3161 - Chiến dịch Midnight Hammer có ý nghĩa gì đối với tương lai tham vọng hạt nhân của Iran
Critical Questions by Joseph Rodgers
Ảnh: KHOSHIRAN/Middle East Images/AFP qua Getty Images
Vào thứ Bảy, ngày 21 tháng 6, Hoa Kỳ đã tấn công ba cơ sở tại Iran có vai trò quan trọng đối với chương trình hạt nhân của Tehran. Cuộc tấn công có tên là Chiến dịch Midnight Hammer, bao gồm một gói tấn công gồm bảy máy bay ném bom B-2 và hơn hai chục tên lửa hành trình Tomahawk. Tại cuộc họp báo của Lầu Năm Góc vào Chủ Nhật, ngày 22 tháng 6, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine tuyên bố rằng Chiến dịch Midnight Hammer có sự tham gia của hơn 125 máy bay Hoa Kỳ để hỗ trợ cuộc tấn công. Cuộc tấn công này là lần đầu tiên Hoa Kỳ sử dụng quả bom phá boongke lớn nhất của mình, GBU-57 Massive Ordinance Penetrator (MOP), trong một cuộc xung đột tác chiến. Tướng Caine nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ đã thả 14 MOP vào hai mục tiêu.
Hiện tại, Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) gần đây đã đánh giá rằng Iran đã tích trữ đủ uranium để chế tạo chín quả bom hạt nhân. Việc vũ khí hóa khó khăn hơn nhiều so với việc tích trữ vật liệu phân hạch. Nếu các cuộc tấn công thành công, các cuộc tấn công ngày 21 tháng 6 vào các cơ sở hạt nhân của Iran sẽ ngăn chặn Iran tiếp tục tích trữ urani làm giàu cao hoặc làm giàu các kho dự trữ hiện có lên đến 90 phần trăm urani-235, loại phù hợp nhất cho vũ khí hạt nhân.
Câu hỏi 1: Hoa Kỳ đã nhắm mục tiêu vào những cơ sở nào?
Câu trả lời 1: Chiến dịch Midnight Hammer nhắm vào hai cơ sở làm giàu urani tại Fordow và Natanz và một cơ sở tại Isfahan, nơi tiến hành một số hoạt động liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Natanz và Fordow là những cơ sở làm giàu hoạt động duy nhất tại Iran. Tuy nhiên, vào ngày 12 tháng 6, ngay trước các cuộc tấn công đầu tiên của Israel, Bộ Ngoại giao Iran và Tổ chức Năng lượng Nguyên tử đã đưa ra tuyên bố chung rằng Iran đã xây dựng một cơ sở làm giàu thứ ba sẽ sớm đi vào hoạt động. Vào ngày 19 tháng 6, Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi tuyên bố rằng Isfahan là địa điểm có nhiều khả năng nhất cho cơ sở làm giàu urani thứ ba trong tương lai của Iran mà Iran đã ám chỉ vào ngày 12 tháng 6.
Cơ sở làm giàu urani Natanz trước đó đã bị Israel tấn công. Vào ngày 13 tháng 6, Israel đã phá hủy một phần đáng kể của nhà máy ly tâm Natanz, nguồn cung cấp điện và các tòa nhà hỗ trợ khác. IAEA cũng tuyên bố rằng nhà máy ly tâm ngầm đã bị tấn công vào ngày 13 tháng 6.
Khu phức hợp hạt nhân Isfahan tiến hành một số hoạt động quan trọng trong chương trình hạt nhân của Iran. Khuôn viên hạt nhân bao gồm một phòng thí nghiệm hóa học, một nhà máy chuyển đổi urani để chuẩn bị làm giàu urani, nhà máy sản xuất nhiên liệu lò phản ứng Tehran, một cơ sở sản xuất máy ly tâm và một cơ sở chế biến kim loại. Vào ngày 13 tháng 6, cùng một cuộc tấn công của Israel cũng đã tấn công vào phòng thí nghiệm hóa học, nhà máy chuyển đổi, nhà máy sản xuất nhiên liệu và cơ sở chế biến kim loại. Không rõ các cuộc tấn công gần đây của Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 6 bằng tên lửa Tomahawk nhắm vào những khả năng cụ thể nào.
Mặc dù nhắm vào Natanz và Fordow bằng máy bay ném bom B-2 được trang bị MOP, Hoa Kỳ đã không triển khai các tài sản này chống lại Isfahan. Thay vào đó, có vẻ như Hoa Kỳ chỉ tấn công Isfahan bằng tên lửa hành trình Tomahawk. Tướng Caine tuyên bố rằng "một tàu ngầm Hoa Kỳ trong Khu vực trách nhiệm của Bộ tư lệnh Trung ương đã phóng hơn hai chục tên lửa hành trình tấn công mặt đất Tomahawk vào các mục tiêu cơ sở hạ tầng quan trọng trên mặt nước" tại Isfahan. Có vẻ như Hoa Kỳ đã tấn công các địa điểm tên lửa đất đối không ở Fordow trước cuộc tấn công của B-2. Isfahan có thể có hệ thống phòng không mạnh hơn, khiến hoạt động của B-2 trở nên khó khăn hơn. Mặt khác, các mục tiêu bị tấn công tại Isfahan có thể không yêu cầu khả năng thâm nhập sâu vào lòng đất. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh cho thấy các cuộc tấn công của Tomahawk vào Isfahan đã gây ra thiệt hại đáng kể cho một số tòa nhà tại khu phức hợp hạt nhân.
