2286 - Chiến tranh lạnh mà Putin muốn

Andrei Kolesnikov

Tổng thống Nga Vladimir Putin tại một cuộc mít tinh ở Moscow, tháng 3 năm 2024 Maxim Shemetov / Reuters

Ba năm sau khi phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" ở Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin phải đối mặt với một lựa chọn đáng lo ngại. Trước công chúng, ông tỏ ra lạc quan. Ông đã kéo đất nước mình trở lại từ vực thẳm và bằng các biện pháp quân sự, bảo vệ chủ quyền của mình, hay đúng hơn là thứ mà ông gọi là chủ quyền. Ông khẳng định rằng nếu không làm như vậy, Nga sẽ không còn tồn tại. Trong khi đó, GDP của Nga đang tăng trưởng - tăng khoảng bốn phần trăm vào năm 2024, theo số liệu chính thức - và tiền lương không chỉ tăng mà còn rõ ràng là theo kịp giá cả mặc dù tỷ lệ lạm phát hàng năm hiện đang ở mức hơn chín phần trăm. Đằng sau vẻ bề ngoài này, ngân sách quân sự đã tăng gấp đôi trong ba năm và tăng trưởng chủ yếu được thúc đẩy bởi nền kinh tế quân sự; khu vực tiêu dùng, nơi lạm phát thậm chí còn cao hơn, đang trì trệ.

Tuy nhiên, cho đến nay, mọi thứ có vẻ vẫn có thể chấp nhận được đối với người dân Nga bình thường. Điện Kremlin đã giành được quyền kiểm soát xã hội nhiều hơn, ngay cả khi họ cho phép một số khía cạnh của cuộc sống riêng tư tiếp tục diễn ra mà không bị xáo trộn. Và cuộc chiến, mặc dù chi phí vẫn tiếp tục tăng, dường như đang diễn ra theo cách của Nga: theo lời Putin, lực lượng Nga đã "giải phóng" ít nhất 189 khu định cư ở Ukraine vào năm 2024 và hệ thống phòng không phương Tây không có cơ hội chống lại tên lửa mới nhất của Nga. Dân số cho thấy dấu hiệu mệt mỏi vì chiến tranh, nhưng nhìn chung, mọi báo cáo vui mừng về thành công quân sự đều được coi là điều hiển nhiên: theo dữ liệu khảo sát từ Trung tâm Levada độc lập, sự ủng hộ thực sự hoặc mang tính biểu diễn cho hoạt động đặc biệt đã đạt mức ổn định ở khoảng 75 phần trăm dân số, bao gồm 45 phần trăm cho biết họ chắc chắn ủng hộ hành động quân sự và 30 phần trăm ủng hộ phần nào. (Mặc dù hơn một phần ba người Nga cũng nói rằng sự trở lại Nhà Trắng của Donald Trump, người đã tuyên bố sẽ nhanh chóng chấm dứt chiến tranh, có thể là điều tốt cho Nga, thậm chí nhiều người còn nghĩ rằng điều đó sẽ không tạo ra sự khác biệt.)

Nhưng trên thực tế, mọi thứ không ổn khi Nga bước vào năm mới. Khi sử dụng quyền lực cứng, Putin đã mất đi quyền lực mềm. Bằng cách cố gắng xây dựng lại đế chế Nga, ông đang đánh mất ảnh hưởng của Nga đối với các lãnh thổ trước đây của mình. Khi tìm cách gia tăng khoảng cách giữa biên giới của Nga và NATO, ông đã mang lại điều ngược lại: liên minh xuyên Đại Tây Dương hiện đang, như Điện Kremlin cảnh báo một cách u ám, "ở ngay trước cổng". Mặt trận trong nước cũng bất ổn không kém. Nền kinh tế ngày càng được cấu trúc theo cách thiên về chiến tranh và nhà nước, với lãi suất chuẩn cao ngất ngưởng của ngân hàng trung ương là 21 phần trăm - cần thiết để kiểm soát lạm phát - đẩy một số doanh nghiệp đến bờ vực phá sản. Bằng cách ưu tiên an ninh, Điện Kremlin đã khiến người Nga kém an toàn hơn: đối với nhiều người, cuộc sống hàng ngày hiện bao gồm việc chờ đợi máy bay không người lái của kẻ thù đến hoặc, đối với những người phản đối chiến tranh, chờ tiếng gõ cửa quyết định của chính quyền. Các chuẩn mực xã hội đã bị xói mòn bởi sự tầm thường của bạo lực, và lòng yêu nước hiện được coi là sự sẵn sàng bán mình cho chiến hào với cái giá ngày càng cao, dưới hình thức tiền thưởng nhập ngũ và tiền lương hậu hĩnh. Chế độ kiểm duyệt đã phá hủy phương tiện truyền thông tin tức độc lập của Nga đã dần lan sang giáo dục, sân khấu, phim ảnh, xuất bản sách và thậm chí cả chính trị bảo tàng. Toàn bộ các nhóm xã hội đang bị kỳ thị và đàn áp, từ người di cư và nhà hoạt động dân sự đến học giả và trí thức, những người hiện thường bị chỉ định là "điệp viên nước ngoài". So sánh với những người tiền nhiệm Liên Xô không có lợi cho Putin: Liên Xô hậu Stalin tự hào về Sputnik; nước Nga của Putin tự hào về Oreshnik, tên lửa siêu thanh mới nhất của mình.

