3541 - Liệu Kế hoạch hòa bình của Trump cho Ukraine có htành công?

Critical Questions by Benjamin Jensen and Yasir Atalan

Ảnh: Andrew Harnik/Getty Images

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã đúng. Chiến tranh ở Ukraine phải chấm dứt. Thách thức đặt ra là xác định cách đặt ra các điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình lâu dài sao cho không làm mất ổn định thêm châu Âu hoặc tạo điều kiện cho Nga xâm lược thêm.

Phần Câu hỏi Quan trọng này xem xét những phát hiện được công bố trong loạt bài "Những Trở ngại Chiến lược" của CSIS Futures Lab trong năm qua về các cơ hội và thách thức trong việc đàm phán - và thực hiện - một thỏa thuận hòa bình ở Ukraine. Loạt bài này kết hợp các khảo sát và phân tích chuyên gia với một mô hình AI được đào tạo về các cuộc đàm phán hòa bình trong lịch sử để đưa ra góc nhìn về triển vọng hòa bình và chấm dứt chiến tranh ở Ukraine. Dựa trên dữ liệu khảo sát của CSIS Futures Lab về các chuyên gia chiến tranh Ukraine, phân tích này vạch ra điểm giao thoa giữa các điều khoản của kế hoạch với các vấn đề trước đây được xác định là các bài viết đàm phán hợp lý.

Cách duy nhất để kế hoạch hòa bình Ukraine của Trump có thể đạt được bất kỳ tiến triển có ý nghĩa nào là nếu nó đóng vai trò là một bước mở đầu để bắt đầu một cuộc đàm phán hòa bình lớn hơn với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Các đảm bảo an ninh hạn chế của kế hoạch này nên được thay đổi để bao gồm các đảm bảo của bên thứ ba vượt ra ngoài các lệnh trừng phạt kinh tế. Ukraine có thể tồn tại mà không cần gia nhập NATO. Nhưng họ không thể tồn tại như một quốc gia có chủ quyền với quân đội bị suy yếu và khả năng của các quốc gia châu Âu trong việc ngăn chặn sự xâm lược của Nga trong tương lai bị hạn chế.

Câu hỏi 1: Tại sao hầu hết các thỏa thuận hòa bình thường thất bại?

Câu trả lời 1: Các thỏa thuận hòa bình thường thất bại do các vấn đề về cam kết: Không bên nào biết liệu bên kia có lợi dụng việc tạm dừng giao tranh để tập hợp lại và tấn công họ trong tương lai hay không. Kiev không thể biết liệu Moscow có thực sự muốn hòa bình hay chỉ đang chờ đợi thời điểm thuận lợi hơn trong tương lai để chiếm thêm đất bằng vũ lực. Dựa trên phân tích lịch sử, 31% các cuộc chiến tranh giữa các quốc gia kết thúc trong bế tắc theo các thỏa thuận ngừng bắn, tạo ra chính loại thách thức cam kết này. Giao tranh chấm dứt, nhưng những bất đồng cơ bản vẫn còn, và lòng tin thấp.

Các vấn đề về cam kết thậm chí còn nghiêm trọng hơn khi một trong các bên có tiền sử phá vỡ thỏa thuận. Nga có tiền lệ phá vỡ các thỏa thuận trước đây, bao gồm cả Nghị định thư Minsk I năm 2014, và thậm chí còn lợi dụng các cuộc đàm phán hòa bình như một cách để bố trí lực lượng trên chiến trường thay vì tìm kiếm hòa bình lâu dài. Theo quan điểm của Ukraine, thỏa thuận Minsk II chỉ làm chậm giao tranh đến đường ranh giới ở Donbas, đồng thời tạo tiền đề cho cuộc xâm lược năm 2022.

Chính trị nội bộ và những cú sốc kinh tế thường thấy trong bối cảnh hậu xung đột có xu hướng làm gia tăng nỗi sợ hãi. Các thỏa thuận tồi tệ có xu hướng gây ra khủng hoảng chính trị và thậm chí có thể lật đổ các chính phủ được bầu cử dân chủ, mở đường cho bất ổn và xung đột trong tương lai.

