3599 - Sau một tháng chiến tranh với Iran: Chỉ còn những lựa chọn khó khăn cho ông Trump
Matt Spetalnick, Nandita Bose and Humeyra Pamuk
WASHINGTON, ngày 28 tháng 3 (Reuters) – Với giá năng lượng toàn cầu đang tăng vọt và tỷ lệ ủng hộ dành cho ông đang sụt giảm, Donald Trump đang phải đối mặt với những lựa chọn đầy cam go sau một tháng phát động chiến tranh chống lại Iran: chấp nhận một thỏa thuận có khả năng còn nhiều khiếm khuyết để rút lui, hoặc leo thang quân sự và mạo hiểm sa lầy vào một cuộc xung đột kéo dài – điều có thể nhấn chìm nhiệm kỳ tổng thống của ông.
Bất chấp hàng loạt hoạt động ngoại giao dồn dập, ông Trump lại khép lại thêm một tuần nữa của chiến dịch chung Mỹ-Israel trong thế chật vật nhằm kiềm chế cuộc khủng hoảng Trung Đông đang ngày càng lan rộng; trong khi đó, một Iran đầy thách thức vẫn tiếp tục nắm giữ "yết hầu" đối với các tuyến vận chuyển dầu khí qua Vùng Vịnh, đồng thời duy trì các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trên khắp khu vực này.
Theo các nhà phân tích, câu hỏi trọng tâm lúc này là liệu ông Trump đã sẵn sàng hạ nhiệt hay sẽ tiếp tục leo thang cái mà giới phê bình gọi là một "cuộc chiến tự chọn" – một cuộc chiến đã châm ngòi cho cú sốc nguồn cung năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất trong lịch sử và gây ảnh hưởng lan rộng ra ngoài phạm vi khu vực.
Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng tiết lộ rằng ông Trump đã nói với các trợ lý rằng ông muốn tránh một "cuộc chiến bất tận" và tìm kiếm một lối thoát thông qua đàm phán; ông cũng thúc giục họ nhấn mạnh vào khung thời gian giao tranh từ 4 đến 6 tuần mà ông đã công khai trước đó – dù vị quan chức này cũng nói thêm rằng khung thời gian như vậy có vẻ khá "mong manh".
Đồng thời, ông Trump cũng đe dọa sẽ thực hiện một cuộc leo thang quân sự quy mô lớn nếu các cuộc đàm phán thất bại.
Những động thái ngoại giao mà ông Trump đưa ra đối với Iran – bao gồm bản đề xuất hòa bình gồm 15 điểm được gửi đi thông qua kênh liên lạc hậu trường với Pakistan – dường như cho thấy một nỗ lực ngày càng khẩn trương nhằm tìm kiếm một lối thoát cho cuộc chiến. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ liệu có bất kỳ triển vọng thực tế nào cho các cuộc đàm phán mang lại kết quả cụ thể hay không.
"Tổng thống Trump đang nắm trong tay những lựa chọn đều rất tồi tệ để chấm dứt cuộc chiến này," Jonathan Panikoff – cựu Phó Giám đốc Tình báo Quốc gia Hoa Kỳ phụ trách khu vực Trung Đông – nhận định. "Một phần của thách thức nằm ở sự thiếu rõ ràng về việc đâu sẽ được coi là một kết quả thỏa đáng."
Một quan chức Nhà Trắng khẳng định rằng chiến dịch quân sự chống Iran "sẽ kết thúc khi Tổng tư lệnh xác định rằng các mục tiêu của chúng ta đã đạt được," đồng thời nhấn mạnh rằng ông Trump đã vạch ra những mục tiêu hết sức cụ thể và rõ ràng.
CHẬT VẬT KIỀM CHẾ CUỘC CHIẾN ĐANG LAN RỘNG
Dường như để đề phòng mọi tình huống, ông Trump đang điều động thêm hàng ngàn binh sĩ Mỹ tới khu vực này, đồng thời cảnh báo Iran về một đợt tấn công dữ dội hơn – trong đó có thể bao gồm cả việc sử dụng bộ binh – nếu nước này không chịu nhượng bộ trước các yêu cầu của ông. Các nhà phân tích nhận định rằng việc phô trương sức mạnh như vậy có thể nhằm tạo thế mặc cả để buộc Tehran phải nhượng bộ; tuy nhiên, hành động này lại tiềm ẩn nguy cơ lôi Mỹ vào một cuộc xung đột kéo dài hơn—trong đó, bất kỳ động thái nào liên quan đến việc đưa bộ binh Mỹ đặt chân lên đất Iran cũng rất có thể sẽ khiến nhiều cử tri Mỹ phẫn nộ.
Theo các chuyên gia, một kịch bản khả dĩ khác là Mỹ sẽ phát động một đợt không kích quy mô lớn cuối cùng mang tên "Chiến dịch Epic Fury" nhằm tiếp tục làm suy yếu năng lực quân sự cũng như các cơ sở hạt nhân của Iran; sau đó, Tổng thống Trump sẽ tuyên bố chiến thắng và rút lui, với lý lẽ rằng các mục tiêu chiến tranh của ông đã được hoàn thành.