Một vấn đề lớn hơn nữa là tương lai. Đã đưa đất nước đi xa đến vậy, không rõ Putin và nhóm của ông có thể quay lại hay không. Phi quân sự hóa nền kinh tế và giải ngũ công chúng sẽ có nguy cơ làm suy yếu hệ thống duy trì sự cai trị của ông. Ngay cả khi chi phí tiếp tục tăng, Putin vẫn cần một cuộc chiến tranh liên tục để bảo vệ cái mà các nhà xã hội học ủng hộ chính phủ gọi là "sự đồng thuận Donbas" - phần lớn người Nga ủng hộ hành động quân sự và cách tiếp cận quyền lực ngày càng mang tính cá nhân của Điện Kremlin. Đây chính là tình thế tiến thoái lưỡng nan mà Putin phải đối mặt vào năm 2025: việc kết thúc chiến tranh cũng nguy hiểm như việc tiến hành nó.

ÍT ROME HƠN

Trong những năm dẫn đến hoạt động đặc biệt, Putin và những người ủng hộ ông đã hồi sinh khái niệm cổ xưa của Nga về một Rome thứ ba, sự tự phụ rằng một nhà nước Nga lý tưởng có thể tạo ra ảnh hưởng quyết định đến một "thế giới Nga" rộng lớn. Đế chế mới được cho là hùng mạnh đến mức có thể kiểm soát các diễn biến nằm ngoài phạm vi khu vực này. Tầm nhìn đó đã bị lung lay.

Hãy xem xét sự sụp đổ nhanh chóng của Syria của Bashar al-Assad vào tháng 12. Trong nhiều năm, sự can thiệp của Nga vào Syria đã được trình bày như một câu chuyện thành công cho thấy chế độ Putin có thể, giống như những người tiền nhiệm của Liên Xô, quyết định số phận của các quốc gia cách Điện Kremlin hàng nghìn dặm. Syria từ lâu đã được sử dụng để biện minh cho chủ nghĩa bành trướng cứu thế của Nga, và cuộc chiến chống lại các phe phái chống Assad đã cung cấp một khuôn mẫu cho tuyên truyền của Nga về Ukraine. Bây giờ, câu chuyện đó đã sụp đổ, mặc dù hiện tại nó không làm lung lay tỷ lệ ủng hộ cao của Putin.

Và những tổn thất của Putin không chỉ giới hạn ở Syria. Armenia, từng là "đối tác chiến lược" của Nga tại Kavkaz - một quốc gia được Moscow bảo vệ và phụ thuộc rất nhiều vào Nga trong một số lĩnh vực kinh tế - đã bị bỏ rơi trong đống tro tàn của cuộc chiến gần đây với Azerbaijan: vào mùa thu năm 2023, Nga không thể làm gì hơn ngoài việc đứng ngoài cuộc, khi các lực lượng Azerbaijan được trang bị vũ khí tốt đã chiếm giữ vùng đất Nagorno-Karabakh của Armenia và dường như đã trục xuất hơn 100.000 người Karabakhi Armenia chỉ sau một đêm. Bây giờ, Armenia đang ký kết Hiến chương Đối tác Chiến lược với Hoa Kỳ và tìm cách gia nhập Liên minh Châu Âu. Putin được cho là có "phản ứng hóa học" với Tổng thống Ilham Aliyev, nhà lãnh đạo lâu năm của Azerbaijan, nhưng sau khi hệ thống phòng không Nga bị cáo buộc bắn hạ một máy bay chở khách của Azerbaijan trên Grozny vào cuối tháng 12, tình bạn được cho là của những kẻ độc tài này đã bị đặt dấu hỏi nghiêm trọng. Chưa kể đến việc Aliyev hiện đang liên kết chặt chẽ hơn nhiều với một người đàn ông mạnh mẽ khác trong khu vực, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.

Thật vậy, Thổ Nhĩ Kỳ là một vấn đề khác. Kể từ khi phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt toàn diện đối với Nga vào năm 2022, Điện Kremlin đã phụ thuộc vào mối quan hệ thân thiện với Ankara để xử lý các giao dịch tài chính và đảm bảo nhiều mặt hàng nhập khẩu cần thiết cho cuộc sống hàng ngày. Nhưng Thổ Nhĩ Kỳ không hành xử như vậy: Erdogan đã kêu gọi trả lại Crimea cho Ukraine và ở Syria, ông đã ủng hộ quân nổi dậy đã lật đổ đồng minh của Putin, Assad, và hiện đang kiểm soát đất nước. Ngay cả khi Erdogan đóng vai bạn với Putin, ông đã chơi trội hơn ông ở Damascus. Theo một chuyên gia người Thổ Nhĩ Kỳ, nhiệm vụ của Thổ Nhĩ Kỳ hiện là kiềm chế Nga ngay cả khi nước này được hưởng lợi từ sự hợp tác thực dụng với Nga.

Bằng cách ưu tiên an ninh, Điện Kremlin đã khiến người Nga kém an toàn hơn.

Sau đó là Israel. Trong nhiều năm, Putin đã gặp gỡ thường xuyên với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người mà ông coi là một người mạnh mẽ. Đồng thời, chủ nghĩa bài Do Thái trong lịch sử của Ukraine và di sản của cuộc diệt chủng Holocaust ở quốc gia đó đã cho phép Putin, ít nhất là cho đến tháng 2 năm 2022, chiếm được vị thế đạo đức cao trong mắt nhiều người Israel. Không có nhiều người Do Thái ở Nga, và số lượng của họ đã giảm hơn nữa kể từ khi chiến tranh ở Ukraine bắt đầu: nhiều trí thức Do Thái đã rời đi, và nhiều người ở lại đã có được hộ chiếu Israel trong trường hợp họ cần phải chạy trốn khỏi đất nước.

