3343 - Chiến tranh Nga-Ukraine: Cái giá của ảo tưởng

Hiếu Chân

Đúng ngày này bốn năm trước, 24 Tháng Hai, 2022, Tổng Thống Nga Vladimir Putin xua quân xâm lược Ukraine. Điện Cẩm Linh gọi đây là một “chiến dịch quân sự đặc biệt” và tin sẽ chiếm được Ukraine trong 72 giờ. Nhiều binh sĩ Nga bị giết, bị bắt làm tù binh trong những ngày đầu cuộc chiến còn mang theo trong ba lô cờ xí, biểu ngữ, sẵn sàng cho một cuộc diễn binh mừng chiến thắng của quân Nga giữa thủ đô Kiev!

MMột người Nga cầm biểu ngữ ủng hộ Ukraine và gọi Putin là “kẻ giết người” trước Tòa Đại Sứ Nga ở thủ đô Seoul, Nam Hàn, hôm 24 Tháng Hai, 2026, nhân kỷ niệm bốn năm ngày Nga xâm lược Ukraine. (Hình minh họa: Jung Yeon-je/AFP via Getty Images)

Từ ảo tưởng của Vladimir Putin

Niềm tin của Putin được đặt trên nhiều ảo tưởng. Ảo tưởng đầu tiên là, người khổng lồ Goliath sẽ sớm nuốt chửng chàng trai nhỏ bé David vì cán cân sức mạnh quá chênh lệch; nước Nga vĩ đại sẽ sớm khôi phục lãnh thổ đế quốc và vị thế siêu cường đã mất đi khi chế độ Cộng Sản Liên Xô tan rã năm 1991.

Thực tế chàng David Ukraine đã không sụp đổ. Vị tổng thống trẻ tuổi, bị chế giễu là “anh hề” do xuất thân diễn viên hài, đã không rời thủ đô, đã cùng với nhân dân mình chiến đấu đến cùng.

“Tôi cần đạn, không cần quá giang một chuyến bay,” câu trả lời khẳng khái của Volodymyr Zelensky cho hảo ý của chính quyền Biden muốn đưa ông đến nơi an toàn, đã chứng tỏ phẩm giá và khí tiết của một dân tộc trong bom đạn. Từ đó bốn năm đã trôi qua, Zelensky và người Ukraine vẫn đứng vững.

Không ai phủ nhận trong bốn năm kháng chiến, Ukraine đã bị tàn phá khủng khiếp: hàng trăm thành phố lớn nhỏ bị san bằng, hàng triệu binh lính và dân thường bị giết, bảy triệu dân phải rời đất nước. Nhưng trong lửa đạn, người Ukraine đã trưởng thành vượt bậc, từ một đội quân nhỏ và bị tham nhũng thao túng, Ukraine đã trở thành đạo quân thiện chiến mà chính phương Tây phải học hỏi. Từ chỗ phải ngửa tay xin từng quả đạn pháo, từng hỏa tiễn chống tăng Javelin, nay Ukraine làm chủ công nghệ drone, rô-bốt, hỏa tiễn tầm trung tầm xa không chỉ để ngăn chặn các đợt tấn công kiểu biển người của Nga mà còn đủ để tấn công sâu hàng ngàn cây số vào hang ổ đối phương.

Cái giá mà Nga phải trả cho cuộc phiêu lưu quân sự của Putin còn khủng khiếp hơn Ukraine: hơn 1.3 triệu binh sĩ bị giết và bị thương; chỉ riêng 10 ngày đầu Tháng Hai, 2022, đã có 24,000 binh sĩ Nga thương vong, theo số liệu của CSIS. Năm 2025 là năm đầu tiên số thương vong của Nga vượt quá số tân binh được Moscow đưa ra mặt trận.

Nền kinh tế Nga bề ngoài còn có vẻ vững chắc nhờ công nghiệp vũ khí, nhưng bên trong đã mục nát: doanh thu dầu mỏ giảm sút nghiêm trọng vì lệnh trừng phạt quốc tế; thâm hụt ngân sách phình to và lạm phát phi mã do in tiền và đổ tiền vào chế tạo xe tăng, pháo, hỏa tiễn – những thứ sẽ bị phá hủy ngoài mặt trận. Bên ngoài thủ đô và các thành phố lớn như St. Petersburg, đời sống người dân Nga lay lắt trong giá lạnh! Cuộc chiến của Putin hiện đã kéo dài hơn cuộc chiến chống phát-xít Đức mà Liên Xô tham gia trong Thế Chiến Thứ Hai.