Câu hỏi 2: Kế hoạch hòa bình Ukraine của Trump có thể thành công như thế nào?

Câu trả lời 2: Tất cả đều liên quan đến kinh tế. Các chuyên gia nhân văn nhìn thấy những điểm hứa hẹn nhất trong kế hoạch của Trump nằm ở khía cạnh "thực dụng" hơn là thương mại chính trị quy mô lớn. Họ cho rằng những ý tưởng của Trump về tái thiết và đầu tư vào Ukraine thực sự có sức hút, đặc biệt là việc cho phép các công ty phương Tây hỗ trợ xây dựng lại cơ sở hạ tầng và hệ thống năng lượng, đồng thời sử dụng mạng lưới vận chuyển khí đốt của Ukraine như một phần của chế độ năng lượng châu Âu thời hậu chiến, mà tất cả các bên đều đánh giá là khá dễ thương lượng. Bằng cách đưa ra một lộ trình rõ ràng để tái hòa nhập kinh tế và gia nhập G8, đề xuất này thực sự loại bỏ các đòn bẩy kinh tế mà phương Tây đã sử dụng để kiềm chế Điện Kremlin.

Về mặt chiến lược, điều này tạo ra khả năng cao là Nga sẽ đồng ý với các điều khoản ban đầu, vì kế hoạch hòa bình mang lại cho họ một chiến thắng chiến lược mà không phải trả thêm chi phí quân sự. Các chuyên gia đánh giá việc "sử dụng cơ sở hạ tầng vận chuyển khí đốt của Ukraine cho nguồn cung cấp năng lượng châu Âu từ Nga" vừa có tính thương lượng cao vừa có thể thỏa mãn một cách hợp lý cho cả bốn bên. Đó là những phần trong gói của Trump có nhiều khả năng tồn tại trong bất kỳ cuộc đàm phán nghiêm túc nào - bởi vì chúng nằm trong phạm vi hẹp, nơi kỳ vọng của các chuyên gia về lợi ích chung thực sự hội tụ.

Các đảm bảo an ninh phức tạp hơn. Các chuyên gia về con người coi chúng là yếu tố then chốt đối với bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào. Kế hoạch hòa bình của Trump bao gồm các đảm bảo hạn chế nhất. Các cuộc khảo sát và nghiên cứu chuyên gia trước đây trong mục "Những cơn gió ngược chiến lược" kêu gọi các cam kết mạnh mẽ, bao gồm hỗ trợ trên không, mạng và không gian cùng với lực lượng gìn giữ hòa bình nước ngoài. Kế hoạch của Trump hạn chế các biện pháp này và thậm chí còn kêu gọi rút máy bay NATO khỏi Ba Lan. Thay vào đó, "đảm bảo an ninh" gắn liền với các lệnh trừng phạt kinh tế và xóa bỏ sự công nhận trên thực tế đối với các khu vực do Nga chiếm đóng ở Ukraine.

Việc chạy lại cùng một cuộc khảo sát chuyên gia, mặc dù với một mô hình ngôn ngữ lớn như thẩm phán, cũng cho thấy một "cốt lõi thành công" tương tự, nhưng lạc quan hơn về một số yếu tố và hoài nghi hơn về một số yếu tố khác. Các mô hình AI đánh giá rất cao chính sách nhân đạo của Trump, coi việc hồi hương người Ukraine và trẻ em bị trục xuất là vừa có thể thương lượng vừa rất thỏa đáng cho Ukraine, Châu Âu và Hoa Kỳ. Các thẩm phán thuật toán cũng coi các khu phi quân sự và các thỏa thuận gìn giữ hòa bình là một trong những biện pháp an ninh an toàn và khả thi nhất trong một gói hòa bình, điều này một lần nữa trái ngược với kế hoạch hòa bình của Trump. Giống như các chuyên gia con người, cuộc khảo sát của AI rất tích cực về việc phương Tây đầu tư quy mô lớn vào tài nguyên và cơ sở hạ tầng của Ukraine.

