3724 - Điều gì sẽ xảy ra sau cuộc bầu cử tại Hungary? Bốn kịch bản đáng chú ý

Donatienne Ruy 

                                                  Ảnh: PETER KOHALMI/AFP/Getty Images

Cuộc bầu cử đầy cam go tại Hungary đang bắt đầu trở thành một trận chiến đầy chông gai đối với Thủ tướng đương nhiệm Viktor Orbán. Ít nhất thì đó là điều mà các cuộc thăm dò dư luận đang chỉ ra: đảng Fidesz của ông Orbán đã bị đối thủ Péter Magyar cùng đảng Tisza của ông này bỏ lại phía sau với khoảng cách trung bình 10 điểm trong suốt nhiều tuần qua. Tuy nhiên, sự thiên lệch của truyền thông, sự can thiệp từ bên ngoài và tính chất thiếu công bằng của các cuộc bầu cử gần đây đã tạo ra một sân chơi không bình đẳng đối với đảng Tisza. Một phái đoàn quan sát bầu cử do Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) dẫn đầu hiện đang có mặt tại hiện trường, nhưng chính phái đoàn này lại đang chịu sự soi xét; theo các báo cáo, điều này đã khiến một số tổ chức xã hội dân sự ngần ngại chia sẻ thông tin. Các đại diện của EU, dù bày tỏ sự quan ngại, vẫn đang kiềm chế việc chỉ trích môi trường bầu cử đầy thiên lệch này, vì lo ngại ông Orbán sẽ lợi dụng những lời chỉ trích đó để phục vụ cho mục đích riêng của mình.

Ông Orbán đã tạo ra một tình thế mà trong đó ông khó có thể thất bại, nhưng đồng thời cũng là một tình thế mà ông tuyệt đối không được phép thất bại—nếu không muốn phải gánh chịu những hậu quả từ chính quá trình thâu tóm quyền lực kéo dài suốt nhiều năm qua. Do những diễn biến phức tạp trong xu hướng "phi tự do" tại Hungary cũng như trong chiến dịch tranh cử lần này, điều quan trọng là phải xem xét các kịch bản có thể xảy ra sau cuộc bầu cử ngày 12 tháng 4, phản ứng dự kiến ​​từ các chủ thể chủ chốt, cũng như tác động của những sự kiện này đối với Hungary và toàn châu Âu. Các kịch bản này không nhằm mục đích gieo rắc nỗi sợ hãi, cũng không giả định rằng chúng có thể dự đoán chính xác tương lai. Thay vào đó, chúng nhằm mục đích khơi gợi tư duy sáng tạo về những phản ứng tiềm năng, giúp bảo vệ một kết quả bầu cử mang tính dân chủ trong bối cảnh môi trường bầu cử ngày càng trở nên thiếu dân chủ.

Kịch bản 1: Con đường Thuận lợi

Xác suất xảy ra: Trung bình

Kết quả: Đảng Tisza giành chiến thắng, ông Orbán chấp nhận thất bại. Đây được xem là con đường thuận lợi, nhưng lại bao gồm hai nhánh rẽ. Ở nhánh thứ nhất, đảng Tisza giành được đa số tuyệt đối (đa số hiến định) tại Quốc hội và có khả năng thực hiện các cuộc cải cách sâu rộng nhằm đưa Hungary trở lại quỹ đạo dân chủ. Ở nhánh thứ hai, đảng này giành được đa số ghế tại Quốc hội nhưng lại không đạt đủ mức đa số hai phần ba cần thiết để sửa đổi Hiến pháp. Dù kết quả thuộc nhánh nào, sẽ phải mất vài tuần để Quốc hội khóa mới chính thức đi vào hoạt động và để chính phủ do đảng Tisza lãnh đạo được thành lập. Ông Péter Magyar sẽ đảm nhiệm chức vụ Thủ tướng. Phản ứng: Trong cả hai trường hợp, hãy kỳ vọng vào một phản ứng nồng nhiệt từ hầu hết các nhà lãnh đạo EU—ngoại trừ có lẽ là Robert Fico của Slovakia—cũng như từ Brussels. Brussels nhiều khả năng sẽ bắt đầu giải tỏa một số khoản ngân sách bị đóng băng dành cho Hungary nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với những nỗ lực cải cách của chính phủ mới (như họ đã làm với Ba Lan), đồng thời xem xét lại khoản vay trị giá 90 tỷ euro (103 tỷ USD) dành cho Ukraine. Phản ứng của Hoa Kỳ trong kịch bản này có lẽ sẽ khá dè dặt và có phần không hài lòng; tuy nhiên, nếu ông Orbán không tranh chấp kết quả bầu cử, thì chính quyền Hoa Kỳ cũng sẽ không có lý do gì để làm điều đó. Nga có thể sẽ giữ im lặng, hoặc bày tỏ sự tiếc nuối trước thất bại của ông Orbán—nhưng cũng có thể phát đi tín hiệu sẵn sàng hợp tác với ông Magyar, chủ yếu vì mục đích phô trương hình ảnh.