Ảo tưởng thứ hai của Putin là cuộc chiến sẽ làm phương Tây chia rẽ và suy yếu. Putin thường tố cáo cuộc mở rộng của liên minh NATO về phía Đông, kết nạp những nước cộng sản cũ ở Đông Âu, là mối đe doạ an ninh quốc gia của Nga. Bằng cách chiếm Ukraine, Nga sẽ chặn đứng cuộc bành trướng đó và làm cho NATO suy yếu.

Thực tế, cuộc chiến Nga-Ukraine đã đẩy nhanh tiến trình mở rộng NATO, các nước Phần Lan và Thụy Điển, xưa nay vẫn trung lập, đã nhanh chóng gia nhập NATO để phòng vệ trước dã tâm của Nga. Nga không cho Ukraine vào NATO vì không muốn giáp biên giới với NATO mà nay hỏa tiễn NATO đã hiện diện trên đất Phần Lan, trên đường biên giới với Nga dài 1,300 cây số mà Nga không làm gì được!

NATO chẳng những không suy yếu mà mạnh mẽ hơn rất nhiều. Nhiều nước Châu Âu như Đức, Anh từ bỏ ảo tưởng rằng liên kết thương mại với Nga sẽ mang lại hòa bình. Nhưng khi bom đạn trút xuống ngay trước cửa, các nước NATO “tỉnh giấc,” nhanh chóng gia tăng ngân sách quốc phòng, lên tới 4%-5% GDP, vừa để giúp Ukraine, vừa để tự phòng vệ. Tính đến nay, Châu Âu đã viện trợ cho Ukraine 250 tỷ euro ($294 tỷ) và Mỹ viện trợ $115 tỷ, phần lớn số viện trợ này đổ vào vũ khí, nhất là hệ thống phòng không.

Là nhà độc tài nắm mọi quyền lực trong tay, Putin nuôi ảo tưởng sẽ buộc cả nước Nga phải nghe theo lệnh của ông, không ai cản trở được ý chí của lãnh tụ. Ông ta kiểm soát truyền thông, bỏ tù và thủ tiêu đối lập, thay đổi hiến pháp để cầm quyền trọn đời. Ở Nga, chỉ cần gọi đúng tên cuộc xâm lược là “chiến tranh” thay vì “chiến dịch quân sự đặc biệt” là đủ để bạn phải vô tù.

Nhưng thực tế rất khắc nghiệt: đã có gần một triệu người Nga (phần lớn là thanh niên, trí thức, thợ lành nghề) bỏ nước ra đi để tránh nạn quân dịch, tránh bị bức hại vì bất đồng với chính quyền. Sau chiến tranh với dân số suy giảm, kinh tế kiệt quệ, người dân quen với súng đạn hơn lao động công nghiệp, viễn cảnh tương lai nước Nga thật u ám.

Tất cả chỉ vì ảo tưởng ngông cuồng của một nhà độc tài, luôn coi “chân lý thuộc về kẻ mạnh,” bất chấp nguyên tắc chung sống hòa bình đã được khẳng định trong Hiến Chương Liên Hiệp Quốc, bất chấp cam kết an ninh cho Ukraine mà Nga đã long trọng ký kết trong Thỏa Thuận Budapest 1994. Cuộc kháng chiến của nhân dân Ukraine do đó không đơn giản là chống xâm lược bảo vệ đất nước mà còn là cuộc chiến của lương tâm, để bảo vệ nguyên tắc thiêng liêng rằng biên giới không thể bị vẽ lại bằng bom đạn, bằng tham vọng của kẻ mạnh. Nếu nguyên tắc ấy sụp đổ ở Ukraine nó sẽ sụp đổ ở khắp thế giới.

Đến ảo tưởng của Tập và Trump

Đáng chú ý là Putin không phải là nhà lãnh đạo duy nhất nuôi nhiều ảo tưởng. Theo Giáo Sư Nina L. Khrushcheva, khoa Quan Hệ Quốc Tế thuộc Đại Học The New School ở New York, Chủ Tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc và Tổng Thống Donald J. Trump của Mỹ cũng thuộc dạng lãnh tụ như vậy. Điểm chung của họ là khao khát thâu tóm quyền lực, triệt tiêu đối thủ, muốn cầm quyền trọn đời và nuôi những tham vọng khủng khiếp.

Ông Tập mơ Giấc Mộng Trung Hoa, muốn khôi phục đế chế “trung tâm của thế giới” và thoát ra khỏi cái mặc cảm “một thế kỷ ô nhục” bị các cường quốc phương Tây và Nhật Bản chèn ép. Trước mắt, ông quyết “lấy lại” Đài Loan, Biển Đông và các đảo do Nhật Bản kiểm soát. Để thực hiện ảo tưởng này, Tập ra sức tăng cường sức mạnh của quân đội Trung Quốc (PLA). Nhưng ông ta không tin cậy ai. Để không bị ngăn cản, Tập đã liên tục loại bỏ các mối đe dọa đến quyền lực của ông ta, cho dù đó là một ông trùm kinh doanh như Mã Vân (Jack Ma) hoặc tướng lĩnh thân cận như Phó Chủ Tịch Quân Ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp mới đây.