Thế nhưng, tuyên bố như vậy sẽ trở nên rỗng tuếch nếu eo biển Hormuz—tuyến đường thủy huyết mạch—không được mở cửa trở lại hoàn toàn, điều mà cho đến nay Iran vẫn kiên quyết từ chối cho phép. Tổng thống Trump đã bày tỏ sự bất bình trước việc các đồng minh châu Âu từ chối điều tàu chiến đến hỗ trợ bảo đảm an ninh cho tuyến đường thủy này.
Tổng thống Trump—người từng nhiều lần cam kết sẽ không để nước Mỹ bị lôi vào các cuộc xung đột ở nước ngoài—dường như đang chật vật trong nỗ lực kiềm chế cuộc chiến ngày càng lan rộng mà chính ông, cùng với Israel, đã châm ngòi.
Mặc dù vẫn liên tục đưa ra những nhận định đầy vẻ đắc thắng, ông Trump lại ngày càng điều chỉnh thông điệp của mình theo hướng trấn an các thị trường tài chính đang tỏ ra bất an; theo tiết lộ của một quan chức cấp cao tại Nhà Trắng (người yêu cầu được giấu tên khi thảo luận về các vấn đề nội bộ), Tổng thống đã liên tục thúc ép các cố vấn cấp cao phải nhấn mạnh rằng cuộc chiến này sẽ sớm kết thúc.
Tuy nhiên, việc thiếu vắng một chiến lược rút lui rõ ràng đang tiềm ẩn những mối nguy hiểm, không chỉ đối với di sản tổng thống của ông Trump mà còn cả triển vọng của đảng ông, trong bối cảnh các đảng viên Cộng hòa đang phải chật vật bảo vệ thế đa số mong manh của mình tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Sai lầm tính toán lớn nhất của ông Trump chính là việc đánh giá thấp mức độ trả đũa từ phía Tehran. Iran đã sử dụng số tên lửa và máy bay không người lái còn lại để tấn công Israel cùng các quốc gia láng giềng vùng Vịnh, đồng thời gần như phong tỏa hoàn toàn Eo biển Hormuz—tuyến đường huyết mạch vận chuyển một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu—gây ra những làn sóng chấn động lan khắp nền kinh tế thế giới.
"Phép đặt cược của chính phủ Iran là họ có thể chịu đựng thêm nhiều tổn thất và kéo dài sự chịu đựng đó lâu hơn so với các đối thủ của mình; và rất có thể họ đã đúng," ông Jon Alterman, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, nhận định.
Một quan chức Nhà Trắng—phát biểu với điều kiện giấu tên—cho biết ông Trump cùng đội ngũ của mình đã "chuẩn bị rất kỹ lưỡng" cho phản ứng của Iran tại khu vực eo biển này, đồng thời tin tưởng rằng tuyến đường này sẽ sớm được mở cửa trở lại.
Mặc dù vậy, dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy sự lo âu ngày càng tăng của ông Trump về cuộc chiến này đã xuất hiện vào thứ Hai vừa qua, khi ông thực hiện một bước lùi đầy ngoạn mục so với lời đe dọa trước đó—rằng sẽ phá hủy lưới điện của Iran nếu nước này không cho phép hoạt động vận tải biển qua eo biển được nối lại.
Trong một động thái được giới quan sát rộng rãi coi là nhằm trấn an thị trường, ông đã tuyên bố tạm ngưng thực hiện lời đe dọa của mình trong vòng năm ngày để tạo cơ hội cho các nỗ lực ngoại giao. Đến thứ Năm, ông tiếp tục gia hạn thời gian tạm ngưng này thêm 10 ngày nữa.
Cùng lúc đó, áp lực từ chính nội bộ đất nước cũng đang ngày một gia tăng.
Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cuộc chiến này vấp phải sự phản đối áp đảo từ phía người dân Mỹ; và mặc dù phong trào MAGA của ông Trump vẫn căn bản sát cánh ủng hộ ông, nhưng sự nắm giữ của ông đối với nền tảng cử tri cốt lõi có thể sẽ bị lung lay nếu những tác động tiêu cực về kinh tế—bao gồm cả tình trạng giá xăng dầu leo thang—vẫn tiếp diễn.
Theo kết quả cuộc thăm dò do Reuters và Ipsos phối hợp thực hiện và hoàn tất vào thứ Hai, tỷ lệ ủng hộ tổng thể dành cho ông Trump đã sụt giảm xuống mức 36%—mức thấp nhất kể từ khi ông trở lại nắm quyền tại Nhà Trắng.
Một cựu quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump tiết lộ với Reuters rằng Nhà Trắng đang ngày càng tỏ ra lo ngại về những hệ lụy chính trị phát sinh từ cuộc chiến này; vị quan chức này cũng dẫn chứng những mối bận tâm mà các nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đã bày tỏ liên quan đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Như một dấu hiệu phản ánh sự bất an ngày càng tăng trong nội bộ đảng Cộng hòa, Hạ nghị sĩ Mike Rogers—Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Hạ viện—đã lên tiếng chỉ trích chính quyền vào thứ Năm vừa qua vì đã không cung cấp đầy đủ thông tin về quy mô và phạm vi của chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Phản pháo lại, một quan chức Nhà Trắng cho biết các trợ lý của ông Trump đã báo cáo với Quốc hội nhiều lần, cả trước và trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến.
