3381 - Sau Khamenei, ai sẽ lãnh đạo Iran tiếp theo?

Miranda Jeyaretnam and Chad de Guzman

Những người phụ nữ Iran vẫy quốc kỳ dưới bức chân dung của Lãnh tụ tối cao quá cố của Iran Ayatollah Ali Khamenei trong một cuộc biểu tình ở Tehran ngày 1 tháng 3 năm 2026. Ảnh: Morteza Nikoubazl NurPhoto/Getty Images

Ai sẽ là người kế nhiệm sau vụ ám sát Ayatollah Ali Khamenei trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran là một câu hỏi mà nhiều người đang đặt ra nhưng chưa có câu trả lời rõ ràng.

Ngay cả Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng thừa nhận rằng chính quyền của ông đã có những ý tưởng về những người kế nhiệm tiềm năng cho nhà lãnh đạo Iran—nhưng họ cũng đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công.

“Cuộc tấn công thành công đến mức đã loại bỏ hầu hết các ứng cử viên,” Trump nói với ABC News hôm Chủ nhật. “Không ai trong số những người chúng ta đang nghĩ đến sẽ là người đó cả, bởi vì tất cả họ đều đã chết. Những người đứng thứ hai hoặc thứ ba cũng đã chết rồi.”

Ông Trump nói thêm với ABC News rằng một người từ chính phủ Iran đã liên lạc với ông, mặc dù quan chức an ninh hàng đầu của Iran, Ali Larijani, đã bác bỏ điều đó bằng một bài đăng hôm thứ Hai, tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không đàm phán với Hoa Kỳ.”

Ông Khamenei được cho là đã bắt đầu chuẩn bị cho người kế nhiệm trong khi trú ẩn trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel hồi tháng Sáu năm ngoái. Theo tờ New York Times, những người được ông Khamenei lựa chọn hàng đầu để kế nhiệm ông là chánh văn phòng Ali Asghar Hejazi, người mà Israel nói với tờ báo hôm thứ Bảy rằng họ đã giết chết, mặc dù Tehran vẫn chưa xác nhận cái chết của ông; Chánh án Tòa án Tối cao Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i; và Hassan Khomeini, cháu trai của cựu Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ruhollah Khomeini. Ông Trump nói với phóng viên Jacqui Heinrich của Fox News hôm Chủ nhật rằng 48 lãnh đạo cấp cao của Iran đã thiệt mạng trong các vụ đánh bom của Mỹ và Israel.

Theo hiến pháp Iran, Lãnh đạo tối cao phải là một học giả Hồi giáo dòng Shia được lựa chọn bởi Hội đồng Chuyên gia, một ủy ban gồm 88 giáo sĩ được bầu chọn. Trong khi đó, một hội đồng lâm thời do Tổng thống Masoud Pezeshkian, Mohseni-Eje’i và Ayatollah Alireza Arafi, một học giả được bổ nhiệm từ Hội đồng Giám hộ, lãnh đạo sẽ giám sát đất nước theo hiến pháp, theo các hãng tin Iran.

Nhưng vấn đề chuyển giao quyền lực diễn ra vào thời điểm then chốt đối với Iran khi đất nước đang chao đảo vì tình trạng bất ổn trong nước lan rộng và đối mặt với các cuộc tấn công quân sự liên tục của Mỹ và Israel nhằm mục đích làm sụp đổ trật tự cách mạng đã tồn tại từ năm 1979.

Mặc dù mọi chuyện vẫn có thể xảy ra, đặc biệt là khi chiến tranh leo thang sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran trên khắp vùng Vịnh và vào các căn cứ quân sự của Mỹ, đây là những điều cần biết về một số ứng cử viên tiềm năng cho vị trí Lãnh đạo tối cao tiếp theo của Iran. 

Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i

Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i giữ chức người đứng đầu ngành tư pháp Iran kể từ khi Khamenei bổ nhiệm ông vào tháng 7 năm 2021. Ông, 69 tuổi, đồng thời là một luật gia cấp cao, đã từng nắm giữ nhiều chức vụ chính thức khác, bao gồm Bộ trưởng Tình báo từ năm 2005 đến 2009, Tổng công tố từ năm 2009 đến 2014, và Phó Chánh án thứ nhất từ ​​năm 2014 đến 2021.

Mohseni-Eje’i được nhiều người coi là một người bảo thủ cứng rắn. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu đã trừng phạt ông vào năm 2011 vì vai trò của ông trong việc đàn áp các cuộc biểu tình ủng hộ phe đối lập chính trị sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2009. Theo quyết định trừng phạt của EU, các điệp viên tình báo dưới quyền chỉ huy của Mohseni-Eje’i đã bắt giữ, tra tấn và ép buộc hàng trăm nhà hoạt động, nhà báo, người bất đồng chính kiến ​​và các nhân vật chính trị cải cách nhận tội sai sự thật.

