3915 - Những điều cần biết về kế hoạch của ông Trump nhằm ‘dẫn đường’ các tàu thuyền rời khỏi Eo biển Hormuz

Miranda Jeyaretnam

Các tàu thuyền di chuyển trên vùng biển quanh Đảo Qeshm, Iran, thuộc Eo biển Hormuz, vào ngày 28 tháng 4 năm 2026. Ảnh: Asghar Besharati—Getty Images

Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch nhằm “dẫn đường” hàng trăm tàu ​​thuyền đang bị mắc kẹt rời khỏi Eo biển Hormuz—khu vực vốn thực tế đã nằm dưới sự kiểm soát của Iran kể từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động cuộc chiến chống lại Iran vào cuối tháng Hai.

Kế hoạch của ông Trump, được đặt tên là “Dự án Tự do” (Project Freedom), dự kiến ​​sẽ bắt đầu vào sáng thứ Hai theo giờ Trung Đông, ông Trump cho biết trong một bài đăng vào Chủ nhật trên mạng xã hội Truth Social. Thông báo này—vốn thiếu vắng các chi tiết cụ thể về cách thức triển khai kế hoạch—được đưa ra sau khi hai tàu thuyền trong khu vực báo cáo về việc bị tấn công.

“Các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới—mà gần như tất cả đều không can dự vào cuộc tranh chấp đang diễn ra tại Trung Đông một cách quá rõ ràng và dữ dội để mọi người cùng thấy—đã hỏi Hoa Kỳ liệu chúng tôi có thể giúp giải phóng các tàu thuyền của họ hay không. Những con tàu này đang bị kẹt lại trong Eo biển Hormuz vì một sự việc mà họ hoàn toàn không liên quan gì tới—họ chỉ đơn thuần là những người đứng ngoài cuộc trung lập và vô tội!” ông Trump đăng tải. “Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và Hoa Kỳ, chúng tôi đã thông báo với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường cho tàu thuyền của họ rời khỏi những tuyến đường thủy bị hạn chế này một cách an toàn, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục công việc kinh doanh của mình.”

Việc Eo biển này thực tế bị đóng cửa đã gây chấn động các thị trường toàn cầu, đẩy giá dầu tăng vọt, đồng thời làm gián đoạn dòng chảy của các sản phẩm nông nghiệp và hóa dầu trên khắp thế giới.

Ông Trump gọi nỗ lực này là một “cử chỉ nhân đạo nhân danh Hoa Kỳ, các quốc gia Trung Đông, nhưng đặc biệt là nhân danh chính đất nước Iran.” Tuy nhiên, ông Trump cũng cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào vào tiến trình này “đáng tiếc thay, sẽ buộc phải bị xử lý bằng vũ lực.”

Thế nhưng, ngay sau thông báo của ông Trump, ông Ebrahim Azizi—người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Iran—đã tuyên bố rằng hành động này sẽ bị coi là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn.

“Bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào cơ chế hàng hải mới tại Eo biển Hormuz đều sẽ bị coi là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn,” ông Azizi đăng tải. “Eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư sẽ không thể bị điều hành bởi những bài đăng đầy ảo tưởng của ông Trump!” Dưới đây là những điều cần biết về tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz đang diễn ra, cũng như kế hoạch của ông Trump nhằm giải tỏa tuyến đường hàng hải này.

Tình hình hiện tại tại eo biển này ra sao?

Hầu hết hoạt động giao thương hàng hải qua eo biển Hormuz đã bị đình trệ kể từ đầu tháng 3, khi Iran tiến hành quân sự hóa eo biển này nhằm trả đũa việc Mỹ và Israel phát động chiến tranh vào ngày 28 tháng 2. Eo biển này là một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi trung chuyển tới một phần năm tổng lượng dầu mỏ giao thương toàn cầu. Sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời vào ngày 8 tháng 4, eo biển này đã mở cửa trở lại trong chốc lát nhưng lại bị đóng cửa chỉ vài giờ sau đó. Iran tuyên bố rằng eo biển sẽ tiếp tục bị đóng cửa chừng nào Israel còn tiếp diễn các cuộc tấn công vào Lebanon—những cuộc tấn công đã cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người.

