3781 - Donald Trump đã đụng độ nhầm vị Giáo hoàng

 Christian Paz 

Giáo hoàng Leo XIV phát biểu trước các phóng viên trên chuyến bay tới Yaounde, Cameroon, vào ngày thứ ba của chuyến công du châu Phi kéo dài 11 ngày, ngày 15 tháng 4 năm 2026. | Guglielmo Mangiapane/AFP qua Getty Images

Nhà Trắng vẫn không ngừng khẩu chiến với Giáo hoàng.

Vào tối thứ Ba, Phó Tổng thống JD Vance — người đã cải đạo sang Công giáo vào năm 2019 — đã cáo buộc Giáo hoàng Leo XIV không hiểu rõ lập trường của Giáo hội về chiến tranh, đồng thời cho rằng "điều cực kỳ quan trọng là Giáo hoàng phải thận trọng khi đề cập đến các vấn đề thần học." Cuối buổi tối hôm đó, Tổng thống Donald Trump tiếp tục chỉ trích Giáo hoàng vì đã không ủng hộ các cuộc không kích của ông nhằm vào Iran.

Những điểm chính cần lưu ý

* Nhà Trắng đã kéo dài cuộc khẩu chiến với Giáo hoàng Leo XIV sang đến ngày thứ tư.

* Đây không phải là lần đầu tiên Trump hay Vance tranh cãi với một vị Giáo hoàng, nhưng lần này dường như có sự khác biệt?

* Vì ít nhất ba lý do, Giáo hoàng Leo đang chứng tỏ là một đối thủ khó nhằn hơn nhiều để Trump có thể đối đầu hay bắt nạt: Ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ phe bảo thủ, dám lên tiếng về một vấn đề gây chia rẽ dư luận, và có khả năng ăn nói về chính trị sắc sảo hơn Giáo hoàng Francis.

Tuy nhiên, ở Giáo hoàng Leo, họ đã tìm thấy một đối thủ đầy khí phách hơn mức họ có thể dự đoán. Ông bình tĩnh giữ vững lập trường, đáp trả bằng những lời châm biếm sắc sảo — ông gọi cái tên của nền tảng mạng xã hội Truth Social do Trump sở hữu là "đầy mỉa mai" — và, có lẽ quan trọng nhất, ông đã huy động được sự ủng hộ từ các nhân vật Công giáo có khuynh hướng cánh hữu nổi bật tại Hoa Kỳ. Lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện dường như cũng cảm thấy bối rối trước tình thế này. Trump — người vốn quen thói nhanh chóng dồn ép các nhân vật công chúng phi đảng phái phải xuống nước và giữ thái độ hòa hoãn — lần này lại không giành được phần thắng.

Đây không phải là lần đầu tiên Nhà Trắng xảy ra va chạm với một vị Giáo hoàng. Trump, và đôi khi cả Vance, từng vướng vào một cuộc xung đột kéo dài với Giáo hoàng Francis, bắt nguồn từ tận vòng bầu cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa năm 2016; khi đó, Giáo hoàng Francis đã gián tiếp ám chỉ rằng Trump "không phải là một người Cơ đốc giáo" vì ông chỉ chú trọng vào việc "xây dựng những bức tường... chứ không phải những cây cầu." Vào thời điểm đó, ngay cả các đối thủ cạnh tranh trong vòng sơ bộ của Đảng Cộng hòa (GOP) cùng phe với Trump — bao gồm cả những người Công giáo như Thượng nghị sĩ Marco Rubio khi ấy — cũng đã đứng ra bênh vực ông. Kết quả là, ông Trump có thể sẽ bất ngờ trước mức độ dữ dội hơn hẳn của làn sóng phản ứng dữ dội lần này. Ngay cả trước khi ông tiếp tục leo thang các cuộc tấn công ban đầu trên mạng xã hội Truth Social và đăng tải một hình ảnh do AI tạo ra đầy gây tranh cãi (và bị coi là báng bổ), trong đó ông tự hóa thân thành Chúa Giê-su Kitô, nhiều đồng minh thường thấy của ông—bao gồm cả những người Công giáo bảo thủ—đã lên tiếng chỉ trích ông gay gắt.

