2274 - Những điều cần biết về lời hứa ngày đầu tiên của Trump là sẽ lấy lại Kênh đào Panama

Jason Marczak

Các bài phát biểu nhậm chức thường hướng đến trong nước. Và điều này cũng đúng với bài phát biểu của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ngày hôm nay, mặc dù có một ngoại lệ đáng chú ý: ông tập trung vào Tây bán cầu.

Cùng với thực tế là một số quan chức cấp cao của chính quyền mới này có nhiều kinh nghiệm đáng kể ở Mỹ Latinh, sự tập trung này phản ánh sự ưu tiên của tổng thống đối với khu vực này.

Không có gì ngạc nhiên khi biên giới cũng nổi bật trong bài phát biểu nhậm chức năm 2025 của Trump như năm 2017 khi ông lập luận tại Mall rằng "Chúng ta đã bảo vệ biên giới của các quốc gia khác trong khi từ chối bảo vệ biên giới của chính mình". Và tuyên bố của Trump về tình trạng khẩn cấp quốc gia tại biên giới phía nam - một động thái mà ông tuyên bố trong bài phát biểu nhậm chức và được chính thức hóa bằng một sắc lệnh hành pháp vài giờ sau đó - phản ánh nhiều khía cạnh trong tuyên bố của ông vào tháng 2 năm 2019.

Nhưng bài phát biểu năm 2025 của Trump đã đi chệch khỏi bài phát biểu năm 2017 khi tổng thống nhấn mạnh vào Panama.

Trong một dấu hiệu rõ ràng cho thấy mối quan ngại lớn tiếng của ông về Kênh đào Panama vẫn chưa giảm bớt, Trump đã dành gần hai đoạn văn đầy đủ cho Panama, nói rằng "Lời hứa của Panama với chúng tôi đã bị phá vỡ" và rằng "Trung Quốc đang vận hành Kênh đào Panama. Và chúng tôi không trao nó cho Trung Quốc, chúng tôi đã trao nó cho Panama, và chúng tôi sẽ lấy lại nó". Tổng thống Panama José Raúl Mulino đã nhanh chóng phản hồi bằng một tuyên bố chính thức nhắc lại chủ quyền của Panama đối với kênh đào.

Mối quan ngại của Trump về Hiệp ước Kênh đào Panama đã không thành hiện thực chỉ trong vài tuần qua. Vào năm 2003, khi cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ do Trump sở hữu khi đó được tổ chức tại Thành phố Panama, lần đầu tiên ông biết đến đất nước này. Theo các báo cáo, ngay cả khi đó Trump đã bày tỏ rằng Hoa Kỳ đã bị lừa bởi các hiệp ước. Các tương tác với Panama đã lên đến đỉnh điểm vào năm 2018 khi một tranh chấp pháp lý phát sinh giữa Tổ chức Trump và một nhà đầu tư khách sạn có trụ sở tại Miami, người đang cố gắng cắt đứt quan hệ với doanh nghiệp Trump. Tình hình leo thang thành thế giằng co với chính quyền Panama, và cuối cùng, tên của Trump đã bị xóa khỏi khách sạn ở trung tâm của cuộc tranh chấp.

Tình trạng của kênh đào như thế nào?

Kênh đào do Cơ quan quản lý kênh đào Panama điều hành, một thực thể chính phủ tự trị, chịu trách nhiệm vận hành, bảo trì và hiện đại hóa kênh đào và đặt ra mức phí đi qua. Theo hiệp ước, các mức phí đó phải "công bằng, hợp lý, bình đẳng và phù hợp với luật pháp quốc tế". Trong những năm gần đây, mức phí đã tăng và mặc dù phần lớn phù hợp với Kênh đào Suez, nhưng các cuộc đấu giá để vào kênh đào có thể làm tăng đáng kể tổng mức phí quá cảnh. Mối quan tâm của Trump—và của Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ John Curtis (R-UT), người đã hỏi Ngoại trưởng Marco Rubio về kênh đào tại phiên điều trần xác nhận tuần trước—là về mức độ ảnh hưởng của Trung Quốc đối với kênh đào cùng với chi phí cao hơn.

Quay trở lại năm 1997, một tập đoàn có trụ sở tại Hồng Kông đã thắng thầu để vận hành các cảng ở mỗi đầu kênh đào. Kể từ đó, sự quan tâm ngày càng tăng của Trung Quốc đối với kênh đào và đối với Panama nói chung đã gây ra nhiều lo ngại. Đáng chú ý, vào năm 2017, Panama đã cắt đứt quan hệ với Đài Loan, mở ra một kỷ nguyên đầu tư mới của Trung Quốc. Vào tháng 3 năm 2024, khi đó là Chỉ huy Bộ Tư lệnh miền Nam Hoa Kỳ Laura Richardson đã lưu ý tại Hội đồng Đại Tây Dương về mối quan ngại của bà về ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại kênh đào.

Trump có thể làm gì để “lấy lại” kênh đào?

Một lựa chọn là tăng cường đầu tư của Hoa Kỳ vào kênh đào và vào nhiều doanh nghiệp hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp cho hoạt động của kênh đào. Hoa Kỳ thực sự cần tham gia vào cuộc chơi để giành chiến thắng. Và khoản đầu tư đó của Hoa Kỳ sẽ được người Panama hoan nghênh.