Tác động: Trước hết và quan trọng nhất, kết quả này mang lại cho Hungary cơ hội để từng bước quay trở lại với một mô hình dân chủ vững mạnh, trong đó các quyết định được đưa ra vì lợi ích của đại đa số công chúng, thay vì chỉ phục vụ cho những lợi ích hẹp hòi. Ông Magyar đã cam kết sẽ truy quét tham nhũng và đảo ngược tiến trình "thoái trào dân chủ" do đảng Fidesz gây ra.

Tác động của cả hai hướng đi trong kịch bản này đều mang tính bước ngoặt đối với Liên minh Châu Âu: Nó giáng một đòn phản bác vào xu hướng củng cố quyền lực đang diễn ra của phe cực hữu, thông qua việc loại bỏ một trong những nhân vật tiêu biểu nhất của phe này ra khỏi vũ đài chính trị. Nó cũng loại bỏ khỏi hàng ngũ các nhà lãnh đạo Châu Âu nhân vật ủng hộ Nga mạnh mẽ nhất (và theo đồn đoán, chính là "Con ngựa thành Troy" của Nga). Theo cách đó, Moscow sẽ mất đi đồng minh vững chắc nhất của mình trong Liên minh Châu Âu, cũng như mất đi công cụ gây cản trở các bước đi quan trọng từ Brussels—đặc biệt là những vấn đề liên quan đến Ukraine. Kết quả này sẽ giúp "mở khóa" các quyết định chính sách đối ngoại cấp độ EU liên quan đến Ukraine và các lệnh trừng phạt chống lại Nga—với điều kiện là ông Fico (hoặc một nhà lãnh đạo thân Nga khác) không đứng ra ngăn chặn các quyết định đó. Cuối cùng, nó sẽ phá vỡ liên minh đang có dấu hiệu trỗi dậy trở lại giữa Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc trong các vấn đề về chính sách đối ngoại, ngân sách và pháp quyền.

Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Hungary nhiều khả năng sẽ trở nên nguội lạnh trong một khoảng thời gian, xét đến mối quan hệ cá nhân nồng ấm giữa Tổng thống Donald Trump và ông Orbán, cũng như mối quan hệ rộng hơn giữa ông Orbán và giới bảo thủ tại Hoa Kỳ. Việc không gây xích mích với chính quyền Hoa Kỳ sẽ nằm trong chính lợi ích của ông Magyar; nhiều khả năng ông sẽ tìm thấy một đối tác sẵn lòng hợp tác nơi Ngoại trưởng Marco Rubio. Ông cũng sẽ ủng hộ việc Hungary đảm nhận một vai trò tích cực và hiệu quả hơn trong khối NATO—một điều mà chính quyền Hoa Kỳ mong muốn được thấy trên khắp Châu Âu—tuy nhiên, quá trình chuyển giao quyền lãnh đạo này sẽ khiến Washington mất đi người ủng hộ lớn nhất của mình tại Hungary.

