3332 - Khi Trump tuyên bố “mất hết sự tôn trọng” với Tối cao Pháp viện

Lê Diễn Đức

Sau phán quyết của Supreme Court of the United States liên quan đến thẩm quyền áp thuế, Tổng thống Donald Trump đã công khai chỉ trích tòa bằng những lời lẽ nặng nề.

Ông gọi phán quyết là “ngu ngốc, lố bịch”, cho rằng tòa “gây chia rẽ quốc tế”, và thậm chí tuyên bố sẽ viết thường chữ “tòa án tối cao” một thời gian vì “hoàn toàn mất hết sự tôn trọng”. Ông còn chia các thẩm phán thành “ba vị tuyệt vời” và phần còn lại “nên cảm thấy xấu hổ”.

Đây không còn là phản biện pháp lý nữa mà là sự hạ thấp một thiết chế nền tảng của nền cộng hòa Hoa Kỳ.

Trong mô hình tam quyền phân lập, Tối cao Pháp viện không phải là đối thủ chính trị của Tổng thống. Họ là nhánh quyền lực có nhiệm vụ kiểm soát và giới hạn quyền lực hành pháp. Nếu một Tổng thống chỉ được tôn trọng khi tòa đồng ý với mình, thì đó không còn là pháp quyền — đó là quyền lực cá nhân.

Một Tổng thống có quyền không đồng tình với phán quyết của tòa. Một Tổng thống có quyền chỉ trích. Nhưng một Tổng thống công khai làm xói mòn uy tín của nhánh tư pháp trước công chúng thì đó là chuyện khác.

Vì niềm tin vào Tòa án không phải là tài sản của các thẩm phán, nó là tài sản của hệ thống.

Khi người đứng đầu hành pháp ám chỉ rằng tòa có thể “ra phán quyết có lợi cho Trung Quốc”, hoặc rằng họ không hiểu lịch sử Tu chính án thứ 14, ông không chỉ đang tranh luận pháp lý. Ông đang gieo nghi ngờ vào tính chính danh của cơ chế kiểm soát quyền lực.

Một nền dân chủ có thể chịu được một phán quyết sai. Nó thậm chí có thể chịu được một Tổng thống nóng nảy. Nhưng nó khó tồn tại nếu công chúng bị thuyết phục rằng thiết chế tư pháp chỉ là công cụ chính trị.

Một Tổng thống mạnh không phải là người đứng trên luật. Một Tổng thống mạnh là người biết mình bị luật giới hạn.

Lịch sử Mỹ từng có những thời điểm căng thẳng giữa Tổng thống và Tòa án. Tổng thống Andrew Jackson từng thách thức phán quyết của Tòa án trong vụ Worcester v. Georgia. Tổng thống Franklin D. Roosevelt từng chỉ trích Tòa án và thậm chí đề xuất “court-packing plan”.

Nhưng điều giữ cho hệ thống đứng vững không phải là sự đồng thuận tuyệt đối, mà là một nguyên tắc cốt lõi: phán quyết của tòa phải được tôn trọng và thi hành, vì đó là nền tảng ổn định của hệ thống.

Điều nguy hiểm nhất không phải là lời lẽ gay gắt mà là thông điệp ngầm: “Nếu tôi không thắng, thì định chế đó có vấn đề.”

Bạn có thể ủng hộ hay không ủng hộ ông Trump về chính sách, nhưng câu hỏi lớn hơn là: chúng ta có chấp nhận việc bình thường hóa thái độ coi thường cơ chế kiểm soát quyền lực hay không?

Nếu sự coi thường ngổ ngáo này của tổng thống trở thành điều “bình thường”, thì cái giá không phải do chính trị gia trả nữa.

Cái giá đó, cuối cùng, luôn thuộc về người dân. Và đến lúc đó, sẽ không còn ai để “viết thường” nữa.