4002 - Ông Tập Cảnh báo Ông Trump về ‘Bẫy Thucydides’
Chad de Guzman
Ông Tập Cảnh báo Ông Trump về ‘Bẫy Thucydides’: Những Điều Cần Biết về Cách Dẫn Chiếu Hy Lạp Ưa Thích của Trung Quốc trong Quan hệ với Mỹ
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ra dấu khi gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thăm Vườn Trung Nam Hải tại Bắc Kinh vào ngày 15 tháng 5 năm 2026. Evan Vucci—Pool/AFP/Getty Images
“Thế giới lại đứng trước một ngã rẽ,” Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào thứ Năm, khi hai nhà lãnh đạo bắt đầu hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh. Sau đó, ông Tập đặt câu hỏi: “Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua cái gọi là ‘Bẫy Thucydides’ và kiến tạo một mô hình mới cho quan hệ giữa các cường quốc hay không?”
Ông Tập đang nhắc đến nhà sử học kiêm chỉ huy quân sự người Athens cổ đại — Thucydides. Ông là tác giả của tác phẩm *Lịch sử Chiến tranh Peloponnesus*, cuốn sách thuật lại cuộc xung đột kéo dài gần ba thập kỷ giữa hai *poleis* (thành bang) Hy Lạp xưa kia là Athens và Sparta. Trong tác phẩm của mình, ông viết: “Sự gia tăng sức mạnh của Athens, cùng nỗi lo ngại mà điều này gây ra cho Lacedaemon [Sparta], đã khiến chiến tranh trở thành điều tất yếu.”
Mặc dù các cuộc tranh luận về độ chính xác của những bản dịch vẫn tiếp diễn, nhưng thông điệp cốt lõi vẫn được lưu giữ: sự “tất yếu” của xung đột — khi một cường quốc đang trỗi dậy đe dọa vị thế của một cường quốc hiện hữu — sau này đã được nhà khoa học chính trị người Mỹ Graham Allison phổ biến rộng rãi vào đầu những năm 2010 dưới tên gọi “Bẫy Thucydides.” Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, Trung Quốc đóng vai trò của Athens, thách thức vị thế của Mỹ — cường quốc được ví như Sparta của ngày nay.
Trong một bài viết đăng trên tờ *Financial Times* vào năm 2012, ông Allison nhận định rằng: “Câu hỏi mang tính định đoạt đối với trật tự toàn cầu trong những thập kỷ tới sẽ là: liệu Trung Quốc và Mỹ có thể thoát khỏi Bẫy Thucydides hay không?”
Ông Allison đã đào sâu thêm ý tưởng về “cái bẫy” này trong cuốn sách xuất bản năm 2017 của mình, có tựa đề *Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?* (Định mệnh Chiến tranh: Liệu Mỹ và Trung Quốc có thể thoát khỏi Bẫy Thucydides?). Trong cuốn sách này, ông lập luận rằng hai quốc gia đang “nằm trên quỹ đạo va chạm dẫn đến chiến tranh — trừ khi cả hai bên cùng thực hiện những hành động khó khăn và đầy gian nan để ngăn chặn thảm họa đó.” Ông Allison đã liệt kê 16 trường hợp lịch sử, trong đó các cường quốc địa chính trị đang trỗi dậy và các cường quốc đã thiết lập vị thế phải đối mặt với “cái bẫy” này; đáng chú ý là, 12 trong số 16 trường hợp đó đã kết thúc bằng chiến tranh. Việc ông Tập viện dẫn "Bẫy Thucydides" diễn ra vào thời điểm căng thẳng giữa các siêu cường đối địch có nguy cơ bùng phát dữ dội xoay quanh hàng loạt vấn đề, từ thương mại, trí tuệ nhân tạo (AI) cho đến vấn đề Đài Loan.
‘Không phải là điều tất yếu’
Đây không phải là lần đầu tiên ông Tập đề cập đến cái bẫy này. Kể từ khi thuật ngữ này bắt đầu được sử dụng trong bối cảnh hiện đại, Chủ tịch Trung Quốc đã nhiều lần vận dụng nó để mô tả cách thức điều phối mối quan hệ với Hoa Kỳ.
Vào năm 2013, theo các nguồn tin, ông Tập đã phát biểu trước các nhà lãnh đạo quốc tế rằng: “Chúng ta cần chung tay hành động để tránh rơi vào Bẫy Thucydides – một trạng thái căng thẳng mang tính hủy diệt nảy sinh giữa các cường quốc đang trỗi dậy và các cường quốc hiện hữu, hoặc giữa hai cường quốc hiện hữu với nhau.”
Hai năm sau đó, trong bài phát biểu tại Seattle vào năm 2015 trước sự chứng kiến của cựu Ngoại trưởng Henry Kissinger cùng nhiều quan chức cấp cao khác, ông Tập khẳng định chính sách đối ngoại của Trung Quốc luôn ưu tiên “sự thấu hiểu lẫn nhau” với Hoa Kỳ; đồng thời bày tỏ mong muốn Bắc Kinh sẽ chứng kiến “nhiều hơn sự thấu hiểu và tin cậy, ít đi sự xa cách và ngờ vực.” Trong bài phát biểu ấy, ông Tập nhấn mạnh sự cần thiết phải xoa dịu tâm lý hoang tưởng và những định kiến; thậm chí ông còn phản bác lại quan điểm về Bẫy Thucydides, cho rằng “không hề tồn tại” cái gọi là sự tất yếu dẫn đến xung đột, mà thay vào đó: “nếu các cường quốc liên tục lặp lại những sai lầm trong tính toán chiến lược, chính họ có thể sẽ tự tạo ra những cái bẫy như vậy cho chính mình.”