“Những phát ngôn mà Tổng thống Trump đưa ra trên Truth Social liên quan đến Đức Giáo hoàng là hoàn toàn không phù hợp và thiếu tôn trọng,” Giám mục Công giáo Robert Barron—một thành viên trong Ủy ban Tự do Tôn giáo của ông Trump và rất được lòng giới Công giáo bảo thủ—đã viết trên nền tảng X. Đây là một tuyên bố mang tính tiêu biểu cho phản ứng của những người Công giáo có thiên hướng cánh hữu.

Tại sao cuộc khẩu chiến hiện tại lại khác biệt đến thế? Phần lớn lý do nằm ở Đức Giáo hoàng Leo, người vốn sở hữu một nền tảng ủng hộ vững chắc hơn nhiều từ phía những người Công giáo cánh hữu tại Mỹ. Sau nhiều năm đối đầu với Đức Giáo hoàng Francis, có lẽ lần này ông Trump và ông Vance sẽ nhận ra rằng họ đã đụng phải một vị Giáo hoàng không hề dễ đối phó.

Những người Công giáo theo khuynh hướng truyền thống và bảo thủ tại Mỹ dành cho Đức Giáo hoàng Leo sự tin tưởng lớn hơn nhiều so với Đức Giáo hoàng Francis.

Kể từ khi nhậm chức Giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Leo đã chứng tỏ sự lão luyện trong việc tận dụng sức mạnh hình ảnh của ngôi vị, thu phục những người chỉ trích, và xây dựng sức hút đại chúng nhằm củng cố vị thế của mình—tất cả đều là những nước đi mà chắc chắn ông Trump sẽ dễ dàng nhận ra.

Phần lớn thiện cảm mà phe cánh hữu dành cho Đức Giáo hoàng Leo không hề liên quan đến chính trị Mỹ, mà lại gắn liền với các vấn đề đức tin: những cuộc tranh luận nội bộ tại Vatican về giáo lý và vai trò của ngôi vị Giáo hoàng. Ông đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc chinh phục lòng tin của những người Công giáo theo khuynh hướng truyền thống và chính thống hơn—những người vốn tỏ ra hoài nghi sâu sắc đối với cách tiếp cận của Đức Giáo hoàng Francis—và kết quả là họ có xu hướng đứng về phía ông nhiều hơn.

Khi Đức Giáo hoàng Leo đắc cử, những người Công giáo tại Mỹ—vốn có thiên hướng bảo thủ hơn về mặt thần học lẫn chính trị so với cộng đồng Công giáo ở các khu vực khác trên thế giới—đã tỏ ra khá lúng túng và chưa biết nên nhìn nhận về ông như thế nào. Ông không nằm trong danh sách những ứng cử viên được coi là “nổi bật” hay “sáng giá” nhất, chính vì thế, việc ông đắc cử đã gây chấn động toàn thế giới.

Ông là vị Giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Mỹ (cụ thể là tại Chicago); tuy nhiên, cũng giống như Đức Giáo hoàng Francis (người sinh tại Argentina), ông đã dành hàng thập kỷ sống và làm việc tại khu vực Mỹ Latinh—nơi Giáo hội đôi khi mang tiếng là thường xuyên đưa ra những thách thức đối với chủ nghĩa tư bản từ góc độ cánh tả. Ông xuất thân từ Dòng Augustinô—một dòng tu mang truyền thống khép kín và đề cao sự khổ hạnh hơn—trái ngược hoàn toàn với Dòng Tên (Dòng Tên) vốn có mức độ hiện diện rộng rãi hơn và thiên về khuynh hướng tự do hơn, cũng chính là dòng tu đã đào tạo nên Đức Giáo hoàng Francis. Mặc dù được Đức Giáo hoàng Francis—vốn mang tư tưởng "tự do"—thăng tiến trong hệ thống phẩm trật Vatican, Leo lại được lòng cả giới giáo sĩ thuộc các khuynh hướng cấp tiến, bảo thủ lẫn truyền thống trong Giáo hội.

