3706 - Thất bại ê chề từ một cuộc chiến ‘vớ vẩn’

Trúc Phương

Sau khi nghe Thủ Tướng Benjamin Netanyahu của Israel trình bày tại Phòng Tình Huống (Tòa Bạch Ốc) hôm 11 Tháng Hai về kế hoạch tấn công Iran, lẫn mục tiêu có thể đạt được, Giám Đốc CIA John Ratcliffe chỉ thốt lên một từ: “Vớ vẩn” (“Farcical”). Ngoại trưởng Marco Rubio phán thêm: “Vụ này cực kỳ nhảm nhí” (“In other words, it’s bullshit”). Thế nhưng cuộc chiến vẫn xảy ra và Trump bế tắc một cách tuyệt đối trong việc tìm đường thoát. Ông gần như chết chìm nếu vào giờ chót không chụp được cái phao ném ra từ Pakistan (kế hoạch ngừng bắn hai tuần).

Các nhân viên cứu hộ đứng giữa đống đổ nát tại hiện trường một cuộc không kích của Israel ở khu phố Corniche al-Mazraa, Beirut, vào ngày 8 Tháng Tư. Israel khẳng định thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần trong cuộc chiến với Iran không áp dụng đối với Lebanon. (Hình: AFP via Getty Images)

Một cuộc chiến “bullshit”

Đúng như nhận định của giới chức tình báo và quân đội Mỹ sau khi đánh giá kế hoạch mà Benjamin Netanyahu trình bày vài tuần trước khi chiến dịch Epic Fury được thực hiện, mục tiêu đầu tiên – ám sát Giáo Chủ Ali Khamenei – là điều có thể đạt được. Trong khi đó, hai mục tiêu còn lại – cuộc nổi dậy của quần chúng bên trong Iran và việc thay thế chính quyền Hồi Giáo bằng nhà lãnh đạo thế tục mới – là bất khả thi. Thực tế cho thấy chính xác như vậy. Một mục tiêu nữa mà Israel đưa ra – vô hiệu hóa khả năng đe dọa các nước láng giềng của Iran – cũng thất bại. Toàn bộ vùng Vịnh chìm trong biển lửa.

Iran khó nuốt gấp nhiều lần so với chiến dịch chớp nhoáng bắt tổng thống Venezuela và hóa ra Tehran không bị chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel làm tê liệt đến mức hoàn toàn không thể gây ảnh hưởng gì đến eo biển Hormuz, như khẳng định của Israel. Thực tế rất bất ngờ và bẽ bàng đối với một người tự tin thái quá vào sức mạnh quân đội Mỹ như Trump. Khi vào trận, ông không hình dung bất kỳ lối thoát nào cho một chiến dịch “để đời” được phác họa bằng sự xúi bẩy của kẻ khác.

Chỉ một ngày sau bài diễn văn ngày 1 Tháng Tư đọc trước toàn dân, trong cuộc phỏng vấn điện thoại với báo Time, Tổng Thống Trump không giấu được sự nóng ruột. Ông nói: “Tại sao họ lại không gọi điện chứ? Tối qua chúng ta vừa cho nổ tung ba cây cầu lớn. Họ đang bị tàn phá nặng nề. Người ta cứ nói Trump không chịu đàm phán với Iran. Ý tôi là, thực ra thì đây là một cuộc đàm phán khá dễ dàng.”

Cách nói trên cho thấy Trump bồn chồn muốn thoát khỏi bãi lầy Iran như thế nào. Ông chỉ chờ tín hiệu từ Tehran, ở thời điểm mà hầu như bất kỳ viên chức cấp cao nào trong hàng ngũ Trump đều tin rằng mọi thứ đang tuột khỏi tầm kiểm soát. Như ông Trump, họ hoàn toàn bất ngờ trước loạt trả đũa dồn dập mà Tehran nhằm vào các mục tiêu Mỹ và Israel trên khắp khu vực. Phản ứng đáp trả khốc liệt cho thấy Tehran chỉ đủ sức trả đũa một cách hình thức, như đánh giá trước đó của Israel, là một giả định hoàn toàn sai lầm.