Khi hàng triệu người xuống đường ở Iran sau khi đồng rial lao dốc, Mohseni-Eje’i tuyên bố sẽ “không khoan nhượng” với người biểu tình và kêu gọi xét xử và hành quyết nhanh chóng. Ông cũng cáo buộc Mỹ và Israel đã “công khai và rõ ràng ủng hộ tình trạng bất ổn” ở Iran. 

Hassan Khomeini

Hassan Khomeini là cháu trai của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo và là người đứng đầu cuộc cách mạng năm 1979. Mặc dù Khomeini, một giáo sĩ, chưa từng giữ chức vụ công, nhưng ông được coi là người kế nhiệm tiềm năng do quan điểm cải cách và dòng dõi của mình.

Sau các cuộc tấn công vào các địa điểm hạt nhân của Iran hồi tháng 6, Reuters đưa tin rằng Khomeini đã nổi lên như một ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm Khamenei. Trong bối cảnh xung đột với Mỹ lúc bấy giờ, năm nguồn tin nội bộ nói với Reuters rằng Khomeini, người được cho là được kính trọng trong số Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các giáo sĩ cấp cao của Iran, có thể đại diện cho một Iran ôn hòa hơn so với con trai của Khamenei, Mojtaba. Tờ Iran International đưa tin rằng vào tháng 5 năm ngoái, tại lăng mộ của ông nội quá cố, Khomeini đã nói: “Đôi khi phẩm giá được sinh ra từ chiến tranh, và đôi khi từ việc kiên định trong lĩnh vực đàm phán.”

Mối liên hệ mật thiết của Khomeini với những người theo chủ nghĩa cải cách, những người đã cố gắng – nhưng thất bại – trong việc mở cửa Iran trong nhiều thập kỷ, đã dẫn đến việc Khomeini bị cấm tranh cử vào ghế trong cơ quan giáo sĩ cao cấp nhất của Iran, Hội đồng Chuyên gia, vào năm 2016. Cơ quan này quản lý Lãnh đạo Tối cao và đảm bảo rằng ông tiếp tục đủ điều kiện, nếu không họ sẽ loại bỏ ông.

Mojtaba Khamenei

Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, là con trai thứ hai của Ayatollah Ali Khamenei. Bloomberg đưa tin hồi tháng 1 rằng Mojtaba Khamenei đang điều hành một đế chế đầu tư, với các nguồn tin giấu tên cho biết ông có quyền truy cập vào các tài khoản ngân hàng Thụy Sĩ và bất động sản hạng sang ở Anh trị giá hơn 100 triệu đô la, bất chấp lệnh trừng phạt của Mỹ áp đặt lên ông vào năm 2019.

Con trai của Khamenei, người phần lớn tránh xa sự chú ý của công chúng và không giữ chức vụ chính phủ, cũng được cho là có ảnh hưởng rất lớn, bao gồm cả các nhà quản lý của Iran và một trong những tổ chức quyền lực nhất của đất nước, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), cũng như lực lượng bán quân sự tình nguyện Basij.

Nhưng việc Mojtaba Khamenei là con trai của Lãnh tụ tối cao có thể gây bất lợi cho ông: việc cha truyền con nối trong giới giáo sĩ Hồi giáo Shia có thể gây ra sự phẫn nộ. Năm 2024, một nguồn tin thân cận với văn phòng của Khamenei nói với Reuters rằng ông đã bày tỏ sự phản đối đối với việc con trai mình ra tranh cử, đồng thời cho biết thêm rằng nhà lãnh đạo không muốn chứng kiến ​​sự trở lại của chế độ cha truyền con nối, vì nhiều người Iran coi đó là làm suy yếu cuộc cách mạng năm 1979, cuộc cách mạng đã lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế do Mỹ hậu thuẫn của Shah Mohammad Reza Pahlavi.

Sau khi Ayatollah Ali Khamenei qua đời, Iran đã bổ nhiệm giáo sĩ cấp cao Alireza Arafi vào hội đồng lãnh đạo lâm thời, bao gồm cả Tổng thống Pezeshkian và Chánh án Mohseni-Eje’i.

Arafi là thành viên của Hội đồng Giám hộ - cơ quan pháp lý Hồi giáo quyền lực của đất nước, bao gồm các giáo sĩ và luật sư - từ năm 2019. Hội đồng này có nhiệm vụ giám sát các cuộc bầu cử, xem xét các ứng cử viên cho các cuộc bầu cử và phủ quyết các dự luật do quốc hội thông qua để đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn Hồi giáo. Arafi cũng đứng đầu trường dòng Hồi giáo Iran.

