh. Cùng với các khoản chi tiêu khổng lồ cho quân đội (hiện chiếm 8% GDP), các lệnh trừng phạt đang hạn chế dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế dân sự. Doanh thu năng lượng của Nga đã giảm khoảng một phần năm vào năm 2025. Các vấn đề tài chính ngày càng trầm trọng, và đất nước có thể đang trên bờ vực của một cuộc suy thoái nghiêm trọng. Thâm hụt ngân sách năm 2025 là 2,5% GDP, cao gấp năm lần so với dự báo hồi đầu năm. Để tăng doanh thu, thuế VAT đã được tăng lên, và một khoản “phí công nghệ” sẽ được áp dụng đối với các thiết bị điện tử và thiết bị gia dụng nhập khẩu.

Ngoài kinh tế, ngày càng có nhiều bằng chứng về những tác động tiêu cực lâu dài của chiến tranh đối với xã hội Nga, từ tội phạm và tham nhũng gia tăng đến sự đàn áp chính trị ngày càng tồi tệ. Những điều này báo hiệu sự xáo trộn lớn hơn và sự gắn kết xã hội bị căng thẳng.

Tác động của việc giảm dân số

Chiến tranh ở Ukraine đã gây ra tổn thất nhân mạng khủng khiếp, điều này sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tác động lâu dài đến tình trạng giảm dân số của Nga. Mặc dù các chính phủ Nga đã nỗ lực trong nhiều thập kỷ, tỷ lệ sinh (khả năng sinh sản) chính thức vẫn không cao hơn so với năm 1991, ở mức 1,78 ca sinh trên mỗi phụ nữ. Các chuyên gia tin rằng con số thực tế có thể thấp hơn nhiều, khoảng 1,5 ca sinh (cần 2,1 ca sinh để duy trì dân số).

Trong một báo cáo năm 2024 cho Hội đồng Đại Tây Dương, Giáo sư Harley Balzer đã viết:

“Các kịch bản của Liên Hợp Quốc dự báo dân số Nga vào năm 2100 sẽ nằm trong khoảng từ 74 triệu đến 112 triệu người, so với con số hiện tại là 146 triệu người. Các dự báo gần đây nhất của Liên Hợp Quốc cho thấy dân số thế giới sẽ giảm khoảng 20% ​​vào năm 2100. Ước tính đối với Nga là giảm từ 25 đến 50%.”

Ngay từ năm 2023, Fareed Zakaria đã nhận xét rằng Nga đang “đánh mất thế kỷ 21”. Ông viết trên tờ Washington Post:

Điều nổi bật ở Nga là tỷ lệ tử vong cao. Năm 2019, trước khi dịch Covid-19 bùng phát và cuộc xâm lược Ukraine diễn ra, Tổ chức Y tế Thế giới ước tính một cậu bé 15 tuổi ở Nga có thể sống thêm 53,7 năm nữa, tương đương với tuổi thọ trung bình ở Haiti và thấp hơn tuổi thọ trung bình của các cậu bé cùng độ tuổi ở Yemen, Mali và Nam Sudan. Các cậu bé người Thụy Sĩ cùng độ tuổi có thể sống lâu hơn tới hơn 13 năm.

Cuộc chiến tranh tàn khốc có thể khiến tỷ lệ tử vong thậm chí còn tồi tệ hơn. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế gần đây đã công bố một báo cáo ước tính rằng số người Nga thiệt mạng, bị thương và mất tích trong chiến tranh có thể lên tới 1,2 triệu người, trong đó có thể có 325.000 người thiệt mạng. Ngược lại, thương vong của Ukraine được ước tính dao động từ 500.000 đến 600.000 người. Trong số đó, có thể có từ 100.000 đến 140.000 người đã chết.

Cuộc chiến tranh đã và đang gây ra tác động lớn đến thị trường lao động Nga. Tình trạng thiếu hụt lao động đang diễn ra tràn lan. Bộ trưởng Lao động Nga được cho là đã nói với Putin năm ngoái rằng Nga sẽ thiếu 2,4 triệu lao động vào năm 2030. Một số nguồn tin khác đưa ra con số cao hơn. Hiện nay, thanh niên có thể kiếm được nhiều tiền hơn bằng cách gia nhập quân đội (với các khoản tiền thưởng đáng kể) so với làm việc trong các công việc dân sự ở quê nhà. Không có gì đáng ngạc nhiên khi các doanh nghiệp hiện phải trả lương cao hơn, điều này dẫn đến chi phí và lạm phát tăng cao (chính thức được ấn định ở mức 6 đến 7% vào tháng 9 năm 2025 nhưng có thể cao hơn). Nga từng dựa vào lao động nhập cư từ Trung Á, nhưng nguồn này đã giảm đi sau cuộc trấn áp an ninh sau vụ tấn công vào nhà hát Crocus City Hall năm 2024 của các phần tử khủng bố người Tajikistan. Giờ đây, Nga đang chuyển sang sử dụng lao động nhập cư từ Ấn Độ và Sri Lanka.