Xét về mặt quân sự, thành công của Mỹ-Israel là điều không thể chối cãi. Năng lực quân sự Mỹ vẫn “mãi đỉnh.” Không quân đội nào có nhiều kinh nghiệm lẫn “đồ chơi chiến tranh” dữ dằn bằng Mỹ. Quân đội Mỹ đã phá hỏng 90% năng lực hỏa tiễn của Iran; khoảng 70% bệ phóng hỏa tiễn bị vô hiệu hóa; hơn 150 tàu chiến bị hư hại hoặc bị phá hủy hoàn toàn. Chiến dịch giải cứu một đại tá không quân chắc chắn sẽ được viết lại trong cẩm nang quân sự mà nhiều thế hệ sau còn phải đọc. Cuộc chiến cũng cho thấy năng lực xuất sắc của tình báo Israel (phối hợp với CIA) trong việc tiêu diệt gần như hoàn toàn bộ máy lãnh đạo cấp cao Iran.

Tuy nhiên, trong khi quân đội Mỹ và quân đội Israel thành công về mặt quân sự thì cả ông Trump lẫn ông Netanyahu gần như hoàn toàn thất bại về mặt chính trị. Những mục tiêu chính trị lớn đều bất thành. “Chiến thắng,” như ông Trump nói, chẳng giải quyết được bất kỳ vấn đề căn bản nào vốn châm ngòi cho cuộc chiến. Nó vẫn để lại một chính quyền thần quyền – được hậu thuẫn bởi Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo khát máu – tiếp tục nắm quyền kiểm soát một đất nước mà người dân mòn mỏi sống trong sợ hãi. Dù bị tổn thất chưa từng có trong bộ máy cầm quyền nhưng Nhà Nước Cộng Hòa Hồi Giáo Iran Vẫn tồn tại. Vấn đề nguyên tử, trong đó có khoảng 440 kg vật liệu có độ tinh khiết gần đạt mức chế tạo bom, hoàn toàn chưa được giải quyết, dù về lý thuyết, nó là “casus belli” (lý do chính đáng để phát động chiến tranh). Quan trọng nhất, eo biển Hormuz tiếp tục nằm dưới sự kiểm soát của Iran.

Tuy vậy, dù Trump thất bại về mặt chính trị khi không đạt được những mục tiêu đề ra nhưng điều đó không có nghĩa Tehran là bên chiến thắng. Iran có cơ sở để nói họ thắng. Chế độ họ vẫn đứng vững, bộ máy chiến tranh vẫn đủ khả năng đáp trả, không có cuộc nổi dậy nào của quần chúng, việc phong tỏa Hormuz khiến Mỹ khốn đốn, Mỹ và Israel mắc nhiều sai lầm dẫn đến những tổn thất về mặt chiến lược cho chính họ… Tất cả điều đó không sai, nhưng không có nghĩa nó đúng.

Xét ở bất kỳ góc độ nào cũng thấy Iran bây giờ không thể là Iran như trước thời điểm xảy ra chiến tranh. Những nhân vật chóp bu trong bộ máy lãnh đạo đã bị tiêu diệt (chưa kể hàng loạt khoa học gia nguyên tử bị Israel ám sát trước đó). Chương trình nguyên tử Iran bị đẩy lùi hàng năm, thậm chí hàng thập niên. Tổn thất vật chất ảnh hưởng đến kinh tế về lâu dài là hết sức khủng khiếp. Trump chưa xóa sổ nền văn minh Iran như ông nói nhưng Iran hiện chẳng khác gì bình địa. Trong thực tế, dù có vẻ ngoan cường nhưng Tehran đã rất đuối. Nếu kho đạn Mỹ cạn thì kho vũ khí Iran cũng chẳng còn bao nhiêu. Câu giờ đánh cầm hơn, Tehran chỉ còn trong tay mỗi lá bài hữu dụng duy nhất là eo biển Hormuz.