Theo lịch sử, chủ nghĩa dân tộc Nga trỗi dậy đã song hành với chủ nghĩa bài Do Thái, mặc dù kẻ thù chính hiện nay, theo tuyên truyền của Điện Kremlin, không phải là người Do Thái và những người theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái mà là NATO và khối "Anglo-Saxon" mà họ bị cáo buộc phục vụ. Tuy nhiên, thái độ của công chúng ở Nga đối với người Do Thái và đặc biệt là đối với Israel đã xấu đi. Người Nga thường không quan tâm đến số phận của người Palestine, nhưng trong những gì có vẻ là một loại phản ứng phản xạ, những người ủng hộ mạnh mẽ cuộc chiến của Nga ở Ukraine cũng có xu hướng ủng hộ Hamas và Hezbollah chống lại Israel. (Trong một cuộc khảo sát chung của Levada và Hội đồng Chicago vào tháng 10 năm 2024, 38 phần trăm người Nga cho biết Hoa Kỳ và các nước NATO chịu trách nhiệm nhiều nhất cho tình trạng đổ máu và bất ổn liên tục ở Trung Đông, và gần gấp ba lần số người Nga cho rằng Israel phải chịu trách nhiệm cho cuộc xung đột đang diễn ra so với những người đổ lỗi cho Hamas và người Palestine.)

Ngay cả các vệ tinh lâu năm của Nga cũng trở thành cơn đau đầu đối với Putin. Hãy lấy trường hợp nhỏ nhưng ngoạn mục của Abkhazia, vùng ly khai của Georgia: vào tháng 11, khi đối mặt với một kế hoạch sẽ trao cho Nga ảnh hưởng lớn hơn nữa đối với nền kinh tế của họ, người Abkhazia đã xông vào quốc hội và lật đổ chính phủ của họ. Tất cả những gì Điện Kremlin có thể làm để đáp trả là cấm nhập khẩu quýt Abkhazia và khuyên khách du lịch Nga không nên đến thăm khu vực này.

Trong khi đó, nhiều tổ chức đa phương khác nhau mà Nga đã giúp khởi xướng trong hai thập kỷ qua đã vấp ngã. BRICS, tổ chức của các cường quốc phi phương Tây mà Nga thành lập cùng với Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ vào năm 2009, đã thêm nhiều thành viên hơn nhưng không tạo ra được nhiều kết quả hữu hình. Vấn đề là Putin tuyên bố đang xây dựng một trật tự thế giới thay thế, nhưng trật tự thế giới đó hoặc là tồn tại hoặc là không tồn tại. Nó không thể là thay thế, và không thể có nếu không có phương Tây. Hơn nữa, các thành viên của BRICS và các tổ chức khác được cho là giữ các nước thuộc Liên Xô cũ trong quỹ đạo của Putin có lợi ích đa phương của riêng họ và cũng muốn hợp tác với Trung Quốc, Châu Âu và Hoa Kỳ như với cựu đô thị đế quốc. Không có quốc gia nào ngoài chính Nga tuyên thệ trung thành với một Đế chế thứ ba, ngay cả một quốc gia có đầy tên lửa siêu thanh mới. Tóm lại, sự bành trướng của đế chế tưởng tượng đã làm suy yếu chứ không phải củng cố nhà nước lạc hậu của nhà độc tài.

CHIẾN BINH, KHÔNG PHẢI GIÁO VIÊN

Sau một phần tư thế kỷ nắm quyền, Putin dường như ngày càng xa rời thực tế. Ông ấy, như một người trong cuộc đã lưu ý, "đang ở trong không gian". Ông ấy dường như coi nhiều khiếm khuyết về cấu trúc đang gia tăng của Nga là thành tựu chứ không phải là dấu hiệu của tình trạng kinh tế kém. Các nhà kinh tế ước tính rằng lực lượng lao động hiện đang thiếu khoảng 4,8 triệu lao động; cùng với sự suy giảm lâu dài của dân số trong độ tuổi lao động, hàng trăm nghìn "người di dời" - những người đã rời khỏi Nga kể từ năm 2022 - và những người đã xuống chiến hào, đã làm cạn kiệt thêm nguồn lao động. Không có số liệu thống kê đáng tin cậy nào về mức độ mất mát, nhưng chúng sẽ ảnh hưởng đến nhân khẩu học và thị trường lao động của đất nước trong nhiều thập kỷ tới. Theo một số ước tính, riêng các trường học ở Nga có thể thiếu gần nửa triệu giáo viên. Các vấn đề về nhân sự tương tự nhưng ít nghiêm trọng hơn cũng đang hoành hành trong các lĩnh vực y tế và các lĩnh vực khác.

Nền kinh tế dân sự đang chững lại. Ngành xây dựng là một ví dụ điển hình: do nhu cầu thấp hơn và chi phí tăng vọt - giá vật liệu xây dựng đã tăng 64 phần trăm trong giai đoạn 2021-2024 - tốc độ khởi công nhà ở mới đã chậm lại đáng kể. Các ngành công nghiệp đang gặp khó khăn khác bao gồm vận tải hàng hóa, trầm trọng hơn do mạng lưới đường sắt chậm lại; vận tải đường bộ, với chi phí nhiên liệu tăng cao và thiếu tài xế; khai thác khoáng sản; và nông nghiệp, vốn là niềm tự hào của chế độ Putin. Nhìn chung, xuất khẩu không còn là nguồn tăng trưởng nữa. Tiêu dùng trong nước vẫn tiếp tục, nhưng triển vọng bị che mờ bởi giá cả ngày càng cao. Theo chính thức, lạm phát ở Nga vào năm 2024 là 9,52 phần trăm. Rõ ràng, để tạo điều kiện thuận lợi về mặt tâm lý cho người dân, chính phủ không muốn con số hàng năm tăng lên hai chữ số. Tuy nhiên, giá các sản phẩm trái cây và rau quả đã tăng 22,1 phần trăm và bơ tăng thậm chí còn cao hơn là 36,2 phần trăm. Trong số các sản phẩm phi thực phẩm, giá dịch vụ tăng 11,5 phần trăm; xăng tăng 11,1 phần trăm; và thuốc tăng 10,6 phần trăm. Không thể khẳng định rằng người dân không cảm nhận được những tác động.