Con đường phía trước rẽ thành hai nhánh khi xét đến tác động đối với tương lai chính trị và kinh tế của Hungary. Dù mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng, một thế đa số đơn thuần sẽ không đủ để Tisza thực hiện những cải cách sâu rộng và lâu dài nhằm đảo ngược tình trạng Fidesz thâu tóm bộ máy nhà nước—hay thậm chí là các chính sách kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu về một mức sống tốt hơn của cử tri. Nhiều thể chế (chẳng hạn như truyền thông công và hệ thống tư pháp) hiện đang nằm dưới sự chi phối của những người trung thành với Orbán; họ sẽ tìm cách cản trở các nỗ lực cải cách này, buộc Magyar phải quyết định xem ông sẵn sàng tiến xa đến mức nào khi không có nền tảng pháp lý vững chắc hay một cuộc đại tu hiến pháp. (Mối quan hệ mật thiết của ông với Fidesz trong quá khứ vẫn bỏ ngỏ câu hỏi về mức độ quyết liệt mà ông sẽ áp dụng để thanh trừng giới tinh hoa hiện tại.) Tình thế này sẽ tương tự như những gì đã diễn ra tại Ba Lan sau khi đảng Pháp luật và Công lý (Law and Justice) bị lật đổ vào năm 2023. Điều đó đồng nghĩa với nguy cơ chương trình cải cách sẽ bị chững lại do chủ yếu dựa vào các biện pháp hành pháp thay vì lập pháp; qua đó tạo cơ hội cho Fidesz hạ thấp uy tín của Tisza trong mắt cử tri Hungary, cho đến khi họ có thể thực hiện một cuộc lội ngược dòng trong các kỳ bầu cử tới.

Trong trường hợp Tisza giành được thế đa số hai phần ba, các lựa chọn cho việc cải cách hiến pháp và cải tổ thể chế thực chất sẽ trở nên rộng mở hơn. Điều này sẽ cho phép Magyar triển khai chương trình nghị sự của mình một cách trọn vẹn hơn, đồng thời chứng minh cho cử tri thấy rằng các cuộc bầu cử thực sự mang lại những hệ quả—cũng như những thành quả xứng đáng.

Chỉ một tháng trước đây, khả năng kịch bản này xảy ra được đánh giá là khá thấp. Tuy nhiên, sự ổn định trong các kết quả thăm dò dư luận của Tisza, cùng với việc Orbán thất bại trong nỗ lực tung ra các đòn công kích gây tổn hại cho Magyar, đã giúp nâng cao xác suất xảy ra kịch bản này.

Kịch bản 2: Duy trì hiện trạng

Xác suất: Thấp

Kết quả: Fidesz giành chiến thắng, Magyar chấp nhận thất bại. Fidesz giành được thế đa số sít sao nhờ vào ưu thế cấu trúc được thiết lập qua nhiều năm thực hiện chính sách "chia lại ranh giới bầu cử" (gerrymandering), cùng với một chiến dịch thao túng bầu cử khéo léo dựa trên bối cảnh giá năng lượng tăng cao và cuộc chiến tại Ukraine. Kịch bản này giả định rằng Orbán sẽ không thực hiện bất kỳ hành vi gian lận hay động thái quá trớn nào—những hành động vốn sẽ châm ngòi cho phản ứng mạnh mẽ hơn từ cộng đồng quốc tế cũng như sự phản kháng quyết liệt từ phe cánh của Magyar.

Phản ứng: Magyar cùng các lực lượng đối lập với Orbán sẽ cảm thấy nản lòng, nhưng buộc phải thừa nhận sự thống trị của Orbán trên vũ đài chính trị. Các nhà lãnh đạo Liên minh Châu Âu (EU) sẽ miễn cưỡng công nhận kết quả bầu cử, tương tự như cách họ đã làm trong các kỳ bầu cử trước đây—những cuộc bầu cử vốn được tuyên bố là "tự do" nhưng lại bị đánh giá là "không công bằng". Một số nhà lãnh đạo lên án một môi trường thiếu công bằng, nhưng lại không đi xa tới mức gọi ông Orbán là một kẻ độc tài—điều vốn đồng nghĩa với việc thừa nhận rằng một quốc gia thành viên EU đang tích cực phá hoại các giá trị cốt lõi của khối (và lẽ ra phải bị trục xuất). Hoa Kỳ sẽ gửi lời chúc mừng nồng nhiệt tới người đồng minh thân cận tại Budapest, đồng thời hoan nghênh thêm một nhiệm kỳ nữa của chế độ phi tự do do ông lãnh đạo. Nga cũng sẽ làm theo, bởi lẽ nước này đã góp phần hỗ trợ cho chiến thắng này.