Theo Alex Vatanka thuộc viện nghiên cứu Trung Đông có trụ sở tại Washington D.C., sự thăng tiến quyền lực của Arafi có thể bắt nguồn từ việc Khamenei bổ nhiệm ông vào các chức vụ cấp cao. Vatanka mô tả Arafi là một trong những “người trung thành của Khamenei, những người sẽ thúc đẩy chương trình nghị sự của ông ta và đổi lại họ được hưởng sự bảo trợ của ông ta”.

Mohammad Mehdi Mirbagheri

Mohammad Mehdi Mirbagheri, một thành viên của Hội đồng Chuyên gia từ năm 2015, được biết đến là một người bảo thủ kiên định trong giới giáo sĩ.

Ông Mirbagheri, người đứng đầu hiện tại của Học viện Khoa học Hồi giáo ở thành phố Qom phía bắc, đã thu hút sự chú ý của công chúng vào năm 2024, sau cái chết đột ngột của Tổng thống Ebrahim Raisi, khi ông bày tỏ sự ủng hộ đối với ứng cử viên cứng rắn Saeed Jalili thông qua các bài phát biểu của mình. Theo trang tin Iran Wire, các phe phái "siêu cách mạng" trong chính quyền coi Mirbagheri là một nhà lãnh đạo tiềm năng trong tương lai.

Mirbagheri đã gây chú ý với những phát ngôn cực đoan của mình, bao gồm việc ngăn chặn "những kẻ ngoại đạo" và gọi các cuộc biểu tình Phụ nữ, Sự sống, Tự do năm 2022 sau vụ giết hại Mahsa Amini là "sự nổi loạn do phương Tây xúi giục". Trước đây, Mirbagheri cũng từng trích dẫn lời của cố lãnh đạo tối cao Khomeini, nói rằng việc thiết lập một "nền văn hóa mới dựa trên Hồi giáo trên thế giới" sẽ kéo theo "khó khăn, tử đạo và đói kém" và rằng người dân Iran đã "tự nguyện lựa chọn" con đường đó.

Ali Larijani

Ali Larijani, một chính trị gia kỳ cựu, đã nắm quyền điều hành công tác quản lý khủng hoảng và an ninh quốc gia của Iran vào đầu năm nay, các quan chức Iran nói với tờ Times. Ông được Pezeshkian và Khamenei bổ nhiệm đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran vào tháng 8 năm ngoái - một chức vụ mà ông từng nắm giữ từ năm 2005 đến năm 2007 - và trong vai trò đó, ông đã dẫn dắt các cuộc đàm phán hạt nhân với chính quyền Trump trước khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào cuối tuần. Ông cũng chịu trách nhiệm về cuộc đàn áp đẫm máu đối với các cuộc biểu tình chống chính phủ hồi đầu năm nay, vì điều đó ông đã bị chính phủ Mỹ trừng phạt.

Người đàn ông 67 tuổi này có một sự nghiệp lẫy lừng, tạo nền tảng vững chắc cho ông đóng vai trò là người trung gian quyền lực sau vụ ám sát Khamenei. Ông từng là chỉ huy trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng, người đứng đầu Đài Phát thanh Truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran từ năm 1994 đến năm 2004, và đã nắm giữ nhiều chức vụ chính phủ khác trong hơn bốn thập kỷ. Ông đã tranh cử Tổng thống không thành công vào năm 2005, và đã đăng ký ứng cử trong các cuộc bầu cử tổng thống năm 2021 và 2024 nhưng đều bị loại.

Ông được biết đến là người trung thành với Khamenei và là người thực dụng trong việc quản lý quan hệ giữa các phe phái đối lập trong nước. Ông cũng mang đến một cách tiếp cận thực dụng trong các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ, được cho là đã nói với đài truyền hình nhà nước Oman tháng trước rằng “nếu mối quan ngại của người Mỹ là Iran không nên tiến tới việc sở hữu vũ khí hạt nhân, thì điều đó có thể được giải quyết”.

Tuy nhiên, sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Larijani đã kêu gọi trả đũa mạnh mẽ. “Chúng ta sẽ khiến bọn tội phạm Do Thái và những người Mỹ vô liêm sỉ phải hối hận về hành động của chúng,” ông đăng tải hôm thứ Bảy, đồng thời nhấn mạnh trong một bài đăng khác rằng Iran không phải là bên khơi mào cuộc xung đột. “Những người lính dũng cảm và quốc gia vĩ đại Iran sẽ giáng một bài học không thể nào quên vào những kẻ áp bức quốc tế tàn bạo.”

Mặc dù có tầm ảnh hưởng lớn, Larijani không phải là một giáo sĩ Shia cấp cao, điều này khiến ông khó có thể trở thành người kế nhiệm theo hiến pháp hiện hành của Iran.

Nguồn: After Khamenei, Who Could Lead Iran Next?

https://time.com/7382040/iran-ayatollah-ali-khamenei-successor-next-supreme-leader/