Bất kể thế nào, nền kinh tế chiến tranh vẫn diễn ra hết công suất. Thống kê chứng minh sản xuất công nghiệp đang tăng tốc trong các lĩnh vực cung cấp hàng hóa trung gian và linh kiện cho ngành công nghiệp quốc phòng: luyện kim, chế tạo máy, xe cộ, thiết bị điện, máy tính và điện tử. Chính phủ tiếp tục đổ tiền vào lĩnh vực công nghiệp quân sự, hứa hẹn triển vọng nghề nghiệp được cải thiện và mức lương ngày càng cao cho bất kỳ ai tham gia. Điều quan trọng đối với Putin là phải cho thế hệ trẻ thấy rằng con đường dẫn đến sự nghiệp thành công nằm ở chiến tranh. Nhưng việc tiếp tục điều động quân đội đã phải trả giá đắt, với việc chính phủ hiện chi tới 23 tỷ đô la một năm chỉ để thu hút tân binh. Kể từ đầu năm 2025, một số khu vực đã bắt đầu tăng lương cho những người theo hợp đồng quân sự, cho thấy mức độ mà "công việc" này không được ưa chuộng. Nhà nước cũng khuyến khích những người trẻ tuổi đăng ký vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp trung cấp, nơi cung cấp đào tạo các chuyên ngành đang có nhu cầu trong nền kinh tế bán quân sự. Để đáp ứng nhu cầu về kỹ sư trong tổ hợp công nghiệp quân sự, Điện Kremlin cũng đã thúc đẩy mạnh mẽ các chuyên ngành kỹ thuật trong giáo dục đại học.

Tất cả những điều này đã làm dấy lên nghi ngờ về việc dự trữ ngân sách của Nga có thể duy trì chiến tranh trong bao lâu. Liệu các nguồn lực có bắt đầu cạn kiệt vào năm 2025 không? Ngoài ra còn có nguy cơ xảy ra thảm họa do con người gây ra khi chính phủ bỏ bê cơ sở hạ tầng dân sự đang xuống cấp của đất nước. Các vụ trật bánh tàu hỏa, hệ thống sưởi ấm bị hỏng và các sự cố tiện ích khác, cũng như sự cố máy bay trong nước đã trở nên thường xuyên đến mức đáng báo động. Vào tháng 12 năm 2024, hai tàu chở dầu cũ kỹ của Nga chở đầy nhiên liệu đã bị hư hại nặng nề do một cơn bão ở eo biển Kerch, nơi ngăn cách Nga với Crimea, phun hàng nghìn tấn dầu xuống biển và gây ra thảm họa môi trường lớn. Một trong hai tàu chở dầu đã mắc cạn, và chiếc còn lại chỉ đơn giản là bị gãy làm đôi; cả hai đều đã hoạt động trong khoảng 50 năm. Tại các vùng biên giới Belgorod và Kursk của Nga và các vùng nội địa như Tatarstan, trong khi đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đang trở nên thường xuyên. Đối với người dân Nga bình thường, không có điều gì trong số này tạo nên cảm giác an toàn.

THẾ GIỚI PHÂN CHIA LẠI

Bằng cách đặt cược mọi thứ vào chiến tranh, Putin đã khiến người dân Nga ngày càng mệt mỏi với nó. Trong toàn bộ dân số, có những dấu hiệu của sự kiệt sức: các cuộc khảo sát của Trung tâm Levada hiện cho thấy phần lớn rõ ràng ủng hộ các cuộc đàm phán hòa bình, với con số đạt 57 phần trăm vào tháng 11, gần với mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. (Con số giảm nhẹ xuống 54 phần trăm vào tháng 12, nhưng tỷ lệ người Nga nói rằng họ phản đối hòa bình vẫn không thay đổi trong nhiều tháng, ở mức 37 phần trăm.) Đối với phần lớn những người ủng hộ hòa bình, hai điều kiện vẫn quan trọng: Nga phải giữ lại "các vùng lãnh thổ mới" mà họ đã giành được kể từ năm 2022 và Ukraine không nên gia nhập NATO. Nếu các điều kiện như vậy được đáp ứng, cuộc thăm dò cho thấy, việc chấm dứt chiến tranh sẽ làm hài lòng một bộ phận đáng kể dân số Nga, những người sẽ coi đó là một "chiến thắng". Hy vọng về các cuộc đàm phán hòa bình đã tăng lên sau khi Trump đắc cử, mặc dù cả dân chúng nói chung và giới tinh hoa đều bày tỏ sự hoài nghi về bất kỳ kết quả tức thời nào. Vào tháng 10 năm 2024, 37 phần trăm số người được Trung tâm Levada trả lời đồng ý với ý tưởng rằng cuộc bầu cử của Trump sẽ tốt cho Nga, và gần như nhiều người - 33 phần trăm - nghĩ rằng quan hệ giữa Nga và Hoa Kỳ có thể cải thiện dưới thời ông; nhưng một con số thậm chí còn cao hơn, 46 phần trăm, cho biết kết quả của cuộc bầu cử Hoa Kỳ không quan trọng.