Tác động: Ông Orbán sẽ càng trở nên táo bạo hơn—ông củng cố quyền kiểm soát của mình đối với bộ máy nhà nước, giới truyền thông và lĩnh vực kinh tế của Hungary. Ông duy trì lập trường chính sách của mình đối với Ukraine (mối quan hệ này sẽ tiếp tục xấu đi), Nga, nguồn cung năng lượng (cụ thể là dầu khí từ Nga), vấn đề nhập cư, cũng như các vấn đề xã hội—chẳng hạn như việc tiếp tục xâm phạm quyền của cộng đồng LGBTQ+. Ông Orbán có thể sẽ tìm cách hạ uy tín của các phong trào Tisza và Magyar về lâu dài (nhằm ngăn chặn những thành công bầu cử trong tương lai)—chẳng hạn thông qua các cuộc điều tra giả tạo, hoặc bằng cách gán ghép họ với các "thế lực nước ngoài" như Ukraine.

Liên minh Châu Âu sẽ tiếp tục rơi vào thế bế tắc trước các vấn đề chính sách trọng yếu—như việc hỗ trợ Ukraine hay đàm phán ngân sách đa niên tiếp theo (ví dụ: việc đưa ra các cơ chế bảo vệ pháp quyền mới)—trừ khi họ tìm ra được một giải pháp thay thế chưa từng được thử nghiệm trước đó. Một số quan chức EU đã hé lộ về các kế hoạch dự phòng—chẳng hạn như việc cắt giảm thêm nguồn tài trợ dành cho Hungary nếu ông Orbán tái đắc cử, hoặc thúc đẩy việc thay đổi các quy định bỏ phiếu (với giả định rằng các thành viên đạt được sự đồng thuận tuyệt đối về vấn đề này). Tuy nhiên, nếu nhìn vào lịch sử gần đây, nhiều khả năng Brussels sẽ tìm cách xoa dịu ông Orbán hơn là dồn ông vào chân tường. Ông Orbán cũng có thể sẽ tìm cách hạ nhiệt một cách chiến thuật những mâu thuẫn với Liên minh Châu Âu liên quan đến vấn đề Ukraine, để đổi lấy việc được giải ngân các khoản quỹ EU đang bị đóng băng. Chiến thắng của ông sẽ tiếp thêm sức mạnh cho các lực lượng cực hữu trên khắp Châu Âu, ngay trước thềm một năm bầu cử đầy cam go vào năm 2027—trong đó bao gồm cả cuộc bầu cử Tổng thống Pháp.

Hoa Kỳ sẽ tiếp tục duy trì sự ủng hộ dứt khoát dành cho ông Orbán, coi ông là đại diện tiêu biểu cho mẫu hình chính phủ bảo thủ mà chính quyền hiện tại tại Washington đã tuyên bố sẽ hậu thuẫn trên khắp Châu Âu. Sự ủng hộ này vẫn được duy trì bất chấp mối quan hệ mật thiết giữa Hungary và Nga—đặc biệt trong bối cảnh Nga đang dồn dập tấn công Ukraine, đồng thời được cho là đang cung cấp thông tin tình báo cho Iran nhằm hỗ trợ các hoạt động nhắm mục tiêu trong cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran.

Về phía Nga, nước này tiếp tục duy trì được một chỗ đứng vững chắc ngay bên trong lòng Liên minh Châu Âu, tiếp cận được các nguồn thông tin tình báo trọng yếu, đồng thời nắm trong tay một điểm tựa gây sức ép nhằm ngăn chặn bất kỳ sự thay đổi chính sách đáng kể nào từ phía Brussels (bao gồm cả các biện pháp trừng phạt). Ảnh hưởng của nó nhiều khả năng sẽ gia tăng nhằm giữ Hungary trong phạm vi ảnh hưởng của mình, bất chấp việc ông Orbán đã suy yếu.

Kịch bản 3: Vùng Xám

Mức độ khả thi: Trung bình

Kết quả: Tình thế quá sít sao để có thể phân định thắng bại ngay khi kết thúc ngày bầu cử hoặc vào sáng sớm ngày hôm sau. Phiếu bầu từ cộng đồng người Hungary ở nước ngoài—vốn đóng vai trò then chốt trong bất kỳ kịch bản nào—sẽ mất rất nhiều thời gian để kiểm đếm. Cộng đồng người gốc Hungary sinh sống tại các quốc gia láng giềng—những người có phiếu bầu được tính trọng số cao hơn so với người Hungary di cư sang các nước khác—sẽ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giúp đảng Fidesz tiến gần hơn đến ngưỡng chiến thắng. Kết quả tại các điểm bỏ phiếu trong nước cho thấy một cuộc đua sít sao, đòi hỏi phải tiến hành kiểm đếm toàn bộ phiếu bầu mới có thể công bố người chiến thắng.

