3757 - Các Đặc Phái Viên về Iran của ông Trump đang làm mọi chuyện tồi tệ hơn

Philip Wang

Chẳng Hiệu Quả Chút Nào': Các Nhà Ngoại Giao Lo Ngại Rằng Các Đặc Phái Viên về Iran của Ông Trump Đang Làm Mọi Chuyện Tồi Tệ Hơn

Jared Kushner (bên trái) và Steve Witkoff—Đặc phái viên về các Sứ mệnh Hòa bình—đứng tại một cuộc họp báo sau khi gặp gỡ đại diện của Pakistan và Iran, ngày 12 tháng 4 năm 2026, tại Islamabad, Pakistan. Ảnh: Jacquelyn Martin—Pool/Getty Images

Trong bối cảnh chính quyền Trump đang cân nhắc vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran, sự thất bại của các cuộc thương lượng tại Pakistan đang làm nổi lên những lo ngại về việc liệu các đặc phái viên của chính quyền này có thể đạt được một thỏa thuận hay không.

Các cựu nhà ngoại giao chia sẻ với tạp chí TIME rằng Jared Kushner và Steve Witkoff—những người đã dẫn đầu các cuộc đàm phán về vấn đề Iran cùng với Phó Tổng thống JD Vance—đang thiếu hụt cả chuyên môn lẫn kinh nghiệm ngoại giao cần thiết để có thể chốt được một thỏa thuận. Họ cảnh báo rằng điều này có nguy cơ kéo dài cuộc chiến và khiến nền kinh tế toàn cầu càng thêm bất ổn.

“Về quan hệ giữa Iran và Mỹ dưới sự dẫn dắt của Kushner và Witkoff ư? Thất bại hoàn toàn. Họ xứng đáng nhận điểm F (điểm kém nhất) trong lĩnh vực ngoại giao,” ông Aaron David Miller nhận định. Ông là cựu nhà đàm phán về Trung Đông thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, người từng phục vụ dưới thời sáu đời Ngoại trưởng.

Ông Miller đã chỉ ra những thành tích trong quá khứ của Kushner và Witkoff, dẫn chứng là sự thất bại của các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine, cũng như sự bế tắc trong các cuộc thương lượng giữa Israel và Hamas trong bối cảnh Israel vẫn tiếp tục các cuộc không kích vào Gaza. Ông lập luận rằng, mặc dù ngay cả những nhà đàm phán giàu kinh nghiệm nhất cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức vô cùng cam go trong các cuộc xung đột như vậy, Kushner và Witkoff lại đã không thể truyền tải tới cả hai bên cái cảm giác cấp bách rằng một thỏa thuận khả quan đang nằm trong tầm tay—một điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tiến trình đàm phán.

“Bạn phải chấp nhận một nguyên tắc rằng: để có một cuộc đàm phán thành công—với điều kiện phải có tính cấp bách—thì nền tảng chính là việc tìm ra được sự cân bằng về lợi ích giữa các bên tham gia. Nếu muốn thoát khỏi tình thế hiện tại, tôi nghĩ họ sẽ buộc phải đưa ra một phương án nào đó cho phép phía Iran có thể tuyên bố rằng họ cũng đã đạt được một thắng lợi nào đó,” ông Miller phát biểu. Ông cũng gợi ý rằng một trong những nhượng bộ khả dĩ có thể là việc mở ra cho Iran một lộ trình để nối lại hoạt động làm giàu uranium vào một thời điểm muộn hơn nhiều trong tương lai.

Những hoài nghi về kinh nghiệm ngoại giao của Kushner và Witkoff

Khi được hỏi về vai trò trong tương lai của Kushner và Witkoff đối với các cuộc thảo luận về vấn đề Iran, một quan chức Nhà Trắng đã chia sẻ với tạp chí TIME rằng Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, cùng Witkoff và Kushner “đã và đang phối hợp làm việc cùng nhau trong các cuộc thảo luận này, và họ sẽ tiếp tục duy trì sự phối hợp đó.” Nếu các cuộc đàm phán được nối lại, các nhà ngoại giao kỳ cựu cho rằng phái đoàn Hoa Kỳ cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc "làm bài tập về nhà" (nghiên cứu kỹ lưỡng) và thiết lập các mục tiêu được xác định rõ ràng.

Ông David Satterfield—cựu Đại sứ Hoa Kỳ tại Thổ Nhĩ Kỳ và là một nhà ngoại giao chuyên nghiệp với thâm niên bốn thập kỷ—cảnh báo rằng nếu chính quyền không thể trình bày rõ ràng một loạt các mục tiêu chiến lược—cả trong nội bộ lẫn trước công chúng—thì cơ hội đạt được thỏa thuận với Iran sẽ trở nên mong manh hơn.