Điểm khác biệt giữa AI và con người là AI lạnh lùng hơn nhiều trong việc nới lỏng lệnh trừng phạt và trả lại tài sản bị đóng băng của Nga, nhưng lại nồng nhiệt hơn nhiều trong việc duy trì chặt chẽ các lệnh trừng phạt và sử dụng chúng để thực thi, vì vậy AI kỳ vọng kế hoạch hòa bình của Trump sẽ thành công nhất ở những nơi tập trung vào tái thiết, hợp tác khí đốt và cơ sở hạ tầng, các đảm bảo mạnh mẽ và các thỏa thuận nhân đạo, thay vì những món quà lớn cho Moscow về lãnh thổ hoặc các lệnh trừng phạt.

Hình 1 cho thấy đánh giá của các chuyên gia về lập trường của các bên liên quan đến khả năng đàm phán và mức độ hài lòng đối với nhóm các điều khoản đàm phán tương tự như hầu hết các điều khoản trong kế hoạch hòa bình của Trump. Với nhóm các điều khoản này, khả năng đàm phán của Ukraine dường như rất thấp. Các thảo luận chi tiết hơn về phương pháp luận có thể được tìm thấy tại Strategic Headwinds.

Câu hỏi 3: Kế hoạch hòa bình Ukraine của Trump có thể thất bại như thế nào?

Câu trả lời 3: Tuy nhiên, điểm mấu chốt thực sự khiến kế hoạch hòa bình thất bại là nhóm các điều khoản về lãnh thổ, sức mạnh quân sự của Ukraine và lệnh ân xá. Dữ liệu chuyên gia của CSIS xác định các cơ chế cụ thể mà về mặt thống kê, kế hoạch hòa bình có khả năng sụp đổ cao nhất: việc áp đặt các hạn chế quân sự nghiêm ngặt và nhượng bộ lãnh thổ đối với Ukraine. Đề xuất giới hạn quy mô quân số của Lực lượng Vũ trang Ukraine được các chuyên gia coi là không khả thi, với mức độ hài lòng của Ukraine giảm mạnh xuống gần bằng không và khả năng đàm phán ở mức rất thấp. Tuy nhiên, kế hoạch hòa bình đề cập đến 600.000 quân Ukraine. Nếu đây là số lượng quân thường trực, nó vẫn có thể đưa Ukraine vào top 10 quân đội hùng mạnh nhất thế giới.

Hơn nữa, yêu cầu công nhận Crimea và Donbas là lãnh thổ của Nga - trong khi vẫn đóng băng các tuyến phòng thủ ở Zaporizhzhia và Kherson - đòi hỏi một sự nhượng bộ chính trị đáng kể từ phía giới lãnh đạo Ukraine, điều mà chính phủ hiện tại khó có thể tồn tại. Kế hoạch của Trump dường như đang lựa chọn một cách có hệ thống phiên bản tối đa hóa lợi ích của Nga cho mỗi sự đánh đổi này. Về cơ bản, một Ukraine có chủ quyền không thể tự nguyện chấp nhận những điều này. Về mặt xác suất, đây là trường hợp gói hỗ trợ ít có khả năng được chấp nhận nhất nếu không có sự sụp đổ quân sự nghiêm trọng của Ukraine hoặc một sự rạn nứt lớn trong liên minh phương Tây. Kế hoạch của Trump tạo ra cả vấn đề cam kết quốc tế lẫn trong nước đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, khiến nó trở nên không thể duy trì.

Cuối cùng, các điều khoản về công lý và quản trị của kế hoạch đi ngược lại kỳ vọng của các chuyên gia về một giải pháp bền vững. Khảo sát của Futures Lab cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ - đặc biệt là ở Ukraine và Châu Âu - đối với việc "yêu cầu Nga phải chịu trách nhiệm về tội ác chiến tranh" và mức độ hài lòng rất cao với việc "trả lại những người Ukraine bị trục xuất cưỡng bức, bao gồm cả trẻ em bị bắt cóc". Kế hoạch của Trump chấp nhận điều sau nhưng lại bác bỏ rõ ràng điều trước bằng cách ban hành lệnh ân xá toàn phần và từ bỏ các yêu cầu bồi thường trong tương lai cho tất cả các bên, hoàn toàn nghiêng về phía mà các chuyên gia coi là thỏa đáng nhất cho Nga và ít thỏa đáng nhất cho Ukraine. Bầu cử sớm trong vòng 100 ngày, một yêu cầu khác của Trump, cho thấy mức độ hài lòng thấp và khả năng đàm phán chỉ ở mức trung bình trên toàn bộ dữ liệu, cho thấy chúng có nhiều khả năng gây bất ổn hơn là hợp pháp hóa thỏa thuận.