Từ khi lên cầm quyền năm 2012, qua cái gọi là chiến dịch “đả hổ diệt ruồi,”, Tập đã thanh trừng hơn 200,000 quan chức, bao gồm nhiều sĩ quan cao cấp của PLA. Từ năm 2023 đến nay đã có 29 trong số 42 lãnh đạo PLA, gồm nhiều tướng lĩnh có kinh nghiệm thực chiến, đã bị sa thải hoặc “biến mất” không tin tức. Khoảng trống quyền lực trong PLA hiện nay cho thấy tham vọng tấn công và chiếm đóng Đài Loan trước năm 2027 của Tập có nguy cơ biến thành một “chiến dịch quân sự đặc biệt kiểu Putin” mà đất nước Trung Quốc sẽ phải trả giá đắt.

Sau khi đắc cử nhiệm kỳ hai, Tổng Thống Donald Trump đã liên tục đưa ra những yêu sách về lãnh thổ với Greenland, Canada, can thiệp quân sự vào Venezuela, bao vây Cuba, và hiện đang rục rịch tấn công Iran với ảo tưởng “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA). Trong nhiệm kỳ trước, ông Trump còn nhận được lời can ngăn của các tướng lĩnh dạn dày trận mạc như Bộ Trưởng Quốc Phòng James Mattis, Chánh Văn Phòng Tòa Bạch Ốc John Kelly, Cố Vấn An Ninh Quốc Gia H.R. McMaster và Chủ Tịch Hội Đồng Tham Mưu Trưởng Liên Quân Mark Milley. Nhưng ông nhanh chóng thất vọng với các vị tướng được kính trọng này vì họ không chiều theo những ý thích, tham vọng của cá nhân ông.

Trong nhiệm kỳ hai, ông không mắc “sai lầm” nữa, ông đổi tên Bộ Quốc Phòng thành Bộ Chiến Tranh, đặt vào ghế bộ trưởng Pete Hegseth, một người dẫn chương trình truyền hình mà kinh nghiệm chỉ huy chỉ ngang mức một trung đội trưởng! Hegseth tuy bất tài nhưng tận tụy trung thành với Trump, sẽ không cản trở ông theo đuổi chính sách “ngoại giao pháo hạm.” Vài hôm gần đây truyền thông đưa tin Chủ Tịch Hội Đồng Tham Mưu Trưởng Liên Quân, Tướng Dan Caine Jr., trong chốn riêng tư, đã can ông Trump đừng gây chiến với Cộng Hòa Hồi Giáo Iran, với lý do quân đội Mỹ đang thiếu vũ khí và trang bị cần thiết cho một cuộc chiến lâu dài, nhưng Tòa Bạch Ốc nhanh chóng bác bỏ rằng đó chỉ là “fake news.” Xem ra đạn đã lên nòng!

Theo luật, chỉ Quốc Hội Mỹ mới có quyền phát động chiến tranh nhưng ông Trump thường phớt lờ Quốc Hội do đảng Cộng Hòa chiếm đa số. Mới đây nhất, khi bị Tối Cao Pháp Viện tuýt còi về chính sách thuế quan tai hại, ông Trump dõng dạc tuyên bố ông không cần sự phê chuẩn của Quốc Hội! Dưới mắt ông, quyền lực chỉ có trong tay tổng thống, lập pháp và tư pháp chỉ phục vụ cho quyết định của tổng thống, làm khác đi là “ngu dốt” hoặc “bị ngoại bang thao túng”!

Nhân bốn năm ngày Putin xâm lược Ukraine, Giáo Sư Khrushcheva nhận định: “Hệ thống chính trị càng tập trung, thì lợi ích và mục tiêu quốc gia càng dễ bị gạt sang một bên, nhường chỗ cho những ý thích, mong muốn và sự bất an cá nhân của người lãnh đạo. Những phiên bản của hiện tượng này hiện đang diễn ra ở Nga, Trung Quốc và Mỹ” (Project Syndicate, 24 tháng Hai 2026).

Tổng Thống Trump không chỉ kết bạn thân với ông Putin và ông Tập mà tính cách và hành xử của họ có nhiều điểm tương đồng. Người Nga và người Ukraine đang trả giá đắt cho ảo tưởng của Putin, và người Mỹ nên nhìn vào đó mà suy ngẫm.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/chien-tranh-nga-ukraine-cai-gia-cua-ao-tuong/