3654 - Mối đe dọa từ lực lượng Houthi

Will Todman

                                                    Ảnh: Mohammed Hamoud/Getty Images

Vào ngày 1 tháng 4, Tổng thống Trump tuyên bố rằng các mục tiêu chiến lược của Hoa Kỳ trong cuộc chiến với Iran đang "sắp hoàn tất". Ông đe dọa sẽ đưa Iran "trở về thời kỳ đồ đá" nếu nước này không đạt được thỏa thuận trong vòng ba tuần, đồng thời khẳng định: "Chúng ta nắm giữ mọi quân bài, còn họ thì chẳng có gì cả."

Tuy nhiên, Iran thực sự vẫn còn những quân bài khác để sử dụng. Vài ngày trước bài phát biểu của Tổng thống Trump, lực lượng Houthi đã chính thức tham chiến tại khu vực Trung Đông. Sau nhiều tháng phát đi tín hiệu sẵn sàng leo thang xung đột, họ đã phóng tên lửa về phía Israel. Các quan chức Iran từng cảnh báo rằng lực lượng ủy nhiệm của họ tại Yemen sẽ được kích hoạt nếu Hoa Kỳ và Israel tiếp tục leo thang căng thẳng, hoặc nếu các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh tham chiến. Thế nhưng, bất chấp những lời đe dọa này—cũng như việc lực lượng Houthi từng sẵn sàng nhắm mục tiêu vào các tuyến hàng hải quốc tế trong quá khứ—tính đến thời điểm hiện tại trong năm nay, họ vẫn chưa tấn công vào hoạt động giao thông đường biển qua eo biển Bab al-Mandab.

Sau khi Iran thực tế đã phong tỏa eo biển Hormuz, Bab al-Mandab trở thành điểm thắt hàng hải quan trọng bậc nhất tại khu vực Trung Đông. Việc gây gián đoạn một cách phối hợp hoặc nối tiếp nhau tại cả hai eo biển này sẽ tạo ra một cú sốc chưa từng có đối với thương mại toàn cầu và thị trường năng lượng thế giới. Sự im ắng của lực lượng Houthi cho thấy hoặc là sự kiềm chế, hoặc là một tính toán chiến lược: Có thể họ đã suy yếu sau những đợt không kích liên tiếp từ Hoa Kỳ và Israel trong năm 2025; cũng có thể họ đang tạm dừng hành động do nhận được những lợi ích từ một bên thứ ba bên ngoài—chẳng hạn như Ả Rập Xê Út; hoặc đơn giản là họ đang chờ đợi thời điểm nắm giữ lợi thế đàm phán cao nhất khi cục diện xung đột tiếp tục diễn biến.

Rủi ro nằm ở chỗ sự kiềm chế của lực lượng Houthi có thể sẽ chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Tổng thống Trump vẫn tiếp tục phát đi tín hiệu về sự sẵn sàng leo thang căng thẳng hơn nữa đối với Iran—thông qua việc điều động thêm hàng ngàn binh sĩ lục quân tới khu vực, đồng thời liên tục đe dọa sẽ tiến hành không kích vào các cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu. Nếu những lời đe dọa này trở thành hiện thực và lực lượng Houthi đáp trả bằng cách tấn công vào eo biển Bab al-Mandab, điều đó sẽ gây chấn động nền kinh tế của nhiều quốc gia trên toàn thế giới.

Bab al-Mandab đóng vai trò như một huyết mạch thiết yếu, kết nối các thị trường châu Âu và châu Á, đồng thời là một hành lang giao thông mới nổi đầy quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của Ả Rập Xê Út. Tại điểm hẹp nhất, eo biển này tạo thành một điểm thắt hàng hải có chiều rộng 18 dặm, nằm giữa lãnh thổ Yemen và Djibouti. Trước năm 2023, khoảng 9 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển Bab al-Mandab, cùng với một tỷ trọng đáng kể trong hoạt động vận tải container toàn cầu.

Lực lượng Houthi đã từng chứng minh cả ý chí lẫn năng lực phong tỏa điểm thắt chiến lược này trong quá khứ. Để đáp trả cuộc tấn công của Israel vào Gaza sau các sự kiện ngày 7 tháng 10 năm 2023, các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu thuyền thương mại đã khiến lưu lượng giao thông qua Bab al-Mandab sụt giảm mạnh. Lưu lượng dầu sụt giảm hơn một nửa, xuống còn khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày. Các công ty vận tải biển đã phản ứng trước tình trạng bất ổn này bằng cách chuyển hướng tàu thuyền đi vòng qua Mũi Hảo Vọng; điều này làm kéo dài thời gian vận chuyển thêm nhiều tuần và đẩy chi phí lên cao ngất ngưởng đối với các chuỗi cung ứng toàn cầu trọng yếu.

Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại Bab al-Mandab sẽ gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với Ả Rập Xê Út. Vương quốc này vốn đã sử dụng đường ống dẫn dầu Đông-Tây để giảm thiểu tác động từ việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz. Đường ống này bơm dầu thô từ bờ biển phía đông của Ả Rập Xê Út tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, qua đó giúp tránh được tuyến đường đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đường ống này có công suất khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày và hiện đã hoạt động gần mức tối đa.

Một cuộc tấn công của Houthi vào Bab al-Mandab sẽ phá hỏng hoàn toàn chiến lược giảm thiểu rủi ro của Ả Rập Xê Út. Không chỉ các hoạt động xuất khẩu của Ả Rập Xê Út qua Biển Đỏ bị gián đoạn, mà chính đường ống dẫn dầu Đông-Tây cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu cho các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Houthi. Những hệ quả dây chuyền sẽ được cảm nhận rõ rệt nhất tại khu vực châu Á—nơi tiếp nhận tới 75% lượng dầu xuất khẩu từ Ả Rập Xê Út. Giá dầu tăng cao sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát, gây áp lực lên ngân sách công, đồng thời làm phức tạp thêm các nỗ lực phục hồi kinh tế tại các quốc gia châu Á cũng như trên phạm vi rộng hơn.

Việc eo biển Bab al-Mandab bị đóng cửa sẽ gây ra những hệ lụy sâu rộng vượt ra ngoài lĩnh vực năng lượng. Ai Cập là một ví dụ điển hình, mặc dù quốc gia này chưa trực tiếp bị lôi vào cuộc xung đột. Kênh đào Suez đóng vai trò như một huyết mạch thiết yếu đối với nền kinh tế Ai Cập; thông thường, kênh đào này xử lý khoảng 30% lưu lượng vận tải container toàn cầu và mang lại hàng tỷ đô la doanh thu từ phí quá cảnh. Trong năm 2023, kênh đào này đã mang lại khoản doanh thu lên tới 9,4 tỷ đô la.

Do đó, sự gián đoạn kéo dài đối với hoạt động vận tải biển qua Biển Đỏ sẽ làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn dự trữ ngoại hối của Ai Cập. Điều này lại xảy ra vào một thời điểm đặc biệt bấp bênh. Đồng bảng Ai Cập đã mất giá đáng kể, lạm phát vẫn ở mức cao, và chính phủ đang chật vật duy trì các khoản trợ cấp cho nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu. Tình trạng thiếu hụt năng lượng đã buộc chính phủ phải áp dụng các biện pháp phân bổ nguồn cung, bao gồm cấm các doanh nghiệp hoạt động sau 9 giờ tối và ban hành quy định làm việc từ xa một phần đối với nhân viên trong cả khu vực công lẫn tư nhân. Giá lương thực tăng cao đang giáng đòn nặng nề nhất vào tầng lớp nghèo khổ nhất tại Ai Cập; chi phí của các nhu yếu phẩm cơ bản như khoai tây và cà chua đã tăng hơn 30% chỉ trong vài tuần kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ.

Một cuộc khủng hoảng kinh tế chồng chất tại Ai Cập có thể tạo ra những tác động lan tỏa đáng kể. Ai Cập sở hữu dân số lên tới 117 triệu người và thường được mô tả là quốc gia "quá lớn để sụp đổ". Tuy nhiên, điều kiện sống ngày càng tồi tệ có thể châm ngòi cho tình trạng bất ổn xã hội, đe dọa sự ổn định của chính quyền và khơi mào cho những làn sóng di cư ồ ạt ra nước ngoài.

Ai Cập chỉ là một trong số rất nhiều quốc gia trên thế giới có nguy cơ rơi vào khủng hoảng nếu lực lượng Houthi tìm cách phong tỏa eo biển Bab al-Mandab. Nếu phải đối mặt với sự leo thang căng thẳng nghiêm trọng hơn nữa từ phía Hoa Kỳ, Iran rất có thể sẽ đi đến kết luận rằng lực lượng Houthi chính là chìa khóa cho sự tồn vong của họ. Trong trường hợp Iran quyết định sử dụng con bài này, cái giá mà nền kinh tế toàn cầu phải trả cho cuộc chiến sẽ tăng vọt, và một số chính phủ sẽ buộc phải áp dụng những biện pháp quyết liệt hơn nữa để có thể vượt qua cơn bão này.

Will Todman hiện là Chánh Văn phòng của Bộ phận Địa chính trị và Chính sách Đối ngoại, đồng thời là Nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, D.C.

Nguồn:

The Houthi Threat: Is Trump Underestimating One of Iran’s Key Remaining Cards?

https://www.csis.org/analysis/houthi-threat-trump-underestimating-one-irans-key-remaining-cards