Khảo sát sử dụng AI phần lớn đồng tình với các đánh giá của chuyên gia về những điểm mà kế hoạch của Trump có thể thất bại. Khảo sát đánh giá việc công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, bao gồm cả việc đóng băng đường tiếp xúc ở Kherson và Zaporizhzhia, là hoàn toàn không thể chấp nhận được ở Châu Âu, Hoa Kỳ, và đặc biệt là Ukraine, khiến những điều khoản này trở thành ứng cử viên hàng đầu cho việc phá vỡ bất kỳ thỏa thuận nào. Các mô hình cũng nhận thấy những giới hạn nghiêm ngặt đối với quân đội Ukraine và một lệnh ân xá toàn diện là mầm mống cho bạo lực tái diễn: việc giới hạn lực lượng Ukraine và hạn chế vũ khí của nước này sẽ tạo ra sự mất cân bằng quyền lực, tạo điều kiện cho các mục tiêu tối đa hóa ở Moscow, trong khi việc xóa bỏ trách nhiệm giải trình lại đi ngược lại với xu hướng AI mạnh mẽ ưa chuộng các phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh và làm suy yếu tính chính đáng của bất kỳ thỏa thuận nào. Cuối cùng, mặc dù khảo sát nhận thấy có nhiều cơ hội để mặc cả về quy chế NATO hơn so với các chuyên gia, nhưng nó vẫn coi một kiến ​​trúc an ninh được xây dựng chủ yếu dựa trên các lệnh trừng phạt kinh tế và chỉ trích chính trị, thay vì các cam kết quốc phòng mạnh mẽ và một quân đội Ukraine hùng mạnh, là một nền tảng không ổn định, khó có thể ngăn chặn được các hành động xâm lược trong tương lai

Câu hỏi 4: Đây có phải là một kế hoạch kết thúc không?

Đáp án 4: Kế hoạch của Trump là sự khởi đầu, chứ không phải là kết thúc, của các cuộc đàm phán. Tổng thống tự coi mình là một người đàm phán và có thể coi việc chấm dứt chiến tranh ở Ukraine là một phần của một thỏa thuận lớn hơn. Do đó, kế hoạch hòa bình là bước đầu tiên để đưa Nga vào bàn đàm phán. Điều nên làm bây giờ là các nhà ngoại giao từ khắp châu Âu sẽ làm việc với Nhà Trắng để vạch ra cách tốt nhất để thỏa hiệp với Putin, mặc dù điều đó nghe có vẻ phi đạo đức. Thực tế là, 60% các cuộc chiến tranh đều kết thúc bằng một hình thức thỏa hiệp nào đó, đặc biệt là khi không có con đường rõ ràng nào dẫn đến chiến thắng trên chiến trường. Trừ khi có một sự thay đổi cơ bản trên chiến trường, Ukraine có khả năng sẽ mất lãnh thổ.

Benjamin Jensen là giám đốc Phòng Thí nghiệm Tương lai và là thành viên cao cấp của Bộ Quốc phòng và An ninh tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, D.C. 

Yasir Atalan là phó giám đốc và chuyên gia dữ liệu tại Phòng Thí nghiệm Tương lai thuộc CSIS.

https://www.csis.org/analysis/will-trumps-peace-plan-ukraine-succeed

***

Will Trump’s Peace Plan for Ukraine Succeed?

Photo: Andrew Harnik/Getty Images

U.S. President Donald Trump is right. The war in Ukraine must end. The challenge is determining how to set conditions for a lasting peace deal in a way that doesn’t further destabilize Europe or create openings for additional Russian aggression.