Câu hỏi 2: Tại sao Fordow lại quan trọng như vậy?
Trả lời 2: Nằm sâu trong một ngọn núi cách thành phố Qom của Iran 29 km về phía bắc, cơ sở làm giàu uranium Fordow là một địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt và có vị trí chiến lược trung tâm trong chương trình hạt nhân của Iran. Vị trí ngầm của nó cung cấp khả năng bảo vệ đáng kể trước các cuộc ném bom trên không tiềm tàng, một lựa chọn thiết kế cho thấy vai trò quan trọng của nó. Cơ sở này rộng khoảng 54.000 feet vuông và được cho là có 3.000 máy ly tâm.
Tại Fordow, quá trình làm giàu Uranium sử dụng sáu tầng máy ly tâm IR-1 cũ hơn và mười tầng máy ly tâm IR-6 tiên tiến hơn. Theo các điều khoản của Kế hoạch hành động toàn diện chung năm 2015, Iran bị cấm rõ ràng tiến hành các hoạt động làm giàu tại Fordow. Tuy nhiên, sau khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018 trong chính quyền Trump đầu tiên, Iran đã tiếp tục các hoạt động làm giàu tại địa điểm này. Kể từ đó, cơ sở này đã sản xuất uranium được làm giàu đến độ tinh khiết 60 phần trăm, một mức vượt xa nhu cầu dân sự cho một chương trình năng lượng hạt nhân hòa bình. Fordow đóng vai trò trung tâm trong quá trình phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai của Iran.
Trong số tất cả các mục tiêu hạt nhân mà Hoa Kỳ tấn công, Fordow là mục tiêu khó phá hủy nhất. Trước cuộc tấn công của Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 6, các báo cáo chỉ ra rằng chỉ có Hoa Kỳ sở hữu năng lực vũ khí thông thường cần thiết để gây ra thiệt hại nghiêm trọng hoặc phá hủy Fordow. Năng lực tinh vi mà Hoa Kỳ sử dụng trong cuộc tấn công là MOP, một quả bom khổng lồ nặng 30.000 pound mang theo sức nổ tương đương 11 tấn TNT.
Câu hỏi 3: Các cuộc tấn công thành công như thế nào?
Câu trả lời 3: Có những báo cáo trái ngược nhau về thành công của các cuộc tấn công của Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 6. Ngay sau các cuộc tấn công, vào ngày 21 tháng 6 lúc 10:00 tối, Tổng thống Donald Trump đã ra tuyên bố gọi các cuộc tấn công là "một thành công quân sự ngoạn mục" và nhấn mạnh rằng "các cơ sở làm giàu hạt nhân quan trọng của Iran đã bị xóa sổ hoàn toàn và toàn bộ".
Vào ngày 22 tháng 6, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã tuyên bố trong một cuộc họp báo của Lầu Năm Góc rằng đó là "một thành công đáng kinh ngạc và áp đảo". Tướng Dan Caine, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, cho biết các cuộc tấn công được thiết kế "nhằm làm suy yếu nghiêm trọng năng lực vũ khí hạt nhân của Iran" nhưng từ chối bình luận về năng lực hạt nhân còn lại tại các địa điểm. Tướng Caine lưu ý rằng vẫn đang chờ đánh giá thiệt hại trong trận chiến.
Vào ngày 22 tháng 6, các quan chức quân đội Israel nói với tờ New York Times rằng cơ sở hạt nhân Fordow đã bị hư hại đáng kể, nhưng không bị phá hủy. Các quan chức cũng chỉ ra rằng Iran có thể đã di chuyển uranium khỏi địa điểm này trước cuộc tấn công. Bất kể cơ sở Fordow có bị phá hủy hoàn toàn hay không, rất khó có khả năng các hoạt động làm giàu sẽ được tiếp tục tại Fordow trong tương lai gần.
Iran có thể đã di chuyển vật liệu hạt nhân và bất kỳ uranium dự trữ nào ra khỏi Fordow trong những ngày trước cuộc tấn công. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh Maxar từ ngày 19 tháng 6 cho thấy hoạt động đáng kể tại Fordow phù hợp với các biện pháp phòng thủ hơn là vận chuyển vật liệu. Điều này bao gồm 16 xe tải đổ bên ngoài lối vào đường hầm ngầm của cơ sở máy ly tâm. Những chiếc xe tải đổ này dường như cho thấy Iran đã có hành động phòng thủ trước cuộc tấn công. Hình ảnh vệ tinh cho thấy cả sáu lối vào đều được bịt kín bằng đá và cát trước cuộc đột kích của Hoa Kỳ.