Những dấu hiệu bất ổn của công chúng với một xã hội quân sự hóa không ngừng và với những thách thức kinh tế không có nghĩa là người Nga đang quay lưng lại với Putin. Nhưng chúng cho thấy rõ rằng đại đa số những người thường ủng hộ chiến tranh đồng thời cũng nóng lòng muốn nó kết thúc. Theo nghĩa này, dư luận ở nước Nga của Putin phải được hiểu không phải là một khối thống nhất bất động mà giống như dung nham di chuyển chậm có thể thay đổi hướng khi các yếu tố bên ngoài thay đổi. Có lẽ đây là điều khiến Điện Kremlin lo lắng. Vào tháng 11 năm 2024, các chuyên gia tuyên truyền của Điện Kremlin đã thảo luận về cách có thể khiến "phần đông bình tĩnh" coi hòa bình là chiến thắng và đảm bảo rằng những người sẽ trở về từ chiến hào sẽ được đối xử tốt. Trong số những cựu chiến binh đó sẽ có nhiều tù nhân của ngày hôm qua, những người khuyết tật về thể chất và những người mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương. Theo ý tưởng của Putin, những người đã trải qua chiến đấu nên được cung cấp một con đường nhanh chóng để trở thành quản lý sự nghiệp thông qua một chương trình đặc biệt. Các quan chức dân sự hầu như không vui mừng trước viễn cảnh cạnh tranh như vậy.

Nhiệm vụ của Điện Kremlin vào năm 2025 là duy trì một dân số bình ổn. Điều này là cần thiết bất kể Putin có tiếp tục cuộc chiến tiêu hao trong bối cảnh đình lạm và thiếu hụt lao động hay không, hoặc liệu ông có cho phép một thỏa thuận hòa bình có hiệu lực hay không - mà không có sự đầu hàng hoàn toàn của kẻ thù - và tìm kiếm những cách mới để củng cố phần lớn xung quanh mình. Mặc dù Putin sẽ phải trả giá đắt như việc chấm dứt hoạt động đặc biệt này so với việc duy trì nó, nhưng vẫn có một cách thoát ra: ông có thể tiếp tục cuộc chiến tranh lâu dài chống lại phương Tây - bằng các biện pháp lạnh lùng thay vì nóng bỏng. Điều quan trọng nhất là tránh bất kỳ cảm giác nào về thất bại dù chỉ một phần. Vấn đề là, sớm hay muộn, một cuộc chiến tranh không hồi kết có thể tạo ra ấn tượng, nếu không phải là thất bại, thì là trì trệ. Điều tương tự cũng có thể xảy ra với nền kinh tế quân sự hóa. Vào năm 2025, có ngừng bắn hay không, cảm giác rằng Putin đang phải đối mặt với ngã ba đường là điều không thể tránh khỏi. Ông có thể trì hoãn một thời gian, nhưng ông còn bao nhiêu thời gian, ngay cả trong một xã hội đóng băng trong sự thờ ơ?

Bằng cách đặt cược mọi thứ vào chiến tranh, Putin đã khiến người Nga ngày càng mệt mỏi vì chiến tranh.

Trong ba năm qua, Nga đã bắt đầu hành động cuối cùng của sự sụp đổ của một đế chế, trong những thế kỷ trước, không chỉ mở rộng lãnh thổ của mình trên khắp châu Âu và châu Á mà còn khuất phục chính dân tộc mình. Đó là một kiểu tự thực dân hóa. Bây giờ, quá trình đó lại diễn ra một lần nữa vì cuộc chiến hiện tại của Putin có hai mặt trận - bên ngoài và bên trong. Một ý tưởng cũ về nước Nga vẫn chưa bị phá hủy là trả thù những thế hệ mới, vô tội đang hy sinh mạng sống của mình để theo đuổi sự vĩ đại không thể phục hồi. Ngay cả khi đế chế tưởng tượng đang mở rộng và "trở lại và củng cố" trong tâm trí của Putin và nhóm của ông, thì cuối cùng Nga cũng không còn là một thực thể đế quốc nữa.

Tuy nhiên, một hiệp định hòa bình sẽ chỉ làm Putin hài lòng nếu ông có thể quyết định rằng nước Nga cũ đã được khôi phục và thế giới một lần nữa bị chia cắt giữa các siêu cường: một sự pha trộn giữa Munich và Yalta, một thỏa thuận mua hòa bình và chính thức hóa cuộc chiến tranh lạnh mới. Nhưng đế chế Nga được tái lập này sẽ chỉ là một đế chế trong đầu Putin. Nó sẽ bị bác bỏ ở mọi nơi khác. Bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột Ukraine vẫn còn rất xa vời, vì hai bên có những hiểu biết rất khác nhau về những nhượng bộ cần thiết. Nhưng nếu điều đó xảy ra, Putin sẽ không đủ để chia lại châu Âu với Trump, giữ Nga trong liên minh chặt chẽ với Trung Quốc và tiếp tục chơi trò chơi của mình với "phần lớn thế giới". Để hoàn thiện bức tranh "công bằng" của mình về thế giới, Putin cần Ukraine, không phải các quốc gia vùng Baltic, Phần Lan hay Ba Lan: đối với loại mở rộng đó, ông không có đủ nguồn lực vật chất và nhân khẩu học, hoặc sự kiên nhẫn của người dân Nga.

