3385 - Hành xử như thế, nhân tâm như thế thì ‘yên’ là ảo vọng

Trân Văn Người Việt 

Cảnh sát giao thông lập một chốt chặn xe trên quốc lộ. (Hình minh họa: Luatvietnam.vn)

Khoảng 5,000 người đã bày tỏ sự thích thú trước tin một chiếc xe loại sedan của cảnh sát giao thông (CSGT) húc vào một chiếc mô tô tuần tra cũng của CSGT, vừa được giới thiệu trên trang facebook Trân Duy Chiến GSTS Vỉa hè. Nếu chíu khó đọc khoảng 2,000 bình luận về sự kiện không thấy cơ quan truyền thông chính thức nào tại Việt Nam đưa tin, chắc chắn sẽ nhận ra ngay lập tức sự khinh miệt, thậm chí căm giận của nhiều người dùng mạng xã hội đối với CSGT nói riêng và Công An Việt Nam nói chung!

Đó có lẽ cũng là lý do những hashtag (cụm từ đứng sau dấu thăng [#], nhằm xác định những nội dung cùng một chủ đề) về CSGT trên mạng xã hội luôn có rất đông người bày tỏ sự hả hê khi CSGT gặp nạn, bị tấn công,… trong khi thi hành công vụ. Những video clip hay những hình ảnh ghi lại những sự kiện thuộc nội dung vừa kể còn cho thấy một khía cạnh khác, dân chúng hoàn toàn dửng dựng với những cá nhân bị ngã, bị thương, thậm chí bị chết do “bảo vệ trật tự an toàn giao thông”…

Kết quả khảo sát sơ bộ của các trang nghiên cứu dư luận trực tuyến tại Việt Nam cho thấy, các tin bài liên quan đến CSGT thường có tỷ lệ tương tác tiêu cực cao hơn mức trung bình so với các chủ đề khác (khoảng 60% đến 70% trong các bình luận).

Đầu tháng trước, ông Lao Hoàng Hải – trung tá CSGT tử nạn khi chặn một chiếc xe vận tải đang lưu thông trên quốc lộ 1B, đoạn chạy qua phường Quan Triều, tỉnh Thái Nguyên. Do Trung Tá Hải bị công chúng chỉ trích kịch liệt, Cục CSGT của Bộ Công An phải lên tiếng, khẳng định việc lập điểm kiểm soát là đúng quy định và được thực hiện theo kế hoạch tuần tra kiểm soát của Phòng CSGT Công An Tỉnh Thái Nguyên, còn một số tài khoản thân chính quyền trên mạng xã hội thì lên án “sự vô cảm của không ít người”!

Giữa năm ngoái, trên mạng xã hội, công chúng từng bày tỏ phản ứng tương tự khi ông Hà Văn Minh – đại úy CSGT thuộc Công An Tỉnh Lai Châu, tử nạn do chặn xe hai bánh gắn máy đang lưu thông trên một con đường thuộc xã Mường So!

Không rõ vì sao công an và chính quyền Việt Nam lại xem chuyện CSGT nói riêng, công an nói chung phóng ra giữa đường để chặn các loại xe đang lưu thông là dũng cảm, cẩn biểu dương, khen thưởng bởi đã “vì bình yên cuộc sống”?

***

Chỉ cần rời khỏi Việt Nam vì những mục tiêu ngắn hạn như du lịch thì bất kỳ người Việt nào cũng có thể nhận ra, chẳng có xứ nào mà cảnh sát lại “thực thi công vụ” bằng cách phóng ra giữa đường chặn các loại xe đang lưu thông giống như công an, cảnh sát ở Việt Nam. Khi muốn chặn một loại phương tiện giao thông nào đó để kiểm tra giấy tờ, khám xét phương tiện, cảnh sát của thiên hạ hoặc sẽ tiếp cận từ phía sau, hoặc sẽ đứng trên lề đường rồi dùng các loại đèn, loại kèn phát tín hiệu riêng, yêu cầu tài xế tấp vào lề, dừng lại (Mỹ, Anh, Nhật, Singapore,…).

Có một số lý do để cảnh sát của thiên hạ bị cấm chặn các loại xe đang lưu thông trên đường theo kiểu của Việt Nam. Lý do thứ nhất: Không thể sử dụng công quyền một cách tùy tiện. Sử dụng công quyền phải bảo đảm sự an toàn cho tất cả các bên (từ cảnh sát, người bị chặn xét, đến những người quanh vụ chặn xét). Cho dù thực thi công vụ, cảnh sát không được phép tạo ra những tình huống nguy hiểm không cần thiết, không dự đoán được trong giao thông.

Phóng ra giữa đường, chặn trước đầu những chiếc xe đang di chuyển không chỉ gây nguy hiểm không cần thiết cho cảnh sát mà còn khiến tài xế đang điều khiển xe bị chặn xét bất ngờ và cũng rơi vào tình trạng nguy hiểm không cần thiết. Chưa kể việc tài xế phải thắng gấp, lách tránh tình huống không dự đoán được do cảnh sát tạo ra có thể khiến một hoặc một số người bị thương, tử nạn, một hoặc nhiều tài sản bị hư hại…

Lý do thứ hai, quốc gia nào cũng xem tự do đi lại, an toàn tính mạng, không bị đối xử tùy tiện là những quyền hiến định. Phóng ra giữa đường, chặn trước đầu những chiếc xe đang di chuyển là hành vi trực tiếp đe dọa an toàn tính mạng và xâm hại những quyền vừa kể. Để tránh, thiên hạ cân nhắc hết sức kỷ lưỡng khi đặt định các quy trình, trong đó có quy trình chặn xét xe đang di chuyển. Nếu thực thi công vụ mà không bảo đảm an toàn, không chuyên nghiệp, cảnh sát có thể bị xử lý kỷ luật, bị kiện, – phải bồi thường thiệt hại.

So với thiên hạ, Hiến Pháp Việt Nam không khác lắm, nghĩa là cũng xác định những điều đã kể ở trên là quyền hiến định, trong các quy định liên quan đến hoạt động của CSGT cũng có chỗ đề cập đến việc chọn chỗ để phát lệnh dừng xe phải là “vị trí phù hợp và an toàn” nhưng trước giờ, phóng ra giữa đường, chặn trước đầu những chiếc xe đang di chuyển vẫn được khuyến khích thông qua khen thưởng, truy thăng cấp bậc. Nếu gây ra tai nạn, những cá nhân bị chặn xét không bị xem là nạn nhân mà bị đối xử như tội phạm.

***

Từ các ý kiến, phản ứng của công chúng trên mạng xã hội, có thể khái quát lý do dẫn đến số người có ác cảm với CSGT nói riêng và công an nói chung càng ngày càng tăng là vì: Tham nhũng vặt trở thành phần không thể tách rời trong hoạt động công vụ. Ứng xử trịch thượng, trong đó bao gồm cả cách thức chặn xét xe. Xử lý các sai phạm rất khắc nghiệt nhưng lại thiếu minh bạch. Công An Việt Nam rất thích dùng cụm từ “vì bình yên cuộc sống” để biện giải nhưng mạng xã hội chính là chỗ để tham khảo nhân tâm. Khi nhân tâm như thế thì “yên” chỉ là ảo vọng.