Vào ngày 13 tháng 4, ông Trump đã ra lệnh Hải quân Mỹ thực hiện phong tỏa đối với các tàu thuyền của Iran; biện pháp này càng khiến nền kinh tế vốn đã suy yếu của Iran trở nên tê liệt hơn. Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết trong ngày Chủ nhật rằng, kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu có hiệu lực, phía Mỹ đã buộc 49 tàu thương mại phải quay đầu. Quân đội Mỹ cũng đã tịch thu ít nhất hai tàu chở dầu có liên hệ với Iran, trong khi đó, phía Iran cũng bắt giữ hai tàu thương mại nước ngoài trong thời gian diễn ra cuộc phong tỏa của Mỹ.

Tháng trước, ông Trump đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ "nổ súng tiêu diệt" bất kỳ tàu thuyền nào tiến hành rải thủy lôi tại eo biển này.

Mỹ cũng đe dọa sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những công ty vận tải biển nếu họ trả tiền cho Iran để được phép đi qua eo biển. Trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ được ban hành, Iran đã ký kết thỏa thuận với một số quốc gia, cho phép tàu thuyền của các nước này đi qua eo biển với một mức phí nhất định, đồng thời vẫn tiếp tục xuất khẩu dầu mỏ của chính mình sang một số thị trường khác.

"Chúng tôi ước tính rằng họ chỉ thu được chưa đầy 1,3 triệu đô la tiền phí quá cảnh—một khoản tiền vô cùng nhỏ bé so với doanh thu từ dầu mỏ hàng ngày mà họ từng đạt được trước đây," Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent phát biểu trên kênh Fox News vào ngày Chủ nhật.

Ông Bessent nhận định rằng lệnh phong tỏa đang gia tăng sức ép lên Iran. "Họ sẽ buộc phải bắt đầu đóng cửa các giếng dầu—một động thái mà chúng tôi dự đoán có thể sẽ diễn ra ngay trong tuần tới," ông cho biết, khi mà các kho chứa dầu của Iran đã trở nên quá tải và không còn nơi nào để chứa thêm. Cùng lúc đó, nền tảng dữ liệu hàng hải Windward đã ghi nhận sự xuất hiện của một tàu chở dầu có liên hệ với Iran—vốn đang nằm trong danh sách trừng phạt—đang di chuyển qua eo biển này vào ngày thứ Hai. Trong khi đó, hoạt động lưu thông qua eo biển này vẫn tiếp tục gặp nhiều thách thức. Vào ngày Chủ nhật, các tàu thuyền đang tìm cách đi qua Eo biển Hormuz đã phải đối mặt với các cuộc tấn công lần đầu tiên kể từ ngày 22 tháng 4. Theo Trung tâm Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) thuộc quân đội Anh, một tàu hàng chưa rõ danh tính đang di chuyển về phía đông của eo biển đã bị nhiều tàu nhỏ tấn công. Không có báo cáo nào về thương vong.

Theo hãng tin Fars – cơ quan báo chí trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran – nước này đã phủ nhận việc thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào. Các quan chức Iran được cho là đã tuyên bố rằng một con tàu đang di chuyển ngang qua đã bị chặn lại để kiểm tra giấy tờ.

Một con tàu khác – một tàu chở dầu – đã báo cáo về việc bị trúng "những vật thể bay không xác định" vào khoảng 11:40 đêm Chủ nhật (theo giờ địa phương), khi đang ở ngoài khơi bờ biển Fujairah thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Tổ chức Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết an ninh hàng hải tại eo biển này vẫn đang phải đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng.

Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), kể từ khi cuộc chiến nổ ra, ít nhất 29 cuộc tấn công nhằm vào các tàu thuyền quanh khu vực eo biển này đã khiến ít nhất 10 thủy thủ thiệt mạng và nhiều người khác bị thương.

Có bao nhiêu con tàu đang bị mắc kẹt?

Theo IMO, kể từ khi chiến tranh bắt đầu, đã có tới 20.000 thủy thủ bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư trên khoảng 2.000 con tàu – bao gồm các tàu chở dầu khí, tàu chở hàng rời, tàu hàng tổng hợp và tàu du lịch. Một số tàu đã kịp rời khỏi eo biển này khi tuyến đường được mở lại trong một khoảng thời gian ngắn, trùng với giai đoạn ngừng bắn giữa Mỹ và Iran.

IMO cho biết nhiều con tàu trong số này đang cạn dần lương thực, nước uống, nhiên liệu và các nhu yếu phẩm khác. Theo hãng tin AP, nhiều thủy thủ trên các tàu này đến từ Ấn Độ cùng các quốc gia thuộc khu vực Nam Á và Đông Nam Á.

Kế hoạch này sẽ được triển khai như thế nào?

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), quân đội Mỹ sẽ điều động các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, cùng với hơn 100 máy bay hoạt động trên đất liền và trên biển, cùng 15.000 binh sĩ để hỗ trợ cho "Dự án Tự do" (Project Freedom). Hiện vẫn chưa rõ cụ thể nhiệm vụ này sẽ được thực hiện với hình thức như thế nào.

"Sự hỗ trợ của chúng tôi dành cho nhiệm vụ phòng vệ này là yếu tố thiết yếu đối với an ninh khu vực cũng như nền kinh tế toàn cầu, trong bối cảnh chúng tôi vẫn đang duy trì lệnh phong tỏa hải quân," Đô đốc Brad Cooper – Chỉ huy CENTCOM – tuyên bố trong một thông cáo báo chí.

Tờ Wall Street Journal, dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ, đưa tin rằng nhiệm vụ này hiện chưa bao gồm việc các tàu chiến của Hải quân Mỹ trực tiếp hộ tống các tàu dân sự đi qua eo biển.

Ông Jonathan Hackett – một cựu chuyên gia tác chiến đặc biệt thuộc Thủy quân Lục chiến kiêm sĩ quan phản gián đã giải ngũ – chia sẻ với đài Al Jazeera rằng: ngay cả khi có mong muốn thực hiện, Hải quân Mỹ cũng không sở hữu đủ nguồn lực cần thiết để có thể hộ tống hàng trăm con tàu rời khỏi khu vực eo biển này. “Chỉ có khoảng 12 tàu Hải quân thực sự có khả năng thực hiện công tác phòng vệ cho những con tàu này,” ông nói. “Trước khi chiến tranh nổ ra, mỗi ngày có hơn 100 lượt tàu đi qua Eo biển Hormuz. Xét về mặt toán học, con số này đơn giản là không thể kham nổi.”

Ông Hackett cũng cho biết một số tàu có thể sẽ không muốn mạo hiểm đi qua eo biển hẹp này ngay cả khi có tàu hộ tống, đặc biệt là khi thiếu vắng sự bảo đảm từ các công ty bảo hiểm.

Bà Jennifer Parker, một chuyên gia không thường trú tại Viện Lowy và là cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Úc, chia sẻ với CNN rằng—vì những lý do kể trên—nhiệm vụ này nhiều khả năng sẽ không phải là một chiến dịch hộ tống sát sao, mà thay vào đó nhằm mục đích “cố gắng thay đổi tình hình tại Eo biển” và duy trì vị thế sẵn sàng phản ứng trước các cuộc tấn công tiềm tàng từ phía Iran, để các con tàu “cảm thấy an toàn.”

Điều gì sẽ diễn ra tiếp theo?