Ngay cả bây giờ, Putin đã bắt đầu tạo ra sự chia rẽ của riêng mình - ông không coi miền tây Ukraine là lãnh thổ "của mình", bởi vì, không giống như Crimea và phần phía đông của đất nước, về mặt văn hóa và lịch sử, nơi này là phương Tây và theo nghĩa này là xa lạ với ông. Nếu có một cuộc chiến tranh lạnh mới, thì phương Tây cũng có thể bước vào một kỷ nguyên kiềm chế mới. Nhưng đây là một tình huống phức tạp hơn nhiều so với ngày xưa. Thay vì hai siêu cường chủ yếu là lý trí, thế giới hiện đang bị ba nhà lãnh đạo khó lường và nguy hiểm bắt làm con tin: Putin, Trump và Tập.

Andrei Kolesnikov là thành viên của Hội đồng cố vấn khoa học thuộc Viện quan hệ quốc tế Phần Lan.

https://www.foreignaffairs.com/russia/cold-war-putin-wants

***

The Cold War Putin Wants

Russian President Vladimir Putin at a rally in Moscow, March 2024 Maxim Shemetov / Reuters

Three years after launching his “special military operation” in Ukraine, Russian President Vladimir Putin faces a looming choice. In public, he exudes optimism. He has pulled his country back from the abyss and, with military means, defended its sovereignty, or rather what he calls sovereignty. Had he not done so, he asserts, Russia would have ceased to exist. Meanwhile, Russia’s GDP is growing—it increased by around four percent in 2024, according to official figures—and wages are not only rising but also apparently keeping up with prices despite an annual inflation rate now running at more than nine percent. Behind this façade, the military budget has doubled in three years and growth is overwhelmingly being driven by the military economy; the consumer sector, where inflation is even higher, is stagnant.

Yet so far it all seems tolerable to ordinary Russians. The Kremlin has gained further control over society, even as it allows several aspects of private life to continue undisturbed. And the war, although its costs keep going up, is apparently going Russia’s way: by Putin’s telling, Russian forces “liberated” at least 189 settlements in Ukraine in 2024, and Western air defenses have no chance against Russia’s newest missile. The population shows signs of war fatigue, but in general all the happy reports of military successes are taken for granted: according to survey data from the independent Levada Center, performative or genuine support for the special operation has plateaued at around 75 percent of the population, including 45 percent who say they are definitely in favor of military action and 30 percent somewhat in favor. (Although more than a third of Russians also say that the return to the White House of Donald Trump, who has vowed to quickly end the war, might be good for Russia, even more think it will make no difference.)

But in reality, all is not well as Russia enters the new year. In using hard power, Putin has lost soft power. By trying to rebuild the Russian empire, he is losing Russian influence over its former territories. In seeking to increase the distance between Russia’s borders and NATO, he has brought about the opposite: the transatlantic alliance is now, as the Kremlin darkly warns, “at the gates.” The home front is equally unsettled. The economy is structured more and more in a war- and state-skewed way, with the central bank’s punishingly high benchmark interest rate of 21 percent—necessary to control inflation—driving some businesses to the brink of bankruptcy. By prioritizing security, the Kremlin has made Russians less safe: for many, daily life now consists of either waiting for an enemy drone to arrive or, for those who are against the war, for a decisive knock on the door by the authorities. Social mores have been corroded by the banalization of violence, and patriotism is now seen as the willingness to sell oneself to the trenches for an ever-higher price, in the form of lavish enlistment bonuses and salaries. The censorship that destroyed Russia’s independent news media has gradually spread into education, theater, film, book publishing, and even museum politics. Entire social groups are being stigmatized and persecuted, from migrants and civic activists to scholars and intellectuals, who are now often designated as “foreign agents.” Comparisons with his Soviet predecessors do not redound in Putin’s favor: the post-Stalinist Soviet Union was proud of Sputnik; Putin’s Russia is proud of Oreshnik, its latest hypersonic missile.

A still larger problem is the future. Having brought the country this far, it is unclear that Putin and his team can go back. Demilitarizing the economy and demobilizing the public would risk undermining the system that sustains his rule. Even as the costs keep going up, Putin needs a permanent war to preserve what pro-government sociologists call “the Donbas consensus”—the majority of Russians who support military action and the Kremlin’s increasingly personalist approach to power. Here, then, is the dilemma that Putin faces in 2025: ending the war would be just as dangerous as waging it.

LESSER ROME

In the years leading up to the special operation, Putin and his supporters resurrected the archaic Russian concept of a Third Rome, the conceit that an idealized Russian state could exert a decisive influence on a vast “Russian world.” The new empire was supposedly so powerful that it could control developments far outside this regional sphere as well. That vision has faltered.

Consider the rapid collapse of Bashar al-Assad’s Syria in December. For years, Russia’s intervention in Syria had been presented as a success story showing how the Putin regime could, like its Soviet predecessors, decide the fate of countries thousands of miles from the Kremlin. Syria had long been used to justify Russia’s messianic expansionism, and the fight against anti-Assad factions provided a template for Russian propaganda about Ukraine. Now, that narrative has collapsed, although it has not, for the moment, shaken Putin’s high approval ratings.

Nor are Putin’s losses limited to Syria. Armenia, once Russia’s “strategic partner” in the Caucasus—a country that was under Moscow’s protection and strongly dependent on Russia in several economic sectors—has been forsaken in the ashes of its recent war with Azerbaijan: in the fall of 2023, Russia could do little more than stand out of the way, as well-armed Azerbaijani forces seized the Armenian enclave of Nagorno-Karabakh and, seemingly overnight, expelled more than 100,000 Armenian Karabakhis. Now, Armenia is concluding a Charter of Strategic Partnership with the United States and seeking to join the European Union. Putin is said to have “chemistry” with President Ilham Aliyev, Azerbaijan’s long-serving leader, but after Russian air defenses allegedly shot down an Azerbaijani airliner over Grozny in late December, the autocrats’ supposed friendship has come into serious question. Not to mention that Aliyev is now far more aligned with another regional strongman, Turkish President Recep Tayyip Erdogan.