This installment of Critical Questions reviews findings published in the CSIS Futures Lab Strategic Headwinds series over the last year on the opportunities and challenges to negotiating—and implementing—a peace deal in Ukraine. This series integrates expert surveys and analysis with an AI model trained on historic peace negotiations to provide perspectives on the prospects for peace and ending the war in Ukraine. Drawing on CSIS Futures Lab survey data across Ukraine war experts, this analysis maps where the plan’s provisions intersect with issues previously identified as plausible negotiation articles.

The only way Trump’s Ukraine peace plan can make any meaningful progress is if it serves as an opening gambit to start a larger peace negotiation with Russian President Vladimir Putin. The plan’s limited security guarantees should change to include third-party guarantees that extend beyond economic sanctions. Ukraine can survive not being in NATO. But it cannot survive as a sovereign state with a hollowed-out military and limits on the ability of European states to deter future Russian aggression.

Q1: Why do most peace deals tend to fail?

A1: Peace deals tend to fail because of commitment problems: Neither side can know if the other party won’t take advantage of the pause in fighting to regroup and attack them in the future. Kyiv cannot know if Moscow really wants peace or is just waiting for a more favorable future moment to seize additional land by force. Based on historical analysis, 31 percent of interstate wars end in a stalemate under ceasefire agreements, creating this exact type of commitment challenge. The fighting stops, but the underlying disputes remain, and trust is low.

Commitment problems are even more acute when one of the parties has a history of breaking deals. Russia has a track record of breaking past agreements, including the Minsk I Protocol in 2014, and has even used peace talks as a way to position forces on the battlefield rather than to seek long-term peace. From a Ukrainian perspective, the Minsk II agreement only slowed fighting to the contact line in the Donbas while setting the stage for the 2022 invasion.

Domestic politics and economic shocks common in post-conflict settings tend to compound fears. Bad deals tend to produce political crises and can even topple democratically elected governments, paving the way for instability and future conflict.

Q2: How might Trump’s Ukraine peace plan succeed?

A2: It’s all about economics. Human experts see the most promising parts of the Trump plan in the “pragmatic” space rather than the grand political trade. They think Trump’s ideas around reconstruction and investment in Ukraine have real traction, especially letting Western companies help rebuild infrastructure and energy systems and using Ukraine’s gas transit network as part of a postwar European energy regime, which all sides rate as fairly negotiable. By offering a clear pathway to economic reintegration and G8 membership, the proposal effectively removes the economic levers the West has used to constrain the Kremlin.

Strategically, this creates a high probability that Russia would agree to the initial terms, as the peace plan grants them a strategic victory without further military cost. Experts rate “using Ukraine’s gas transit infrastructure for European energy supplies from Russia” as both highly negotiable and reasonably satisfying for all four sides. Those are the parts of Trump’s package most likely to survive in any serious negotiation—because they sit in the narrow band where expert expectations for mutual gain actually converge.

Security guarantees are more complicated. Human experts see them as critical to any lasting deal. The Trump peace plan includes limited guarantees at best. Earlier expert surveys and studies in Strategic Headwinds call for robust commitments, including air as well as cyber and space support alongside foreign peacekeepers. Trump’s plan limits these measures and even calls for rolling back NATO aircraft in Poland. Rather, the “security guarantee” is tied to economic sanctions and removing de facto recognition of Russian-occupied parts of Ukraine.

Rerunning the same expert survey, albeit with a large language model as the judge, paints a similar “success core,” but is more bullish on some elements and more skeptical on others. AI models rate Trump’s humanitarian plank extremely highly, treating the return of deported Ukrainians and children as both very negotiable and very satisfying for Ukraine, Europe, and the United States. Algorithmic judges also see demilitarized zones and peacekeeping arrangements as one of the safest and most workable security devices in a peace package, which again contrasts with Trump’s peace plan. Like human experts, the AI survey is very positive about large-scale Western investment in Ukrainian resources and infrastructure.

Where AI differs from humans is that it is much colder on sanctions relief and returning frozen Russian assets, and much warmer on keeping sanctions tight and using them as enforcement, so it expects Trump’s peace plan to succeed most where it leans into reconstruction, gas and infrastructure cooperation, robust guarantees and humanitarian deals, rather than big gifts to Moscow on territory or sanctions.