Phản ứng: Ông Magyar kêu gọi sự bình tĩnh và yêu cầu kiểm đếm toàn bộ phiếu bầu; ông cũng chuẩn bị sẵn sàng cho các cuộc chiến pháp lý tại tòa án nếu cần thiết—bất chấp thực tế là hệ thống tư pháp đang nằm dưới sự kiểm soát của đảng Fidesz—đồng thời kích hoạt các tổ chức xã hội dân sự tham gia vào công tác giám sát bầu cử.

Ông Orbán và các đồng minh sẽ tung ra một chiến dịch phản công rầm rộ: Họ cảnh báo về những dấu hiệu bất thường tại một số điểm bỏ phiếu (đặc biệt là tại những nơi đảng Tisza đang chiếm ưu thế); thao túng hệ sinh thái truyền thông nhằm tạo ra ấn tượng rằng đảng Fidesz nắm chắc phần thắng, hoặc gieo rắc nghi ngờ rằng Ukraine và Brussels đang tìm cách can thiệp vào kết quả bầu cử; và nhìn chung là tạo dựng một cơ sở để phản đối kết quả bầu cử nếu kết quả kiểm đếm cuối cùng nghiêng về phía đảng Tisza. Ông Orbán có thể viện dẫn các quyền lực đặc biệt theo khuôn khổ tình trạng khẩn cấp—vốn đã được ban bố kể từ khi cuộc chiến tại Ukraine bùng nổ—để kiểm soát quá trình kiểm phiếu (hoặc việc công bố kết quả), hoặc tạo tiền đề để tuyên bố hủy bỏ cuộc bầu cử hiện tại và tổ chức một cuộc bầu cử mới.

Liên minh Châu Âu kêu gọi hoàn tất quá trình kiểm phiếu trong những điều kiện công bằng và minh bạch; các quốc gia thành viên cũng đưa ra lời kêu gọi tương tự. Brussels chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng khởi xướng các thủ tục xử lý vi phạm (liên quan đến việc vi phạm nguyên tắc pháp quyền, vi phạm Đạo luật Tự do Truyền thông, và các vi phạm khác) nếu ông Orbán có những hành động đi quá giới hạn; một số thủ tục trong số này có thể được thông qua tại Hội đồng Liên minh Châu Âu theo cơ chế bỏ phiếu đa số đủ điều kiện. Văn phòng về Các thể chế Dân chủ và Nhân quyền (ODIHR) thuộc Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu (OSCE) sẽ công bố báo cáo sơ bộ về cuộc bầu cử, trong đó nêu chi tiết bất kỳ hành vi nào bị coi là thiếu công bằng hoặc không đảm bảo tính tự do.

Hoa Kỳ nhiều khả năng sẽ gửi lời chúc mừng chiến thắng tới ông Orbán một cách "đi trước đón đầu", với hy vọng giúp ông Orbán duy trì lợi thế của mình trong bối cảnh "vùng xám" về thông tin đầy nhiễu loạn này. Nga cũng sẽ có động thái tương tự, đồng thời tìm cách triển khai các chiến thuật thuộc "vùng xám" khác nhau nhằm duy trì sự hoang mang và hỗn loạn trong dư luận.

Tác động: Căng thẳng sẽ leo thang khi quá trình kiểm phiếu vẫn đang tiếp diễn, và cả hai phe đều chuẩn bị sẵn sàng để huy động lực lượng biểu tình—đặc biệt là phe ủng hộ ông Magyar và các cử tri phản đối ông Orbán. Hệ thống tòa án sẽ phải chịu áp lực nặng nề trong việc đưa ra phán quyết về kết quả kiểm phiếu cuối cùng—trong trường hợp ông Magyar đệ đơn khiếu kiện lên tòa—tuy nhiên, nhiều khả năng các tòa án sẽ đưa ra phán quyết có lợi cho đảng Fidesz. Lần đầu tiên, một quốc gia thành viên EU rơi vào tình thế có một cuộc bầu cử gây tranh cãi gay gắt, trong đó hệ thống tư pháp có thể không đưa ra được phán quyết công minh hoặc phải đối mặt với các phán quyết trái chiều từ tòa án. Các quan chức EU rơi vào tình thế khó xử khi buộc phải kêu gọi một giải pháp công bằng, trong khi lại nắm trong tay rất ít quyền lực để hiện thực hóa điều đó. Những giới hạn trong khả năng của Liên minh Châu Âu nhằm áp đặt các tiêu chuẩn dân chủ ngay trong nội bộ khối bị phơi bày, khiến tính hợp pháp và uy tín của tổ chức này bị suy giảm.