Indeed, Turkey is another problem. Since the West imposed sweeping sanctions on Russia in 2022, the Kremlin has depended on cordial relations with Ankara for processing financial transactions and securing many imports necessary for daily life. But Turkey is not behaving: Erdogan has called for the return of Crimea to Ukraine, and in Syria, he supported the rebels who brought down Putin’s ally, Assad, and who now control the country. Even as Erdogan plays friends with Putin, he has outplayed him in Damascus. According to one Turkish expert, Turkey’s task is now to contain Russia even as it benefits from pragmatic cooperation with it.

By prioritizing security, the Kremlin has made Russians less safe.

Then there is Israel. For many years, Putin met regularly with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu, whom he considered a fellow strongman. At the same time, Ukraine’s historical anti-Semitism and the legacy of the Holocaust in that country allowed Putin, at least until February 2022, to occupy the moral high ground in the eyes of many Israelis. There are not many Jews in Russia, and their numbers have fallen further since the war in Ukraine began: many Jewish intellectuals have left, and many who remain have acquired an Israeli passport in case they need to flee the country.

Historically, resurgent Russian nationalism has gone hand in hand with anti-Semitism, although the main enemy today, according to Kremlin propaganda, are not Jews and Zionists but NATO and the “Anglo-Saxon” bloc it allegedly serves. Nevertheless, public attitudes in Russia toward Jews and especially toward Israel have deteriorated. Russians are not typically concerned about the fate of the Palestinians, but in what appears to be some kind of reflexive response, those who strongly support Russia’s war in Ukraine also tend to favor Hamas and Hezbollah against Israel. (In a joint survey by Levada and the Chicago Council in October 2024, 38 percent of Russians said that the United States and NATO countries were most responsible for the continued bloodshed and instability in the Middle East, and nearly three times as many Russians said that Israel bore responsibility for the ongoing conflict as those who blamed Hamas and the Palestinians.)

Even longtime Russian satellites have become a headache for Putin. Take the small but spectacular case of Abkhazia, the breakaway region of Georgia: in November, faced with a plan that would have given Russia even greater influence over their economy, Abkhazians stormed their parliament and brought down their government. All the Kremlin could do in response was to ban the import of Abkhazian tangerines and advise Russian tourists not to visit the region.

Meanwhile, the various multilateral organizations that Russia has helped launch over the past two decades have stumbled. The BRICS, the organization of non-Western powers that Russia founded with Brazil, China, and India in 2009, has added more members but failed to produce much in the way of tangible results. The problem is that Putin claims to be building an alternative world order, but the world order either exists or does not exist. It cannot be alternative, and it is impossible without the West. Moreover, the fellow members of the BRICS and of other organizations that are supposed to keep former Soviet countries in Putin’s orbit have multivector interests of their own and are as keen to cooperate with China, Europe, and the United States as with the former imperial metropolis. No country other than Russia itself has sworn allegiance to a Third Rome, even one that bristles with new hypersonic missiles. In short, the expansion of the imaginary empire has weakened rather than strengthened the autocrat’s retrograde state.

SOLDIERS, NOT TEACHERS

After a quarter century in power, Putin appears increasingly out of touch with reality. He is, as one insider has noted, “in space.” He seems to regard many of Russia’s multiplying structural defects as accomplishments rather than signs of economic ill health. Economists have estimated that the labor force is now short by some 4.8 million workers; alongside a long-term decline in the working-age population, hundreds of thousands of “relocants”—people who have left Russia since 2022—and those who have gone to the trenches, have further drained the pool. There are no reliable statistics on the extent of the losses, but they will affect the country’s demography and labor market for decades to come. Russian schools alone, according to some estimates, may lack close to half a million teachers. Similar if less drastic staffing problems plague the medical and other sectors.

The civilian economy is faltering. The construction industry is a prime example: because of lower demand and skyrocketing costs—the price of construction materials has risen by 64 percent between 2021 and 2024—the rate of new housing starts has slowed dramatically. Other struggling industries include freight transportation, exacerbated by a slowdown in the railroad network; road transportation, with rising fuel costs and a shortage of drivers; mineral extraction; and agriculture, which had been the pride of Putin’s rule. On the whole, exports are no longer a source of growth. Domestic consumption continues, but the outlook is clouded by ever-higher prices. Officially, inflation in Russia in 2024 amounted to 9.52 percent. Clearly, to make it psychologically easier for the population, the government did not want the annual figure to become double-digit. Yet prices for fruit and vegetable products increased by 22.1 percent and butter by an even higher 36.2 percent. Among nonfood products, prices for services rose 11.5 percent; gasoline, 11.1 percent; and medicines, by 10.6 percent. It is impossible to maintain that the population does not feel the effects.

Regardless, the war economy goes full tilt. Statistics attest to a ramping-up of industrial production in sectors supplying intermediate goods and components to the defense industry: metallurgy, machine building, vehicles, electrical equipment, computers, and electronics. The government continues to flood the military-industrial sector with money, promising improved professional prospects and ever better salaries for anyone who joins. It is important for Putin to show the young that the path to a successful career lies in war. But continuing to man the army has come at a staggering cost, with the government now spending, according to estimates, as much as $23 billion a year to lure new recruits alone. Since the start of 2025, some regions have begun to increase payments to people who are under military contract, revealing the extent to which this “work” is unpopular. The state also encourages young people to enroll in its secondary vocational education system, which provides training for specialties that are in demand in the paramilitary economy. To fill the demand for engineers in the military-industrial complex, the Kremlin has heavily promoted technical specialties in higher education as well.