“Một kẻ ngu gây chuyện, một đám khôn phải lãnh”

Cái phao hưu chiến mà Pakistan đưa ra kịp lúc chỉ cứu Trump lẫn Tehran thoát khỏi tình trạng bế tắc trong ngắn hạn. Giờ đây, Trump đối mặt với thách thức không chỉ đạt được một thỏa thuận lâu dài mà còn làm sao cho người dân Mỹ lẫn thế giới thấy rằng cuộc chiến này “đáng tiền đáng của.” Trump cũng phải chứng minh rằng ông bẻ gãy được “gọng kìm tử thần” mà Iran đang siết lên Hormuz cũng như dập tắt hoàn toàn cơ hội Iran lén lút chế tạo vũ khí nguyên tử trong tương lai.

Tuy nhiên, trong bản thỏa thuận 10 điểm của Iran, Ngoại Trưởng Abbas Araghchi của nước này nhấn mạnh rằng hoạt động vận tải đường biển sẽ được mở cửa nhưng phải nằm dưới sự kiểm soát của “Lực Lượng Vũ Trang Iran” và họ có quyền quyết định ai được phép đi qua và đi vào thời điểm nào.

Richard Fontaine, Giám đốc điều hành Trung Tâm An Ninh Mỹ Mới (một viện nghiên cứu chính sách tại Washington), nhận định: “Tôi khó có thể tin Mỹ và thế giới chấp nhận tình thế mà trong đó Iran vẫn nắm quyền kiểm soát một chốt chặn năng lượng trọng yếu một cách vô thời hạn. Đó là một kết quả tồi tệ hơn hẳn so với tình hình trước khi chiến tranh nổ ra.”

Richard Fontaine nói thêm, bản kế hoạch hưu chiến 10 điểm của Iran “chẳng khác nào một ‘danh sách những điều ước’ mà Tehran từng mong muốn trước khi chiến tranh nổ ra, từ việc kêu gọi cộng đồng quốc tế công nhận quyền làm giàu uranium, yêu cầu rút toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực, đến việc dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt kinh tế.” Đó là chưa kể yêu cầu bồi thường tổn thất chiến tranh.

Nhìn chung, cái gọi là điểm khởi đầu cho quá trình đàm phán đã thấy vấp váp. Khoảng cách giữa quan điểm Iran và Mỹ về thỏa thuận chung cuộc là quá lớn. Hai tuần ngừng bắn chắc chắn không đủ để có thể đạt được giải pháp rốt ráo. Chính quyền Obama phải mất tới hai năm rưỡi để đàm phán và ký kết thỏa thuận năm 2015 (bị ông Trump đơn phương hủy bỏ năm 2018).

Nếu ông Trump thất bại trong việc đưa 440 kg uranium làm giàu ở mức 60% ra khỏi Iran thì những gì Mỹ đạt được trong chiến dịch Epic Fury tốn hàng tỷ đô mỗi ngày còn ít hơn rất nhiều so với những gì mà ông Obama làm được 11 năm trước. Cần nhắc lại, trong thỏa thuận 2015, Iran đã chuyển 97% kho dự trữ nguyên tử của họ ra nước ngoài.

Hôm nay thế giới có thể tạm thở phào nhưng ngày mai mọi chuyện vẫn bế tắc. Bộ sậu ông Trump vẫn phải vất vả tìm cách cứu ông và cứu vớt danh dự cho nước Mỹ. Nói về thành bại và những gì được mất trong các bên liên quan, bộ sậu tổng thống là những kẻ thất bại đáng trách nhất, hơn cả Trump. Họ đã thấy được viễn cảnh sa lầy nhưng họ không đủ dũng khí để cản tổng thống. Điều mỉa mai là cục diện cuộc chiến “vớ vẩn” giờ lại được cứu vãn nhờ bên ngoài, từ những nhân tố không phải là tay chơi lớn trên bàn cờ chính trị quốc tế như Pakistan.

Trong một bài bình luận trên The New York Times (“An Operational Success and a Huge Strategic Failure”), cây bút quen thuộc Nicholas Kristof viết, khi quan sát cuộc chiến, ông không khỏi không liên tưởng đến một ngạn ngữ xưa, đại ý, một kẻ ngu gây chuyện, một đám khôn phải lãnh (nguyên văn: “A fool may throw a stone in a well, but 100 wise men cannot remove it”).

https://www.nguoi-viet.com/tin-chinh/that-bai-e-he-tu-mot-cuoc-chien-vo-van/