Kịch bản 4: Thùng thuốc súng

Xác suất xảy ra: Từ thấp đến trung bình

Kết quả: Đảng Tisza tuyên bố giành chiến thắng, nhưng ông Orbán cũng tuyên bố đắc cử. Kết quả bầu cử bị tranh chấp, và cuộc bỏ phiếu bị hoen ố bởi những sai phạm nghiêm trọng trên diện rộng.

Phản ứng: Ông Magyar kêu gọi tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn nhằm tôn trọng ý chí của người dân, đồng thời theo đuổi các biện pháp pháp lý đến cùng—tuy nhiên, các tòa án Châu Âu lại thiếu thẩm quyền rõ ràng đối với cách thức tổ chức bầu cử của một quốc gia thành viên.

Ông Orbán cáo buộc có sự can thiệp từ nước ngoài (nhiều khả năng đến từ Kyiv và Brussels) cũng như hành vi gian lận; ông kêu gọi kiểm phiếu lại hoặc hủy bỏ hoàn toàn kết quả bầu cử—tương tự như trường hợp cuộc bầu cử tổng thống Romania năm 2024—và tổ chức bầu cử lại từ đầu. Ông kêu gọi tòa án tuyên hủy kết quả bầu cử, và các tòa án có thể sẽ chấp thuận yêu cầu này. Ông huy động lực lượng biểu tình phản đối, tạo ra nguy cơ bùng phát các cuộc xô xát nghiêm trọng. Trong kịch bản tồi tệ nhất, ông tuyên bố ông Magyar không đủ tư cách tranh cử dựa trên một số cáo buộc vừa mới được khơi lại, đồng thời phát động một chiến dịch trấn áp khốc liệt đối với những người biểu tình chống chính phủ, dẫn đến thương vong. Một cuộc nổi dậy theo kiểu Maidan bùng nổ ngay trên đường phố Budapest.

Liên minh Châu Âu ngay lập tức đưa ra tuyên bố lên án và khởi động các thủ tục xử lý vi phạm dựa trên việc vi phạm Điều 2 của Hiệp ước EU. Hầu hết các quốc gia thành viên đều hùa theo làn sóng chỉ trích này, mặc dù vẫn còn bỏ ngỏ câu hỏi về lập trường của Slovakia. Ông Robert Fico có thể sẽ không muốn bị gắn liền với những hình ảnh cảnh sát trấn áp người biểu tình, mà sẽ muốn đứng ngoài cuộc và không tham gia vào bất kỳ cuộc đấu đá đổ lỗi thực sự nào. Liên minh Châu Âu cũng có thể đe dọa cắt giảm nguồn tài trợ dành cho những quốc gia đứng ra bảo vệ ông Orbán và ngăn chặn việc áp dụng Điều 7. Khi đó, một số quốc gia thành viên khác cũng sẽ đe dọa tẩy chay và coi những nước bảo vệ ông Orbán như những kẻ bị cô lập.

Hoa Kỳ bày tỏ sự ủng hộ đối với những cáo buộc của ông Orbán, kêu gọi kiểm đếm toàn bộ số phiếu bầu và điều tra mọi dấu hiệu sai phạm, qua đó ủng hộ khả năng tổ chức kiểm phiếu lại. Hoa Kỳ kêu gọi những người biểu tình chống chính phủ giữ bình tĩnh và đề nghị hỗ trợ nhằm duy trì sự ổn định tình hình. Nga đang tăng cường chiến dịch tung tin giả tại Hungary nhằm hậu thuẫn cho các tuyên bố của ông Orbán, đồng thời có khả năng hỗ trợ thực hiện một cuộc thâu tóm toàn diện nếu các cuộc biểu tình leo thang—tương tự như những gì đã diễn ra tại Donbas.