Những người lính trở về và sự gia tăng tội phạm

Truyền thông nhà nước Nga đưa tin hồi tháng Giêng rằng hiện có khoảng 250.000 cựu chiến binh “chiến dịch quân sự đặc biệt” thất nghiệp đã trở về Nga từ Ukraine. Gần như ngay sau khi tin tức được đăng tải, câu chuyện đã biến mất, chắc chắn là để tránh gây lo ngại trong dư luận. Nhiều người Nga vẫn nhớ sự trở về khó khăn của các cựu chiến binh thời Liên Xô từ Afghanistan, khi số lượng người tham gia ít hơn. Tội phạm, sử dụng ma túy và bất ổn trong nước gia tăng. Một số binh lính đó đã góp phần vào sự phát triển của tội phạm có tổ chức.

Chính phủ được cho là đang nỗ lực giúp đỡ những người lính trở về từ Ukraine (PDF) tái hòa nhập đời sống dân sự, nhưng điều đó sẽ không dễ dàng. Nga có thể có nguồn lực để hỗ trợ, nhưng lại thiếu năng lực về cơ sở hạ tầng xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và thực thi pháp luật. Nhiều quân nhân có thể chỉ kiếm được một phần nhỏ số tiền họ kiếm được trong chiến tranh, điều này có thể gây ra sự bất mãn. Theo các nguồn tin Nga nói với Reuters, Putin coi đây là một rủi ro chính trị tiềm tàng và ông muốn kiểm soát nó để tránh gây bất ổn cho xã hội và hệ thống chính trị Nga.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất ở Nga kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh Ukraine là sự gia tăng tội phạm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất ở Nga kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh Ukraine là sự gia tăng tội phạm. Trong một bài báo năm 2025 hiện đã nổi tiếng trong giới phân tích Nga, V.A. Maslov thuộc Viện Luật Ural thuộc Bộ Nội vụ Nga đã khảo sát tác động của chiến tranh đối với tình trạng tội phạm gia tăng. “Có thể khẳng định chắc chắn rằng chiến dịch quân sự đặc biệt ở một mức độ nào đó đã ảnh hưởng đến cuộc sống của mọi người Nga,” Maslov viết. “Việc tiến hành chiến dịch đang tác động đến tình hình tội phạm trong nước và chắc chắn sẽ tác động đến tội phạm trong tương lai.” Bài báo của ông đề cập đến: các hành vi phạm tội của tù nhân được ân xá để tham gia chiến tranh; tội phạm do rối loạn căng thẳng sau chấn thương; thu nhập của binh lính tham chiến tăng mạnh, cùng với các kỹ năng mới học được trong việc sử dụng súng; gian lận đối với người thân của binh lính; các vấn đề xã hội trong gia đình của những người lính trở về; cũng như di cư cưỡng bức, hành vi cực đoan và tội ác chiến tranh.

Vào tháng Giêng, tờ báo độc lập Novaya Gazeta đã đăng tải bài báo “Ngôi nhà nơi chiến tranh bắt nguồn”, trong đó thống kê sự gia tăng tội phạm do các binh sĩ trở về từ chiến tranh gây ra. Một trong những phát hiện của bài báo:

* Hơn 8.000 người tham gia “chiến dịch quân sự đặc biệt” đã bị kết tội “dân sự” kể từ năm 2022. Khoảng 7.000 trong số đó là cựu chiến binh trở về nhà.

* Khoảng 900 cựu chiến binh đã phạm tội bạo lực. Ít nhất 423 nạn nhân đã thiệt mạng (61 người trong số đó chết vì tai nạn giao thông). 52 người là nạn nhân của bạo lực gia đình: vợ/chồng, con cái, mẹ, bà và chị em gái.