Những người Công giáo theo chủ nghĩa truyền thống và bảo thủ đã tỏ ra lạc quan một cách thận trọng, và chẳng bao lâu sau, họ nhận thấy những dấu hiệu cho thấy Đức Giáo hoàng Leo đang đền đáp niềm tin mà họ dành cho ngài. Họ nhiệt liệt hoan nghênh việc ngài khôi phục lại những biểu tượng truyền thống, tráng lệ và cầu kỳ của Giáo hoàng — những biểu tượng mà Đức Giáo hoàng Francis trước đó đã gạt bỏ. Trong bài phát biểu công khai đầu tiên của mình, ngài đã ban phép lành bằng tiếng Latinh — ngôn ngữ mà những người theo chủ nghĩa truyền thống đã kịch liệt phản đối việc Giáo hội từ bỏ vào thế kỷ 20 — đồng thời ngài cũng diện bộ y phục truyền thống hơn của Giáo hoàng, bao gồm chiếc *mozzetta* màu đỏ (một loại áo choàng ngắn), trái ngược hoàn toàn với bộ y phục trắng đơn giản mà Đức Giáo hoàng Francis thường mặc.

Những hành động mang tính biểu tượng này, cùng với một số động thái khác, là dấu hiệu cho thấy "ít nhất thì ngài cũng đang cố ý không đi theo trực tiếp những bước chân của Đức Giáo hoàng Francis," ông Eric Sammons — biên tập viên trưởng của tạp chí Công giáo bảo thủ *Crisis* — đã nhận định như vậy vào thời điểm đó.

Và quả nhiên, những động thái hòa giải tiếp sau đó đã giúp rất nhiều người theo chủ nghĩa truyền thống thở phào nhẹ nhõm. Đức Giáo hoàng Leo, xét ở khía cạnh tiêu cực nhất, cũng chỉ là một người theo chủ nghĩa ôn hòa: truyền thống trong phong cách và bảo thủ trong giáo lý, ngay cả khi ngài vẫn tiếp nối truyền thống về Giáo huấn Xã hội Công giáo mà Đức Giáo hoàng Francis đã đề xướng. Ngài không vội vàng lao vào các cuộc tranh luận về xã hội và văn hóa; thay vào đó, ngài ưu tiên tập trung tư duy vào các vấn đề như trí tuệ nhân tạo, công bằng kinh tế và tôn trọng nhân quyền. Ngài cũng ít khi phát biểu ngẫu hứng hơn so với Đức Giáo hoàng Francis — người vốn nổi tiếng với những phát ngôn không theo kịch bản — và ngài cũng không gây hiềm khích với những người ủng hộ Thánh lễ Latinh truyền thống.

Ngài đã chuyển trở lại sống tại Căn hộ Giáo hoàng trong Cung điện Tông tòa — nơi mà Đức Giáo hoàng Francis đã bỏ trống trong suốt triều đại của mình — và khôi phục lại những truyền thống xưa cũ, chẳng hạn như nghi thức vác Thánh giá đi quanh Đấu trường La Mã vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh năm nay — một nghi thức mà Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II trước đây thường thực hiện. Ngay cả vào thời điểm hiện tại, các nhà quan sát Công giáo vẫn không ngừng tìm kiếm những manh mối và dấu hiệu hé lộ thiên hướng về thần học cũng như phong cách của Đức Giáo hoàng Leo: họ chú ý quan sát xem ngài mặc loại phẩm phục nào, mang theo những biểu tượng quyền uy nào, và ngài thăng chức cho những ai.