Tác động: Kịch bản tồi tệ nhất này sẽ gây ra sự bất ổn nghiêm trọng tại Hungary trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Đây đánh dấu sự từ bỏ hoàn toàn mọi vỏ bọc dân chủ của ông Orbán cùng các đồng minh, phơi bày sự tuyệt vọng của ông trong nỗ lực bám trụ quyền lực.

Brussels đang phải đối mặt với một thực tế chưa từng có: một quốc gia thành viên rơi vào tình trạng bất ổn dân sự chỉ vì một cuộc bầu cử và việc một nhà lãnh đạo từ chối tôn trọng kết quả bầu cử đó. Trong tình thế này, Brussels lại thiếu vắng những phương án trả đũa hữu hiệu, bởi lẽ các công cụ mạnh mẽ nhất đòi hỏi phải có các quyết định chính trị và sự nhất trí tuyệt đối từ tất cả các quốc gia thành viên (chẳng hạn như quy trình theo Điều 7). Không loại trừ khả năng Slovakia hoặc Cộng hòa Séc sẽ coi kịch bản này là một "lằn ranh đỏ" và đi đến quyết định bỏ phiếu đình chỉ quyền biểu quyết của Hungary. Nếu không làm được điều này, Liên minh Châu Âu sẽ có nguy cơ bị phơi bày là một tổ chức "hữu danh vô thực" khi các giá trị cốt lõi của mình bị tấn công. Các quốc gia thành viên cũng sẽ bị coi là đạo đức giả nếu họ không thể hiện một lập trường mạnh mẽ.

Cuộc bầu cử tại ngã rẽ lịch sử

Xuyên suốt các kịch bản này, một hình ảnh chung hiện lên rõ nét: cuộc bầu cử tại Hungary mang tính chất cực kỳ then chốt, bởi lẽ ông Orbán đã được phép làm xói mòn nền dân chủ của đất nước này suốt 16 năm qua, trong khi các đối tác Châu Âu của ông chỉ đưa ra những phản ứng hết sức yếu ớt—thậm chí có lúc chẳng hề có phản ứng nào. Các tác nhân bên ngoài, điển hình là Nga, đã tiếp tay cho xu hướng này và thiết lập được một chỗ đứng gây bất ổn ngay trong lòng Liên minh Châu Âu. Nếu diễn biến theo chiều hướng tồi tệ nhất, kết quả của cuộc bầu cử này còn có nguy cơ làm suy yếu tính hợp pháp của Liên minh Châu Âu với tư cách là một khuôn khổ thể chế.

Bất kể kết quả ra sao, Brussels và Washington (bao gồm cả Quốc hội Hoa Kỳ) đều có thể chủ động chuẩn bị bằng cách hỗ trợ các phái đoàn quan sát bầu cử cũng như các quan sát viên thuộc xã hội dân sự; đưa ra những tuyên bố rõ ràng nhằm ủng hộ một cuộc bầu cử công bằng, không bị can thiệp; đồng thời kêu gọi tất cả các bên tôn trọng kết quả kiểm phiếu.

Việc phác thảo các kết quả tiềm năng là điều vô cùng quan trọng để xác định vai trò của từng tác nhân cũng như các biện pháp phản ứng phù hợp—đặc biệt là trong trường hợp kịch bản tồi tệ nhất xảy ra. Chẳng hạn, trong một kịch bản "thùng thuốc súng" đầy căng thẳng, các quốc gia thành viên có thể áp dụng biện pháp không chính thức là tạm ngừng chia sẻ thông tin với Hungary tại các diễn đàn của NATO hay các cuộc họp của EU; triệu tập các đại sứ Hungary đến giải trình; và triệu hồi đại sứ của chính họ từ Budapest về nước. Họ có thể khởi đầu bằng việc đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ, bác bỏ bất kỳ chiến thuật "vùng xám" nào nhằm gieo rắc hoài nghi về tính minh bạch của cuộc bầu cử, hay thậm chí là âm mưu đánh cắp kết quả bầu cử. Và họ cần hướng tầm nhìn về tương lai để đảm bảo rằng những sự việc như thế này sẽ không bao giờ lặp lại nữa.

Donatienne Ruy hiện là Nghiên cứu viên thuộc Chương trình Châu Âu, Nga và Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, D.C.

Nguồn: What Happens After Hungary’s Election? Four Scenarios to Watch 

https://www.csis.org/analysis/what-happens-after-hungarys-election-four-scenarios-watch