* Novaya Gazeta khẳng định rằng những người tham gia “chiến dịch quân sự đặc biệt” có nguy cơ bị xét xử về tội giết người và gây thương tích nghiêm trọng cao gấp đôi so với người Nga thuộc nhóm xã hội tương tự.

* Ít nhất 27% số cựu chiến binh bị đưa ra xét xử đã từng bị kết tội trước chiến tranh. Tổng thống Putin đã ân xá cho 656 người trong số họ để họ có thể được đưa thẳng từ nhà tù ra chiến trường Ukraine (hãy nhớ lại việc Yevgeny Prigozhin tuyển mộ hàng chục nghìn tù nhân bị giam giữ trong các trại giam khắc nghiệt để chiến đấu ở Ukraine cùng với lính đánh thuê thuộc Tập đoàn Wagner của ông ta).

Tham nhũng lan rộng

Tham nhũng là vấn nạn cố hữu ở Liên Xô và vẫn còn tồn tại ở Nga. Nó chỉ gia tăng kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào năm 2022. Chỉ số Nhận thức Tham nhũng năm 2025 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế xếp hạng Nga ở vị trí thứ 157 trên 182 quốc gia. Nga đạt 22 điểm trên thang điểm từ 100 (không tham nhũng) đến 0 (tham nhũng nhất). Nga đã tụt ba bậc, bằng với kết quả tệ nhất trong lịch sử cuộc khảo sát. Tổ chức Minh bạch Quốc tế kết luận:

Tại Nga, sự suy thoái liên tục của các thể chế dân chủ quan trọng đã được ghi nhận. Cuộc chiến tranh toàn diện chống lại Ukraine kéo dài từ năm 2022, sự đàn áp xã hội dân sự, các cuộc tấn công vào báo chí độc lập, việc từ chối minh bạch trong đấu thầu công và quản lý ngân sách—tất cả những điều này tạo ra các điều kiện khiến tham nhũng trở thành chuẩn mực chứ không phải ngoại lệ.

Nhiều quan chức Nga đã bị bắt vì tham nhũng, từ các lãnh đạo tỉnh vùng gần Ukraine đến nhiều quan chức cấp quốc gia, đặc biệt là các quan chức cấp cao từng làm việc tại Bộ Quốc phòng dưới thời cựu Bộ trưởng Sergey Shoigu.

Bộ Nội vụ và Viện Kiểm sát báo cáo rằng số vụ nhận hối lộ trong những năm chiến tranh đã tăng gần gấp đôi. Số tiền hối lộ trung bình ở Nga cũng tăng lên—đã đạt đến một triệu rúp. Lực lượng vũ trang và tổ hợp công nghiệp quân sự là những động lực chính thúc đẩy sự gia tăng hối lộ.

Sự đàn áp và sự gắn kết xã hội

Sự đàn áp đã gia tăng đều đặn kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Giáo sư Nina Khrushcheva của trường New School ở New York đã viết trong số báo tháng Giêng của tạp chí Foreign Affairs:

Các hạn chế đủ loại đã mở rộng trong bốn năm qua—không chỉ là cấm sách mà còn là hạn chế truy cập mạng xã hội, đàn áp các cuộc biểu tình và các biện pháp nhằm làm cho cộng đồng LGBT trở nên vô hình và chủ nghĩa nữ quyền trở nên bất hợp pháp. Luật “đặc vụ nước ngoài” của Nga, được thiết lập vào năm 2012 để xác định các cá nhân và tổ chức nhận tài trợ quốc tế, đã trở thành một công cụ để truy tố hình sự và cấm tham gia đời sống công cộng bất kỳ ai không đồng ý với nhà nước. Đầu năm 2022, 300 người và tổ chức nằm trong danh sách khét tiếng về các đặc vụ nước ngoài; hiện nay, con số này đã lên tới hơn 1.100. Điện Kremlin hiện đã khởi động một giai đoạn đàn áp mới—nhắm vào không chỉ phe đối lập mà cả những người theo chủ nghĩa dân tộc cực kỳ trung thành, những người từ lâu đã ủng hộ cuộc chiến.

Điện Kremlin không muốn mạo hiểm, bất chấp thực tế là người Nga vẫn tiếp tục ủng hộ Putin và cuộc chiến ở Ukraine, mặc dù với sự nhiệt tình ít hơn so với trước đây. Các biện pháp hạn chế mới hiện đang được áp dụng để hạn chế việc sử dụng internet. Duma Quốc gia vào tháng Giêng đã bắt đầu thông qua một đạo luật cho phép Cơ quan An ninh Liên bang có quyền ngắt kết nối không chỉ dịch vụ điện thoại di động và dữ liệu, mà cả điện thoại cố định.