Trong cuộc gặp với ông Chuck Schumer – khi đó là Lãnh đạo phe Đa số tại Thượng viện Hoa Kỳ – diễn ra tại Trung Quốc vào năm 2023, ông Tập một lần nữa (theo tường thuật của truyền thông nhà nước Trung Quốc) nhấn mạnh rằng Bẫy Thucydides “không phải là điều tất yếu,” và rằng “thế giới đủ rộng lớn để dung chứa trọn vẹn quá trình phát triển riêng biệt cũng như sự thịnh vượng chung của cả Trung Quốc và Hoa Kỳ.”
Tại cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Joe Biden ở Lima (Peru) vào năm 2024, ông Tập tiếp tục khẳng định Bẫy Thucydides “không phải là một tất yếu lịch sử,” trước khi đưa ra lời cảnh báo rằng “một cuộc Chiến tranh Lạnh mới không nên nổ ra, và cũng không thể có kẻ chiến thắng.” (Ông Allison – nhà khoa học chính trị đã đề cập trước đó – từng xếp cuộc Chiến tranh Lạnh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô vào nhóm 16 trường hợp điển hình của “cái bẫy” này, nhưng là những trường hợp đã không dẫn đến chiến tranh thực sự.)
Được các nhà ngoại giao Trung Quốc hưởng ứng
Kể từ đó, các nhà ngoại giao Trung Quốc cũng đã đồng loạt hưởng ứng quan điểm của ông Tập, sử dụng cụm từ này để mô tả mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Vào năm 2017, cựu Đại sứ tại Hoa Kỳ Thôi Thiên Khải đã phát biểu rằng "Bẫy Thucydides" là một trong những câu hỏi trọng yếu cần được giải đáp nhằm định hình tương lai của mối quan hệ Mỹ - Trung. "Chúng ta nên cùng nhau xây dựng một mối quan hệ như thế nào—vì lợi ích của cả hai quốc gia cũng như của toàn thế giới?" ông Thôi đặt câu hỏi. "Liệu 'Bẫy Thucydides' có thực sự bất khả kháng đến mức Trung Quốc và Hoa Kỳ đã định sẵn số phận phải lao vào chiến tranh? Liệu Trung Quốc và Hoa Kỳ có thể mở ra một lối đi mới trong quan hệ quốc tế—nơi các quốc gia, đặc biệt là các cường quốc, cùng tham gia vào mối quan hệ đối tác cùng thắng thay vì lao vào cuộc cạnh tranh theo kiểu 'được ăn cả, ngã về không'?"
Vào năm 2021, người kế nhiệm ông Thôi (Cui) là ông Tần Cương (Qin Gang) cũng bác bỏ "Bẫy Thucydides" cũng như những nhận định về một cuộc Chiến tranh Lạnh mới giữa Mỹ và Trung Quốc, cho rằng cả hai quốc gia cần phải "cùng nhau tìm tòi một con đường chung sống hòa bình."
Và vị đại sứ Trung Quốc mới nhất tại Mỹ, ông Tạ Phong (Xie Feng), phát biểu vào năm 2024 rằng văn hóa Trung Quốc đã chỉ ra những phương cách để tránh rơi vào cái bẫy này. "Trung Quốc không phải là Athens, mà cũng chẳng phải là Sparta," ông Tạ khẳng định. Ông cũng dường như ngụ ý rằng việc lao vào chiến tranh sẽ không phù hợp với bản sắc, cũng như chẳng mang lại lợi ích gì cho Trung Quốc.
Góc nhìn từ phía Mỹ
Không chỉ riêng Trung Quốc mới viện dẫn vị sử gia Hy Lạp cùng châm ngôn nổi tiếng này. Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump, Cố vấn An ninh Quốc gia H.R. McMaster vốn được biết đến là một người rất am hiểu về Thucydides. Năm 2013, ông từng viết cho tờ *New York Times* rằng: "Chiến tranh là bản tính của con người. Ngày nay, con người vẫn chiến đấu vì những lý do cơ bản y hệt như những gì sử gia Hy Lạp Thucydides đã chỉ ra từ gần 2.500 năm trước: nỗi sợ hãi, danh dự và lợi ích."
Tờ *Politico* cũng đưa tin rằng vào năm 2017, ông Allison đã thuyết trình trước Hội đồng An ninh Quốc gia của ông Trump về lịch sử Hy Lạp; đồng thời, Bộ trưởng Quốc phòng khi ấy là ông James Mattis cũng được nhận định là người "thông thạo" các tác phẩm của Thucydides.
Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí *GQ* vào tháng 2 năm 2018, Steve Bannon—cựu chiến lược gia trong chiến dịch tranh cử và tại Nhà Trắng của ông Trump, người cũng được cho là một tín đồ của Thucydides—đã được hỏi liệu ông có lo ngại về nguy cơ châm ngòi một cuộc xung đột với Trung Quốc mà "phía Mỹ sẽ là kẻ thất bại" hay không. Đáp lại, ông Bannon chia sẻ với tạp chí này rằng: "Tôi không nghĩ điều đó nhất thiết phải xảy ra. Trước hết, toàn bộ khái niệm về một cường quốc đang trỗi dậy đối chọi với một cường quốc đang suy thoái vốn đã mặc định rằng cường quốc lớn hơn—vốn đang trên đà suy thoái—sẽ cứ thế tiếp tục đi xuống." Ông lập luận rằng mô hình "Nước Mỹ trên hết" (*America First*) của ông Trump thực chất đang giúp "hồi sinh Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, đồng thời gửi đi một lời cảnh báo tới Trung Quốc."
Nguồn:
Xi Warns Trump of ‘Thucydides’ Trap.’ What to Know About China’s Favorite Greek Reference for U.S. Relations
Nhận xét
Đăng nhận xét