Và có lẽ điều quan trọng nhất là ngài dường như sẵn lòng hòa giải và hàn gắn những bất đồng giữa những người ủng hộ Thánh lễ Latinh truyền thống với dòng chảy Công giáo chủ đạo sử dụng ngôn ngữ bản địa — vốn được Đức Giáo hoàng Francis thúc đẩy mạnh mẽ. Đức Giáo hoàng Leo thậm chí còn đi xa tới mức cho phép thảo luận về Thánh lễ Latinh trong các cuộc họp của Hồng y đoàn, mở ra khả năng rằng những lệnh hạn chế được ban hành trước đây có thể sẽ được xem xét lại; đồng thời, ngài cũng kêu gọi thực hiện chính sách "bao dung và rộng mở" đối với những người ủng hộ Thánh lễ này, mặc dù ngài cũng đã nhắc nhở những người theo chủ nghĩa truyền thống rằng không được để cho sự ủng hộ của họ dành cho Thánh lễ Latinh trở thành một công cụ chính trị. Một lời chỉ trích thường thấy nhắm vào Giáo hoàng Francis tại Mỹ là việc ngài nhận được sự tán dương từ giới tự do thế tục, nhưng lại không thu hút thêm được những người mới gia nhập đạo để bù đắp cho tình trạng sụt giảm số lượng người đi lễ tại các nhà thờ ở Mỹ. Leo lại đang hưởng lợi từ một xu hướng hoàn toàn trái ngược: Giáo hội tại Mỹ nói riêng đang chứng kiến ​​một sự hồi sinh về mặt văn hóa; các tín hữu Công giáo trẻ tuổi đang lấp đầy những hàng ghế trong các nhà thờ tại những thành phố lớn và chia sẻ trải nghiệm của mình trên mạng xã hội. Đạo Công giáo, cùng với những nét thẩm mỹ truyền thống của nó, đang trở nên thịnh hành trở lại. Số lượng người mới gia nhập đạo và các lễ rửa tội đang tăng lên, dù tốc độ còn chậm. Giới giáo sĩ và những người có tầm ảnh hưởng trong cộng đồng Công giáo cũng đang lên tiếng mạnh mẽ hơn. Và Leo chính là một phần trong công cuộc hồi sinh đó.

Cuộc chiến tại Iran thực tế đã gây chia rẽ trong cộng đồng tín hữu Công giáo bảo thủ tại Mỹ

Yếu tố định hình phản ứng của dư luận trước cuộc tranh luận giữa Leo và ông Trump không chỉ nằm ở nhóm cử tri ủng hộ Leo, mà còn nằm ở chính vấn đề trọng tâm của cuộc tranh luận đó: cuộc chiến tại Iran, và rộng hơn là xu hướng gia tăng sử dụng vũ lực quân sự.

Cả Đảng Cộng hòa lẫn Đảng Dân chủ đều đã trở nên quen thuộc với việc phớt lờ, hoặc tìm cách biện giải cho những mâu thuẫn nhất định với Giáo hội—những mâu thuẫn thường phân chia theo ranh giới đảng phái, chẳng hạn như vấn đề nhập cư đối với Đảng Cộng hòa hay vấn đề phá thai đối với Đảng Dân chủ. Tổng thống Joe Biden từng bị từ chối rước lễ tại một nhà thờ ở Nam Carolina do lập trường ủng hộ quyền phá thai của ông; sự việc này đã khơi lại cuộc tranh luận dai dẳng về việc liệu có nên áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với những chính trị gia Công giáo có quan điểm ủng hộ quyền phá thai hay không.

Tuy nhiên, Leo lại đang lên tiếng về một vấn đề thực sự gây chia rẽ ngay trong nội bộ cộng đồng tín hữu Công giáo bảo thủ: cuộc chiến chung giữa Mỹ và Israel tại Iran. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cộng đồng Công giáo đang bày tỏ sự bất bình, không chỉ đối với cách ông Trump xử lý cuộc chiến này, mà còn đối với chính thực tế rằng cuộc chiến đó đang diễn ra—cả hai yếu tố này đều đi ngược lại với kết quả bầu cử năm 2024, khi mà theo các cuộc thăm dò cử tri sau bỏ phiếu (exit polls), nhóm cử tri Công giáo từng dành cho ông Trump một chiến thắng áp đảo với cách biệt lên tới hai con số.

Những rạn nứt này không chỉ đơn thuần mang tính thần học; chúng còn phản ánh những chia rẽ sâu sắc về văn hóa và chính trị ngay trong nội bộ đảng. Tuy nhiên, việc những hoài nghi của ông Vance về cuộc chiến bị rò rỉ ra ngoài, cùng với việc ông Joe Kent—cựu Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia và là một tín hữu Công giáo bảo thủ—từ chức, đã cho thấy những căng thẳng này đang hiện hữu ngay cả trong chính bộ máy Nhà Trắng dưới thời ông Trump.