Chính phủ Panama mới ủng hộ Hoa Kỳ hơn so với những chính phủ tiền nhiệm. Mulino, người nhậm chức vào tháng 7 năm 2024, đã nỗ lực rất nhiều để điều chỉnh chính sách của Panama phù hợp hơn với lập trường của Hoa Kỳ và là đối tác sẵn sàng thúc đẩy đầu tư của Hoa Kỳ vào Panama. Gần đây, tại Panama, tôi đã thấy và nghe thấy những lo ngại về sự gia tăng không cân xứng trong đầu tư của Trung Quốc và mong muốn nhiều công ty Hoa Kỳ đầu tư hơn vào Panama, từ lĩnh vực công nghệ đến ngành hàng hải của nước này.

Phù hợp với tầm nhìn của Trump, nhiệm kỳ tổng thống của ông có thể là cơ hội để tiếp tục sử dụng các công cụ của chính phủ Hoa Kỳ để đẩy nhanh các khoản đầu tư như vậy nhằm loại bỏ các lợi ích của Trung Quốc vì lợi ích của Hoa Kỳ và Panama. An ninh kinh tế và quốc gia của Hoa Kỳ sẽ được thúc đẩy đáng kể với sự hiện diện của doanh nghiệp Hoa Kỳ và đầu tư lớn hơn vào các dự án xây dựng xung quanh kênh đào. Tại đây, Trump sẽ tìm thấy một đối tác sẵn lòng với người Panama trong nỗ lực giành lại kênh đào.

https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/what-to-know-about-trumps-day-one-promise-to-take-back-the-panama-canal/

***

What to know about Trump’s day-one promise to take back the Panama Canal

Inaugural addresses are typically domestically oriented. And this held true for US President Donald Trump’s speech today, albeit with a notable exception: his focus on the Western Hemisphere.

Coupled with the fact that several of this new administration’s high-ranking officials have significant experience in Latin America, this focus reflects the president’s prioritization of the region.

Not surprisingly, the border featured just as prominently in Trump’s 2025 inaugural address as it did in 2017 when he argued on the Mall that “We’ve defended other nation’s borders while refusing to defend our own.” And Trump’s declaration of a national emergency at the southern border—a move he announced in his inaugural speech and formalized with an executive order hours later—mirrored many aspects of his February 2019 declaration.

But Trump’s 2025 speech deviated from his 2017 address with the president’s emphasis on Panama.

In a clear sign that his vocal concerns about the Panama Canal had not abated, Trump devoted nearly two full paragraphs to Panama, saying that “Panama’s promise to us has been broken” and that “China is operating the Panama Canal. And we didn’t give it to China, we gave it to Panama, and we’re taking it back.” Panamanian President José Raúl Mulino swiftly responded with an official statement reiterating Panama’s sovereignty over the canal.

Trump’s concerns about the Panama Canal Treaties didn’t materialize in just the last few weeks. In 2003, when the then Trump-owned Miss Universe contest was held in Panama City, he first got to know the country. According to reports, Trump even then expressed that the United States got ripped off by the treaties. Interactions with Panama came to a head in 2018 when a legal dispute arose between the Trump Organization and a Miami-based hotel investor, who was trying to break off ties with the Trump business. The situation escalated into a standoff with Panamanian authorities, and eventually, Trump’s name was taken off the hotel at the center of the dispute.

What’s the status of the canal?

The canal is operated by the Panama Canal Authority, an autonomous government entity, which is in charge of the operation, maintenance, and modernization of the canal and sets the fees for passage. According to the treaty, those fees must be “just, reasonable, equitable, and consistent with international law.” In recent years, fees have increased, and while they are largely in line with the Suez Canal, auctions to enter the canal can significantly bump up the total transit fees. Trump’s concern—and that of US Senator John Curtis (R-UT) who asked Secretary of State Marco Rubio about the canal at last week’s confirmation hearing—is about the extent of Chinese influence in the canal alongside the higher costs.

Back in 1997, a Hong Kong-based consortium won a bidding process to operate ports at each end of the canal. Since then, China’s growing interest in the canal, and in Panama overall, has generated concerns. Notably, in 2017, Panama cut ties with Taiwan, ushering in a new era of Chinese investment. In March 2024, then-US Southern Command Commander Laura Richardson noted at the Atlantic Council her concerns about China’s rising influence in the canal.

What can Trump do to “take back” the canal?

One option is to ramp up US investment in the canal and in the many businesses that directly and indirectly support canal operations. The United States needs to really get in the game to win the game. And that US investment would be welcomed by the Panamanians.

The new Panamanian government is more pro-US than its predecessors. Mulino, who took office in July 2024, has made great efforts to more closely align Panamanian policy with US positions and is a ready partner to accelerate US investment in Panama. Recently, in Panama, I saw and heard concerns about a disproportionate uptick in Chinese investment and a yearning for more US companies to invest in Panama, from its tech sector to its maritime industry.

In alignment with Trump’s vision, his presidency can be an opportunity to further use the tools of the US government to accelerate such investment so as to crowd out Chinese interests to the benefit of the United States and Panama. US economic and national security will be significantly advanced with greater US business presence and investment in construction projects around the canal. Here, Trump will find a willing partner with the Panamanians in his bid to take back the canal.

Jason Marczak is vice president and senior director at the Atlantic Council’s Adrienne Arsht Latin America Center.