"Hoa Kỳ không chỉ cần làm rõ các mục tiêu của mình, cũng như nắm vững trong nội bộ rằng mình sẵn sàng nhượng bộ ở điểm nào và không sẵn sàng ở điểm nào—đâu là giới hạn cần giữ vững, đâu là các 'lằn ranh đỏ'—mà còn cần có một cái nhìn thực tế về những gì phía bên kia mang đến bàn đàm phán," ông Satterfield phát biểu.

Trước khi gia nhập chính quyền Trump, cả Kushner và Witkoff đều là những doanh nhân hoạt động trong lĩnh vực bất động sản và hoàn toàn không có kinh nghiệm làm việc trong chính phủ. Kushner—người hiện đảm nhiệm vai trò Đặc phái viên Hòa bình tại Nhà Trắng—thường đề cao phương pháp ngoại giao của mình, vốn tập trung vào việc tìm kiếm những lợi ích chung.

"Hãy thực hiện các thỏa thuận thay vì lên lớp thế giới," Kushner giải thích trong một cuộc phỏng vấn chung với Witkoff vào năm 2025. "Đôi khi, hãy ưu tiên lợi ích hơn là các giá trị; hãy tìm hiểu xem chúng ta có những lợi ích chung nào với các quốc gia khác, rồi theo đuổi những lợi ích chung đó."

Ông cũng từng bị chỉ trích vì đã xem nhẹ tầm quan trọng của bối cảnh lịch sử trong các cuộc đàm phán. Trong cuộc chiến giữa Israel và Hamas diễn ra vào năm 2023, Kushner chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với Lex Fridman rằng ông từng nói với các đặc phái viên tiền nhiệm tại khu vực Trung Đông rằng: "Tôi không cần phải rước thêm phiền toái vào người, và tôi cũng chẳng cần nghe thêm bất kỳ bài học lịch sử nào cả."

"Tôi chỉ muốn một điều thật đơn giản... đó là: đâu là kết quả mà các vị sẵn sàng chấp nhận?" Kushner nói.

Tại một hội nghị thượng đỉnh do Quỹ Đầu tư Công của Ả Rập Xê Út đăng cai tổ chức cách đây hai tuần, Kushner phát biểu rằng "hòa bình cũng chẳng khác gì kinh doanh là bao," và rằng ông đã có thể tận dụng các mối quan hệ trong giới doanh nghiệp để phục vụ cho công tác ngoại giao.

Quan điểm này hiện đang vấp phải sự hoài nghi từ dư luận. "Làm sao ông ấy có thể nói như vậy được chứ?" Miller thốt lên. "Ông ấy đang đem việc cho thuê một tòa nhà chung cư trên Đại lộ Fifth Avenue ra so sánh với việc đàm phán giải quyết một cuộc xung đột mang tính lịch sử—một cuộc xung đột vốn bắt nguồn từ những vấn đề an ninh, cùng những nỗi đau và tổn thương tâm lý sâu sắc." “Tôi không nói rằng bạn cần phải là một nhà ngoại giao mới có thể trở thành một nhà đàm phán giỏi. Henry Kissinger không phải là một nhà ngoại giao. Sếp cũ của tôi, James Baker, cũng không phải là một nhà ngoại giao. Tuy nhiên, bạn cần phải có chút am hiểu về lịch sử, và bạn cần phải nắm vững địa lý,” ông nói thêm.

Thiếu hụt chuyên môn hạt nhân khiến các cuộc đàm phán trở nên phức tạp

Ông Robert Einhorn—cựu quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao, người từng tham gia các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran từ năm 2009 đến 2013—cho biết: không giống như các thương vụ kinh doanh (nơi các nhà đàm phán có thể có thẩm quyền chốt thỏa thuận ngay tại chỗ), các cuộc đàm phán ngoại giao về những vấn đề như phi hạt nhân hóa thường bị ràng buộc bởi tình hình chính trị nội bộ của cả hai bên.

"Nhà đàm phán ngồi tại bàn thương lượng buộc phải cân nhắc xem dư luận trong nước sẽ tác động như thế nào đến kết quả cuối cùng," ông Einhorn nhận định. "Và theo tôi, đối với các vấn đề hạt nhân, nhà đàm phán càng chịu nhiều ràng buộc hơn từ bộ máy hành chính quan liêu của chính phủ mình cũng như từ dư luận xã hội."

Ông Einhorn cũng lưu ý rằng các vòng đàm phán hạt nhân với Iran trước đây là một "quy trình liên cơ quan bài bản, thận trọng và được triển khai ở mọi cấp độ" trong bộ máy chính phủ; đồng thời, sự đóng góp của giới chuyên gia đóng vai trò then chốt để đạt được những mục tiêu như "ngừng làm giàu uranium"—yêu cầu mà Tổng thống Trump từng đưa ra trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social.