Mặc dù Mỹ và Iran dường như đang ở thế đối đầu gay gắt liên quan đến Eo biển Hormuz, hai quốc gia này vẫn đang tiến hành đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến. Theo truyền thông nhà nước Iran—dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei—Tehran hiện đang xem xét phản hồi của Mỹ đối với đề xuất 14 điểm mới nhất mà nước này đưa ra.

Vòng đàm phán trực tiếp thứ hai đã bị đình trệ kể từ khi các cuộc đàm phán kéo dài trước đó đổ vỡ vào tháng trước. Mỹ và Iran vẫn tiếp tục đàm phán một cách gián tiếp thông qua các bên trung gian, trong đó có Pakistan.

Những điểm bất đồng vẫn còn tồn tại: Mỹ kiên quyết yêu cầu Iran phải đưa ra những nhượng bộ đáng kể liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này—bao gồm cả khả năng phải bàn giao lượng uranium đã được làm giàu ở mức độ cao. Tuy nhiên, ông Baghaei khẳng định: “Ở giai đoạn hiện tại, chúng tôi không tiến hành các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân.”

Theo các báo cáo, Iran mong muốn Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với nước này, chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân, cũng như ngừng mọi hành động thù địch trong khu vực—bao gồm cả các đợt ném bom của Israel vào lãnh thổ Lebanon. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào thứ Bảy, ông Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất này, nhưng “không thể hình dung rằng nó lại có thể được chấp nhận.”

Tuy nhiên, nỗ lực giải cứu nói trên đang đe dọa làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn vốn đã rất mong manh giữa Mỹ và Iran, đồng thời có nguy cơ châm ngòi cho sự bùng phát trở lại của các cuộc đụng độ quân sự. Quân đội Iran tuyên bố trong một thông cáo rằng họ "sẽ duy trì và quản lý an ninh tại Eo biển Hormuz bằng tất cả sức mạnh của mình; đồng thời, chúng tôi thông báo tới mọi tàu thương mại và tàu chở dầu rằng hãy kiềm chế, không thực hiện bất kỳ hành động nào nhằm đi qua eo biển này mà thiếu sự phối hợp với các lực lượng vũ trang đang đóng quân tại đây, để đảm bảo an ninh cho chính các tàu này không bị đe dọa."

"Chúng tôi cảnh báo rằng bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào—đặc biệt là quân đội Hoa Kỳ hiếu chiến—sẽ bị tấn công nếu họ mưu toan tiếp cận và xâm nhập vào Eo biển Hormuz," quân đội nước này nói thêm.

Tehran vẫn kiên quyết khẳng định rằng họ sẽ duy trì quyền kiểm soát đối với Eo biển này sau khi chiến tranh kết thúc. Phó Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Ali Nikzad, phát biểu vào hôm Chủ nhật rằng Iran "sẽ không lùi bước khỏi lập trường của mình về vấn đề Eo biển Hormuz, và tình hình tại đây sẽ không quay trở lại trạng thái như trước chiến tranh." Phía Hoa Kỳ tuyên bố rằng họ không thể cho phép Iran thiết lập quyền kiểm soát đối với Eo biển này. Việc hạn chế hoạt động lưu thông qua tuyến đường thủy này sẽ vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải.

“Tôi hoàn toàn nhận thức rõ rằng các đại diện của tôi đang tiến hành những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran, và rằng những cuộc thảo luận này có thể dẫn đến những kết quả vô cùng tốt đẹp cho tất cả các bên,” ông Trump đăng tải vào hôm Chủ nhật. “Việc điều động tàu thuyền đơn thuần chỉ nhằm giải tỏa cho những cá nhân, công ty và quốc gia hoàn toàn không hề làm điều gì sai trái — Họ chính là những nạn nhân của hoàn cảnh.”

Nguồn: 

What to Know About Trump’s Plan to ‘Guide’ Ships Out of the Strait of Hormuz

https://time.com/article/2026/05/04/strait-hormuz-ships-guide-escort-ceasefire-us-iran-trump/