Giáo hoàng Francis từng bị coi là bên gây hấn trong những cuộc đối đầu với ông Trump

Như đã đề cập ở trên, các vị Giáo hoàng thường có những lập trường đầy nguyên tắc đối với các vấn đề gây chia rẽ trong nền chính trị Mỹ. Tuy nhiên, thông thường họ sẽ cố gắng tránh để bản thân bị cuốn vào những cuộc khẩu chiến với giới chính trị gia, đồng thời giữ cho những lời chỉ trích của mình mang tính khái quát hơn. Hệ quả là, khi Đức Giáo hoàng Francis đối đầu với ông Trump, nhiều người đã xem đây là sự vi phạm điều mà giáo sư tôn giáo Stephen Prothero gọi là “một thỏa thuận ngầm giữa các quý ông trong nền chính trị Mỹ”—rằng giới giáo sĩ Công giáo sẽ tránh xa các vấn đề tranh cử trong nước.

Để nhắc lại đôi chút, vào năm 2016, khi đang khép lại chuyến tông du tại Mexico, Đức Giáo hoàng Francis đã dành thời gian để bình luận về những tin tức thời sự nóng hổi lúc bấy giờ. Đó là thời điểm chiến dịch tranh cử đầy ngông nghênh, mang nặng tư tưởng dân tộc chủ nghĩa và bài trừ người nhập cư—với khẩu hiệu "xây tường biên giới"—của ông Trump nhằm giành tấm vé đại diện cho Đảng Cộng hòa đang ở vào giai đoạn cao trào; sự kiện này diễn ra chỉ vài ngày trước thềm cuộc bầu cử sơ bộ mang tính quyết định tại bang South Carolina—và Đức Giáo hoàng Francis đã trực tiếp can dự vào ngay tâm điểm của cuộc tranh đấu ấy.

Mặc dù không đích thân nêu tên ông Trump, nhưng khi trả lời một câu hỏi về vị ứng cử viên này, Ngài đã phát biểu rằng: "Một người chỉ biết nghĩ đến việc xây dựng những bức tường—dù ở bất cứ đâu—thay vì xây dựng những cây cầu, thì người đó không phải là một tín hữu Cơ Đốc." Những lời bình luận này ngay lập tức bị coi là một đòn công kích trực diện nhắm vào vị ứng cử viên kia.

Ngược lại, Leo được nhìn nhận là người có lập trường ôn hòa và chừng mực hơn; chính điều này đã giúp ông gia tăng sức nặng và tầm ảnh hưởng mỗi khi ông quyết định lên tiếng bày tỏ quan điểm.

Đức Giáo hoàng Francis xuất thân từ Argentina—nơi Giáo hội thường đóng vai trò nổi bật hơn trong việc bình luận về các vấn đề chính trị—và có lẽ Ngài đã không lường hết được mức độ nhạy cảm cũng như giới hạn của những phát ngôn mình đưa ra. Ngài vốn có thiên hướng hành động theo cảm hứng tự phát, điều đôi khi khiến Ngài can dự vào các vấn đề xã hội đúng vào những thời điểm không thực sự thích hợp. Hơn nữa, có lẽ Ngài không phải là người phù hợp để tham gia vào cuộc chơi chính trị trong một thời đại đầy rẫy sự chia rẽ và đối lập: Thay vì tập trung phê phán những quan điểm đạo đức mang đậm dấu ấn cá nhân của ông Trump, Ngài lại chọn chỉ trích riêng vấn đề xây dựng tường biên giới—một lập trường vốn nhận được sự ủng hộ rộng rãi (dưới hình thức này hay hình thức khác) từ đông đảo các chính trị gia thuộc Đảng Cộng hòa, và thậm chí là cả một số thành viên Đảng Dân chủ.