"Rốt cuộc thì 'làm giàu bằng không' (zero enrichment) nghĩa là gì?" ông Einhorn đặt câu hỏi. "Liệu nó có đồng nghĩa với việc phải dỡ bỏ toàn bộ cơ sở hạ tầng phục vụ cho việc làm giàu uranium? Hay nó có nghĩa là toàn bộ lượng uranium đã được làm giàu hiện có—bao gồm cả 440 kg uranium được làm giàu ở mức độ cao—sẽ buộc phải được xuất khẩu hoặc pha loãng? Bạn cần phải có những chuyên gia thực sự am hiểu mọi khía cạnh phức tạp của vấn đề này."

Các điểm nghẽn then chốt vẫn chưa được giải quyết

Vấn đề làm thế nào để thiết lập cơ chế giới hạn năng lực hạt nhân của Iran một cách có thể kiểm chứng được hiện được xem là trở ngại chính trong các cuộc đàm phán hòa bình. Theo báo cáo của Axios, trong các cuộc đàm phán diễn ra vào cuối tuần qua, phía Hoa Kỳ đã gây sức ép yêu cầu Iran phải chuyển toàn bộ lượng uranium được làm giàu ở mức độ cao ra khỏi lãnh thổ quốc gia này. Tuy nhiên, các quan chức Iran chỉ chấp thuận thực hiện một "quy trình pha loãng uranium dưới sự giám sát chặt chẽ."

Thời hạn áp dụng lệnh đình chỉ hoạt động làm giàu uranium của Iran cũng là một điểm nghẽn gây tranh cãi khác. Phía Hoa Kỳ đề xuất áp dụng lệnh đình chỉ này trong vòng 20 năm, trong khi các quan chức Iran lại đưa ra đề xuất phản hồi với một khoảng thời gian ngắn hơn, chỉ vỏn vẹn trong "phạm vi một con số" (dưới 10 năm).

Theo nhiều nguồn tin báo chí, sự bất đồng này phản ánh chính xác những gì đã diễn ra trong các vòng đàm phán gián tiếp trước đó tại Muscat và Geneva hồi tháng Hai. Giới quan sát cho rằng các quan chức Iran đã tỏ ra khá hoang mang khi Nhà Trắng một lần nữa cử ông Kushner và ông Witkoff tham gia đàm phán—hai nhân vật vốn không hề có bất kỳ nền tảng chuyên môn nào về chính sách hạt nhân. Theo hãng tin Amwaj có trụ sở tại Vương quốc Anh—dẫn lời các nguồn tin ẩn danh từ Iran—Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã giải thích cho ông Witkoff về các giai đoạn sản xuất nhiên liệu hạt nhân, cũng như sự khác biệt giữa cơ sở làm giàu uranium và lò phản ứng, trong nhiều dịp khác nhau suốt quá trình đàm phán tại Muscat.

Quan trọng hơn, ông Miller nói thêm, các cố vấn phải sẵn lòng đối đầu với Tổng thống về những hậu quả tiềm tàng từ các quyết định của ông—một điều mà các quan chức trong chính quyền hiện tại đã không thực hiện kể từ khi "Cuộc chiến Iran" bùng nổ vào ngày 28 tháng 2, theo ghi nhận của Bloomberg.

“Cần phải có những cuộc thảo luận mà trong đó các cố vấn của Tổng thống dám nói thẳng sự thật với người nắm quyền, và về cơ bản nói với ông ấy rằng... ‘Ngài là người nắm quyền kiểm soát tối cao. Nhưng nếu ngài định làm điều này, thì đây chính xác là những gì nhiều khả năng sẽ xảy ra. Và theo nhận định của tôi... nếu ngài làm vậy, ngài có thể sẽ thất bại,’” ông Miller chia sẻ.

Ông lập luận rằng, những cuộc tranh luận nội bộ thẳng thắn như vậy phụ thuộc vào việc liệu các cố vấn có sẵn lòng chấp nhận rủi ro trước những hệ quả có thể xảy ra hay không.

“Ông Trump đã có tới bốn Bộ trưởng Quốc phòng trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Ông ấy cũng đã thay sáu Cố vấn An ninh Quốc gia [trong suốt hai nhiệm kỳ]. Họ hiểu rõ điều gì sẽ xảy ra nếu họ khiến Tổng thống mất mặt, hoặc nếu họ trở thành một vấn đề gây rắc rối.”

Nguồn:
'It's Not Working': Diplomats Fear Trump's Iran Envoys Are Making Things Worse 

https://time.com/article/2026/04/15/diplomats-fear-trump-iran-envoys-kushner-witkoff-nuclear/