NGOẠI GIAO CĂNG THẲNG BỊ PHỨC TẠP HÓA BỞI CÁC VỤ ÁM SÁT
Tuy nhiên, vào lúc này, con đường ngoại giao vẫn chưa mang lại bất kỳ giải pháp dễ dàng nào.
Kế hoạch 15 điểm do ông Trump đưa ra tương tự như những điều mà Iran phần lớn đã bác bỏ trong các cuộc đàm phán trước chiến tranh, đồng thời bao gồm một số yếu tố sẽ rất khó để thực thi. Các yêu cầu này trải dài từ việc giải tán chương trình hạt nhân của Iran và kiềm chế kho vũ khí tên lửa, cho đến việc từ bỏ các nhóm ủy nhiệm và thực tế là giao lại quyền kiểm soát eo biển này.
Iran gọi đề nghị của Mỹ là không công bằng và phi thực tế – mặc dù họ không loại trừ khả năng tiếp tục duy trì các kênh tiếp xúc gián tiếp.
Trong khi ông Trump hôm thứ Năm vẫn khăng khăng rằng Iran đang "cầu xin" để đạt được một thỏa thuận, các nhà phân tích cho rằng giới lãnh đạo nước này dường như không hề vội vã đàm phán nhằm chấm dứt xung đột; bởi lẽ họ tin rằng chỉ cần trụ vững được, họ đã nghiễm nhiên ở vào vị thế của người chiến thắng.
Theo các nhà phân tích, một yếu tố khiến mọi nỗ lực ngoại giao trở nên phức tạp hơn chính là việc những nhà lãnh đạo bị tiêu diệt trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã được thay thế bằng những người kế nhiệm thậm chí còn cứng rắn hơn. Giới lãnh đạo Iran đã thể hiện rõ sự thiếu tin tưởng đối với ông Trump – người mà chỉ trong vòng một năm qua đã hai lần phát động không kích ngay cả khi cả hai bên vẫn đang trong quá trình đàm phán.
"Tổng thống sẵn sàng lắng nghe; nhưng nếu họ không chịu chấp nhận thực tế của thời điểm hiện tại, họ sẽ phải hứng chịu những đòn giáng mạnh mẽ hơn bao giờ hết," vị quan chức Nhà Trắng phát biểu.
Trong khi đó, các quan chức Israel lại tỏ ra lo ngại rằng ông Trump có thể sẽ đưa ra những nhượng bộ, khiến họ bị trói tay trong các đợt tấn công tiếp theo nhằm vào Iran.
Các đồng minh của Washington tại vùng Vịnh cũng có thể sẽ bất bình trước việc Mỹ rút quân một cách vội vã, bởi khi đó họ sẽ phải đối mặt với một người láng giềng đang bị tổn thương và đầy thù địch.
NHỮNG TÍN HIỆU MÂU THUẪN KHIẾN ĐỐI PHƯƠNG MẤT THĂNG BẰNG
Nếu ông Trump thực sự sẵn sàng điều động lực lượng bộ binh, ông có thể chiếm quyền kiểm soát trung tâm dầu mỏ tại đảo Kharg của Iran hoặc các hòn đảo chiến lược khác, phát động các chiến dịch dọc theo bờ biển nước này, hoặc điều động lực lượng đặc nhiệm thực hiện một nỗ lực đầy phức tạp nhằm thu giữ kho dự trữ uranium được làm giàu mức độ cao – vốn được cho là đã bị chôn vùi phần lớn dưới lòng đất sau các đợt ném bom của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái. Những động thái như vậy có thể leo thang thành một cuộc xung đột rộng lớn hơn, gợi lại những ký ức về các cuộc chiến dai dẳng tại Iraq và Afghanistan—những cuộc chiến mà ông Trump từng cam kết rằng dưới thời ông lãnh đạo, nước Mỹ sẽ không bao giờ bị lôi vào. Những hành động này cũng tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng thương vong cho phía Mỹ, đồng thời dấy lên thêm nhiều nghi vấn về các mục tiêu trong sứ mệnh của Hoa Kỳ.
Một quan chức cấp cao từ khu vực Vùng Vịnh, phát biểu với điều kiện ẩn danh, cho biết các đồng minh tại Vùng Vịnh đã cảnh báo chính quyền Mỹ không nên triển khai bộ binh vào lãnh thổ Iran; họ lập luận rằng hành động này có thể châm ngòi cho những đòn trả đũa mạnh mẽ hơn từ Tehran—với khả năng nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và dân sự của chính các nước đồng minh này.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết ông Trump đã khẳng định rõ rằng "vào thời điểm hiện tại, ông không hề có kế hoạch điều động bộ binh tới bất cứ đâu"; tuy nhiên, vị quan chức này cũng nói thêm rằng Tổng thống luôn để ngỏ mọi phương án hành động.
Nhận xét
Đăng nhận xét