Một biện pháp phòng ngừa bổ sung mà Iran có thể thực hiện là làm ngập sảnh máy ly tâm bằng khí trơ để ngăn ngừa ô nhiễm trong trường hợp bị tấn công. Làm giàu urani liên quan đến việc quay nhanh urani hexafluoride. Khi urani hexafluoride tiếp xúc gần với độ ẩm trong không khí, nó tạo ra các hợp chất độc hại uranyl fluoride và hydro fluoride. Các hợp chất này rất độc nếu hít phải và sẽ khiến việc khởi động lại hoạt động tại Fordow trở nên khó khăn.
Câu hỏi 4: Lượng urani còn lại của Iran được lưu trữ ở đâu?
Trả lời 4: IAEA gần đây đã tuyên bố với Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc rằng Iran đã tích lũy được 400 kg urani làm giàu 60 phần trăm. Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi nói với tờ New York Times rằng trước đây Iran đã lưu trữ vật liệu hạt nhân tại Isfahan, có lẽ là trong một cơ sở ngầm. Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD. Vance cho ABC biết rằng Iran vẫn kiểm soát các kho dự trữ uranium và chính quyền sẽ hành động trong những tuần tới để đảm bảo rằng họ sẽ làm gì đó với nhiên liệu đó.
Kho dự trữ bị mất này gây ra rủi ro phổ biến vũ khí nghiêm trọng. Trong khi khả năng làm giàu uranium của Iran đã bị suy giảm nghiêm trọng, thì sự tồn tại của vật liệu đã được làm giàu 60 phần trăm này có nghĩa là một rào cản đáng kể đối với việc vũ khí hóa đã được vượt qua. Nếu không có các cơ sở làm giàu đang hoạt động tại Fordow và Natanz, về mặt lý thuyết, Iran sẽ cần phải mua các máy ly tâm mới, sửa chữa các máy ly tâm bị hư hỏng hoặc làm giàu tại một cơ sở làm giàu bí mật để đưa uranium làm giàu 60 phần trăm này lên mức độ vũ khí.
Vị trí của kho dự trữ uranium làm giàu cao này càng không được biết đến thì khả năng xảy ra khủng hoảng phổ biến vũ khí càng lớn. Không rõ liệu vật liệu hiện đang ở Isfahan hay đã được chuyển đến một hoặc nhiều địa điểm khác. Các nỗ lực ngoại giao và tình báo quốc tế chắc chắn sẽ tăng cường để xác định vị trí và bảo vệ vật liệu này, nhấn mạnh sự bất ổn đang diễn ra của chương trình hạt nhân Iran bất chấp các cuộc tấn công gần đây.
Câu hỏi 5: Bước tiếp theo là gì?
A5: Những tuyên bố ban đầu từ giới lãnh đạo cấp cao của Hoa Kỳ, bao gồm cả Tổng thống Trump, chỉ ra rằng các cuộc tấn công vào Fordow, Natanz và Isfahan là những cuộc tấn công có giới hạn và rằng chính quyền Trump không muốn tham gia vào một cuộc xung đột rộng lớn hơn. Bản thân Tổng thống Trump đã ra hiệu rằng Iran "bây giờ phải tạo ra hòa bình". Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cũng tuyên bố, "Hoa Kỳ không tìm kiếm chiến tranh". Điều này cho thấy rằng các cuộc tấn công có mục đích giải quyết chương trình hạt nhân của Iran và không phải là loạt đạn mở đầu cho một cuộc giao tranh rộng lớn hơn.
Tiến về phía trước, phản ứng của Iran sẽ rất quan trọng. Các báo cáo ban đầu cho biết quốc hội Iran đã bỏ phiếu đóng eo biển Hormuz, mặc dù quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Nếu Iran cố gắng đóng eo biển Hormuz, họ sẽ chặn hiệu quả một tuyến đường vận chuyển chiếm khoảng 20 phần trăm nguồn cung dầu của thế giới.
Trước đây, dưới thời chính quyền Trump đầu tiên, Iran đã theo đuổi cả biện pháp trả đũa và hạ nhiệt căng thẳng có cân nhắc. Khi Hoa Kỳ giết chết Qasem Soleimani vào tháng 1 năm 2020, Iran đã đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ tại Iraq. Tuy nhiên, trong trường hợp đó, Iran được cho là đã đưa ra nhiều cảnh báo trước, cho phép lực lượng Hoa Kỳ ẩn náu và giảm thiểu thương vong. Hành vi trong quá khứ này cho thấy Iran có khả năng phản ứng có chừng mực nhằm tránh chiến tranh toàn diện.
Joseph Rodgers là phó giám đốc và là thành viên của Dự án về các vấn đề hạt nhân tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế tại Washington, D.C.
Nguồn:
https://www.csis.org/analysis/what-operation-midnight-hammer-means-future-irans-nuclear-ambitions
Nhận xét
Đăng nhận xét