All of this has raised doubts about how long Russia’s budgetary reserves can sustain the war. Will the resources start to run out in 2025? There is also the risk of manmade disasters as the government neglects the country’s creaking civilian infrastructure. Train derailments, heating system breaks and other utility accidents, and domestic aircraft breakdowns have become alarmingly frequent. In December 2024, two aging Russian tankers loaded with fuel oil were heavily damaged by a storm in the Kerch Strait, which separates Russia from Crimea, spewing thousands of tons of oil into the sea and causing a huge environmental disaster. One of the tankers ran aground, and the other simply broke in two; both had been in operation for around 50 years. In the Russian border regions of Belgorod and Kursk and in inner regions like Tatarstan, Ukrainian drone attacks are meanwhile becoming routine. For ordinary Russians, none of this adds up to a feeling of security.

THE REDIVIDED WORLD

By banking everything on war, Putin has made Russians increasingly tired of it. Throughout the population, there are signs of exhaustion: surveys by the Levada Center now show a clear majority in favor of peace talks, with the figure reaching 57 percent in November, close to its highest level since the war started. (The figure dipped slightly to 54 percent in December, but the proportion of Russians who say they oppose peace has remained unchanged for several months, at 37 percent.) For the majority of peace supporters, two conditions remain important: Russia should retain the “new territories” it has acquired since 2022, and Ukraine should not join NATO. If such conditions are met, the polling shows, ending the war would satisfy a substantial part of the Russian population, who would consider it a “victory.” Hopes for peace talks have risen with the election of Trump, although both the general population and elites express skepticism of any immediate results. In October 2024, 37 percent of Levada Center respondents agreed with the idea that Trump’s election would be good for Russia, and nearly as many—33 percent—thought that relations between Russia and the United States could improve under him; but an even higher number, 46 percent, said the outcome of the U.S. election didn’t matter.

Signs of public malaise with a relentlessly militarized society and with economic challenges do not mean that Russians are turning against Putin. But they do make clear that the broad mass of people who generally support the war are at the same time impatient for it to end. In this sense, public opinion in Putin’s Russia must be understood not as an unmoving monolith but rather like slow-moving lava that might change direction as external factors change. Perhaps this is what worries the Kremlin. In November 2024, Kremlin spin doctors were discussing how it might be possible to make the “calm majority” perceive peace as a victory and ensure that those who would be returning from the trenches would be treated well. Among those veterans would be many of yesterday’s prisoners, the physically disabled, and those with post-traumatic stress disorder. According to Putin’s idea, those who have been through combat should be offered a fast track to management careers through a special program. Civilian officials are hardly thrilled at the prospect of such competition.

The Kremlin’s task for 2025, then, is to maintain a placid population. This will be necessary regardless of whether Putin continues the war of attrition amid stagflation and a shortage of workers, or whether he allows a peace agreement to take hold—without the full capitulation of the enemy—and seeks new ways to consolidate the majority around him. Even though it would be as costly for Putin to end the special operation as to keep it going, there is a way out: he can continue permanent war against the West—by cold means rather than hot. The main thing is to avoid any sense of even partial defeat. The problem is that, sooner or later, an unending war can give the impression, if not of defeat, then of stagnation. The same could happen to the militarized economy. In 2025, cease-fire or not, the sense that Putin faces a fork in the road cannot be avoided. He may be able to stall for a while, but how much time does he have, even in a society frozen in its indifference?

By banking everything on war, Putin has made Russians increasingly tired of it.

Over the past three years, Russia has embarked on the final act of the collapse of an empire that, in earlier centuries, not only extended its domain across much of Europe and Asia but also subjugated its own population. It was a kind of self-colonization. Now, that process is underway again because Putin’s current battle has two fronts—external and internal. An older idea of Russia that has not yet been destroyed is taking revenge on new, innocent generations who are sacrificing their lives in pursuit of unrecoverable greatness. Even as the imaginary empire is expanding and “returning and strengthening” lands in the minds of Putin and his team, Russia is finally ceasing to be an imperial body.

All the same, a peace agreement will satisfy Putin only if he can decide that the old Russia has been restored and the world has once again been divided between the superpowers: a mixture of Munich and Yalta, a deal to buy peace and formalize the new cold war. But this reestablished Russian empire would be an empire only in Putin’s head. It would be repudiated everywhere else. Any deal to end the Ukrainian conflict is still a long way off, given that the two sides have very different understandings of the concessions that would be required. But if it does take place, it will not be enough for Putin to redivide Europe with Trump, keep Russia in close alliance with China, and continue playing his games with the “global majority.” To complete his “just” picture of the world, Putin needs Ukraine, not the Baltic nations, Finland, or Poland: for that kind of expansion he doesn’t have the material and demographic resources, or the reserves of patience of the Russian population.

Even now, Putin has already begun to make his own division—he doesn’t see western Ukraine so much as “his” territory, because, unlike Crimea and the eastern part of the country, it is culturally and historically Western and in this sense alien to him. If there is a new cold war, then the West may also be entering a new era of containment. But it is a far more complex situation than in the old days. Rather than to two mostly rational superpowers, the world is now hostage to three unpredictable and dangerous leaders: Putin, Trump, and Xi.

Andrei Kolesnikov is a member of the Scientific Advisory Council of the Finnish Institute of International Affairs.