"Lo sợ bất kỳ sự chỉ trích nào về chiến tranh, Điện Kremlin đang tìm cách loại bỏ xã hội dân sự độc lập và đàn áp mọi hoạt động chính trị đối lập. Kết hợp với chiến dịch tuyên truyền và nhồi nhét tư tưởng mạnh tay trong trường học, Điện Kremlin tìm cách loại bỏ bất kỳ cuộc thảo luận công khai nào về tương lai của quốc gia mà họ không đồng ý. Điều này sẽ làm suy yếu sự gắn kết xã hội ở Nga với những hậu quả lâu dài."

Lo sợ bất kỳ sự chỉ trích nào về chiến tranh, Điện Kremlin đang tìm cách loại bỏ xã hội dân sự độc lập và đàn áp mọi hoạt động chính trị đối lập.

Khrushcheva kết luận rằng:

Moscow đã xây dựng một bộ máy đàn áp lớn hơn. Họ đã tạo ra một bầu không khí sợ hãi và bất ổn, khuyến khích nhiều người Nga im lặng không chỉ với chính mình mà còn với nhau. Sự tích lũy những thay đổi tinh tế từ cả phía nhà nước và xã hội đã đẩy nước Nga ngày càng lún sâu vào chế độ chuyên chế – một vòng luẩn quẩn dường như khó có thể phá vỡ chừng nào chế độ của Putin còn theo đuổi kiểu kiểm soát toàn diện mà cho đến gần đây dường như chỉ tồn tại trong quá khứ cộng sản của Nga hoặc trong các tác phẩm hư cấu của Orwell.

Thách thức của thế giới hậu chiến

Bất kể kết quả cuộc chiến của Nga ở Ukraine ra sao, những thay đổi mà nó tạo ra trong nước Nga có thể sẽ rất sâu sắc và gây hại. Chi phí dài hạn đối với nền kinh tế Nga sẽ rất lớn. Việc đối phó với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng và di sản thời chiến về các vấn đề xã hội sẽ là thử thách đối với các nhà lãnh đạo Nga.

Trong suốt thời gian cầm quyền, Vladimir Putin luôn coi trọng sự ổn định như một nền tảng trong các chính sách đối nội của mình. Ông đã chống lại những cải cách cần thiết để mở cửa nền kinh tế và xã hội Nga. Sự đàn áp nghiêm ngặt ngày nay được thiết kế để duy trì sự ổn định thời chiến, nhưng nó sẽ không hiệu quả trong một xã hội đang cố gắng thoát khỏi những tổn thương của chiến tranh.

Một khi chiến tranh kết thúc, Điện Kremlin sẽ phải chuyển đổi một nền kinh tế quân sự hóa sang một nền kinh tế bình thường hơn của thế kỷ 21. Nga gần như chắc chắn sẽ phải mở cửa để thu hút đầu tư nước ngoài mới và khuyến khích các doanh nghiệp Nga mới phát triển và thịnh vượng. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nhân trong nước sẽ yêu cầu các quy tắc dựa trên luật pháp công bằng và giới hạn tham nhũng để đảm bảo các khoản đầu tư của họ.

Tất cả điều này sẽ đặt ra thách thức cho các nhà hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ. Giúp chấm dứt chiến tranh và đảm bảo một giải pháp an toàn chỉ là bước đầu tiên. Việc thiết kế các chính sách để bảo vệ lợi ích của Mỹ và giúp người Mỹ vượt qua một thế giới Nga đầy biến động sau chiến tranh sẽ đòi hỏi sự sáng tạo, kiên định và kiên nhẫn.

John F. Tefft giữ chức Giáo sư danh dự về Ngoại giao và An ninh tại RAND và là một nhà ngoại giao Mỹ đã nghỉ hưu. Ông là một viên chức ngoại giao chuyên nghiệp trong hơn 45 năm, hoàn thành nhiệm kỳ với tư cách là Đại sứ Mỹ tại Liên bang Nga từ năm 2014 đến năm 2017.

(Bản dịch qua Google)

Nguồn:

https://www.rand.org/pubs/commentary/2026/02/the-war-is-coming-home-to-russia.html

The War Is Coming Home to Russia