Bất kể ý định thực sự của Ngài là gì, những phát ngôn đó đã châm ngòi cho một làn sóng chỉ trích dữ dội từ phía các tín hữu Công giáo thuộc Đảng Cộng hòa: Jeb Bush và Marco Rubio đã công khai đứng về phía ông Trump để phản bác lại Đức Giáo hoàng. "Chúng ta cần phải có một chiến lược cụ thể để đảm bảo an ninh cho đường biên giới của mình... và việc làm đó hoàn toàn không phải là hành động đi ngược lại tinh thần Cơ Đốc giáo," ông Bush tuyên bố; trong khi đó, ông Rubio lập luận rằng các quốc gia có chủ quyền hoàn toàn "có quyền kiểm soát xem ai được phép nhập cảnh, vào thời điểm nào và bằng phương thức nào"—một quyền lợi mà ngay cả Tòa thánh Vatican cũng đang thực thi.

Và tất nhiên, ông Trump cũng không chịu ngồi yên; ông đã lập tức phản pháo, cáo buộc Đức Giáo hoàng Francis chỉ là một "con tốt" trong tay người Mexico, đồng thời đưa ra lời cảnh báo rằng Tòa thánh Vatican sẽ "bị tổ chức ISIS tấn công" nếu ông không đắc cử Tổng thống. Và chính từ khoảnh khắc đó, mối quan hệ đầy căng thẳng và lạnh nhạt giữa Đức Giáo hoàng và ông Trump đã chính thức bắt đầu.

Ngược lại, mặc dù Leo cũng đã chứng tỏ rằng ông sẵn sàng lên tiếng phản hồi trước những động thái của ông Trump, nhưng "cuộc đối đầu" lần này giữa hai người chỉ thực sự bùng nổ khi ông Trump tung ra một loạt những lời công kích cá nhân gay gắt và dài dòng nhắm vào ông trên nền tảng mạng xã hội Truth Social. Trong trường hợp của Francis, tình hình càng trở nên bất lợi khi ông vốn đã vấp phải sự hoài nghi từ phe cánh hữu ngay từ năm 2016, do những lần ông can dự vào các chủ đề nhạy cảm về chính trị; điều này khiến phe cánh hữu ít sẵn lòng dành cho ông sự tin tưởng hay thiện chí. Việc ông thường xuyên dành sự quan tâm cho người nghèo, người nhập cư, những người bị ngược đãi, cũng như việc ông đưa ra những quan điểm cấp tiến hơn hoặc đa chiều hơn về các vấn đề gây tranh cãi—như đồng tính luyến ái, biến đổi khí hậu, phá thai và chủ nghĩa tư bản—tất cả đã khiến ông trở thành mục tiêu công kích và bị gạt bỏ bởi những người Công giáo có tư tưởng bảo thủ về chính trị.

Nhìn nhận một cách tổng thể, ta có thể thấy hình ảnh hai vị Giáo hoàng hoàn toàn khác biệt: Francis là một người tiên phong, nhưng cũng là một nhà lãnh đạo gây nhiều tranh cãi, người thường bị coi là có thái độ đối nghịch với giới chính khách cũng như các vấn đề mà những người Công giáo bảo thủ tại Mỹ quan tâm. Ngược lại, Giáo hoàng Leo lại được nhìn nhận là người có lập trường ôn hòa và chừng mực hơn; chính điều này đã giúp ông gia tăng tầm ảnh hưởng mỗi khi ông quyết định lên tiếng—và ông đã thực sự chọn làm như vậy đối với một vấn đề mà ông thực sự có khả năng tạo ra sức tác động.

Tổng thống Trump dường như chẳng phải trả bất kỳ cái giá chính trị rõ rệt nào cho những cuộc đối đầu của ông với Giáo hoàng Francis. Liệu tình thế đó có thay đổi dưới thời Giáo hoàng Leo hay không—dù là đối với chính ông Trump hay người kế nhiệm ông—thì có một điều chắc chắn là: lần này, ông đã phải đối mặt với một đối thủ khó nhằn hơn nhiều.

Nguồn:
Donald Trump messed with the wrong pope

https://www.yahoo.com/news/articles/donald-trump-messed-wrong-pope-173000690.html