Figure 1 shows experts’ assessment of positions of parties across negotiability and satisfaction for the subset of negotiation articles that resembles most of Trump’s peace plan. With this subset of articles, Ukraine’s negotiability space appears to be very low. More detailed discussions of methodology can be found at Strategic Headwinds.

Q3: How might Trump’s Ukraine peace plan fail?

A3: The real killer for the peace plan’s success, however, is the cluster of provisions on territory, Ukrainian military power, and amnesty. CSIS expert data identifies the specific mechanisms where the peace plan is statistically most likely to collapse: the imposition of severe military restrictions and territorial concessions on Ukraine. The proposal to cap the Armed Forces of Ukraine personnel size is viewed by experts as a nonstarter, with Ukrainian satisfaction ratings plummeting to a near-absolute zero and negotiability hovering at a very low level. However, the peace plan refers to a number of 600,000 Ukrainian troops. If this is the number of active forces, it could still put Ukraine in the top 10 militaries by size in the world.

Furthermore, the requirement to recognize Crimea and the Donbas as Russian territory—while freezing the lines in Zaporizhzhia and Kherson—demands a significant political concession from the Ukrainian leadership that the current government is unlikely to survive. Trump’s plan appears to systematically choose the Russian-maximizing version of each of these trade-offs. These are effectively impossible for a sovereign Ukraine to accept voluntarily. In probabilistic terms, this is where the package is least likely to be accepted absent a dramatic Ukrainian military collapse or a major fracture in the Western coalition. Trump’s plan creates both an international and domestic commitment issue for Ukrainian President Volodymyr Zelensky that makes it untenable.

Finally, the plan’s justice and governance provisions cut against expert expectations for a sustainable settlement. The Futures Lab’s survey indicates strong support—especially in Ukraine and Europe—for “demanding accountability for Russian war crimes,” and very high satisfaction with the “return of forcibly deported Ukrainians, including kidnapped children.” Trump’s plan adopts the latter but explicitly rejects the former by granting full amnesty and waiving future claims for all parties, landing squarely on the side that experts view as most satisfying for Russia and least satisfying for Ukraine. Early elections within 100 days, another Trump demand, show low satisfaction and only middling negotiability across the board in the data, suggesting they are more likely to destabilize than legitimize the settlement.

The AI-enabled survey largely converges with expert assessments on where Trump’s plan is likely to fail. It rates recognition of Russian control over occupied territories, including freezing the line of contact in Kherson and Zaporizhzhia, as deeply unacceptable in Europe, the United States, and especially Ukraine, making these clauses prime candidates to break any deal. The models also see strict limits on the Ukrainian military and a blanket amnesty as planting the seeds of renewed violence: capping Ukraine’s forces and constraining its weapons lock in a power imbalance that rewards maximalist aims in Moscow, while erasing accountability runs directly against the strong AI preference for war‑crimes trials and undermines the legitimacy of any settlement. Finally, although the survey finds more room for bargaining over NATO status than human experts do, it still treats a security architecture built mainly on economic sanctions and political denunciations, rather than robust defense commitments and a capable Ukrainian army, as an unstable foundation that is unlikely to deter future aggression.

Q4: Is this an end plan?

A4: Trump’s plan is the start, not the end, of negotiations. The president sees himself as a dealmaker and likely views ending the war in Ukraine as part of a larger grand bargain. Therefore, the peace plan is the first step in bringing Russia to the table. What should happen now is that diplomats from across Europe engage with the White House to map out how best to compromise with Putin, as morally repugnant as that sounds. The fact is, 60 percent of all wars conclude through some form of compromise, especially when there is no clear path to battlefield victory. Unless there is a fundamental change on the battlefield, Ukraine is likely to lose territory.

Benjamin Jensen is director of the Futures Lab and a senior fellow for the Defense and Security Department at the Center for Strategic and International Studies (CSIS) in Washington, D.C. Yasir Atalan is the deputy director and data fellow in the Futures Lab at CSIS.