4023 - Marilyn Monroe : 100 năm ngày sinh của huyền thoại điện ảnh
Marilyn Monroe photographed by Sam Shaw,1957.
Triển lãm về Marilyn Monroe được tổ chức tại Cinémathèque Française (Viện lưu trữ phim ảnh Pháp), Paris, từ ngày 08/04 đến 02/07/2026, nhân 100 năm ngày sinh của thần tượng điện ảnh Mỹ. © La Cinémathèque française
Trong lãnh vực điện ảnh, có một sự cạnh tranh gay gắt giữa các hãng phim lớn vào đầu những năm 1950. Hàng ngàn nữ diễn viên trẻ trung và quyến rũ không kém gì Norma Jean Baker. Nhưng chỉ có một người duy nhất mới trở thành Marilyn Monroe. Trên vòm trời với muôn vàn sao sáng của Hollywood, vầng hào quang của Marilyn lại nổi bật hơn hẳn. Vào cùng một thời điểm, có những tên tuổi hàng đầu như Lana Turner, Gene Tierney, Rita Hayworth hay Joan Crawford. Nhưng chỉ có hai khuôn mặt của Marilyn Monroe và Elizabeth Taylor mới trở nên "bất tử " qua những bức tranh in thạch bản của danh họa Andy Warhol.
Nhưng không phải chỉ có tác phẩm của Andy Warhol, nhiều bức chân dung khác của Marilyn từng được thu vào ống kính của các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng như Eve Arnold, Richard Avedon, Milton H. Greene hay Cecil Beaton … Các tác phẩm này được trưng bày tại Cinémathèque Française (Viện lưu trữ phim ảnh Pháp) nhân 100 năm ngày sinh của thần tượng điện ảnh Mỹ. Được tổ chức từ ngày 08/04 đến 02/07/2026, cuộc triển lãm về Marilyn Monroe kết hợp các đoạn phim, các video ca nhạc, hình ảnh quảng cáo, trang sức xa hoa và y phục đắt tiền … Tất cả được dàn dựng như cảnh quay ở phim trường, để tôn vinh vẻ đẹp của Marilyn trong suốt những năm 1950, kể lại hành trình của một thần tượng trong kỷ nguyên phim màu hào nhoáng lộng lẫy Technicolor, trên màn ảnh chiếu phim rộng lớn Cinemascope.
Khi qua đời vào năm 1962 ở tuổi 36, Marilyn đã để lại một số tác phẩm quan trọng, mà cho tới này vẫn tiếp tục thu hút sự quan tâm của công chúng. Trả lời phỏng vấn ban tiếng Pháp RFI trong chương trình Cinémas du Monde, giám tuyển Florence Tissot, trưởng ban tổ chức triển lãm "100 năm Marilyn Monroe" tại Viện Phim ảnh Pháp cho biết mặc dù đã có nhiều quyển sách viết về Marilyn, nhưng cho tới nay vẫn khó thực hiện được một cuộc nghiên cứu chuyên sâu và nghiêm túc, dựa trên văn bản và tài liệu xác thực :
"Điều khó khăn nhất là việc tham khảo các tài liệu lưu trữ. Marilyn Monroe qua đời rất sớm ở tuổi 36, sự nghiệp của cô ấy (với tư cách diễn viên chính) khá ngắn ngủi, chỉ khoảng một thập niên. Sau ngày ra đi quá đột ngột, nhiều vật dụng cá nhân của Marilyn đã bị phân tán khắp nơi. Sinh thời, Marilyn đã là một huyền thoại, điều đó đã tạo ra một sự hâm mộ cuồng nhiệt đôi khi thái quá cũng như thói quen soi mói đời tư của cô. Hiện giờ, có khá nhiều "tài sản" của Marilyn đều nằm trong tay giới sưu tầm tư nhân. Các nhà nghiên cứu lịch sử điện ảnh khó thể nào tham khảo các bộ sưu tập tư nhân, họ chỉ có thể truy cập các văn bản lưu trữ trong thư viện hoặc tài liệu bảo tàng. Vì thế, việc nghiên cứu nghiêm túc về Marilyn Monroe không phải là chuyện dễ làm, điều đó phần nào giải thích vì sao những huyền thoại xung quanh Marilyn tiếp tục được phổ biến và vẫn giữ tầm ảnh hưởng quan trọng cho đến ngày nay".
Lần đầu tiên, Marilyn xuất hiện trên màn ảnh lớn là vào năm 1947, trong vai một nhân viên quán bar trong bộ phim "Dangerous Years" (Đời đầy hiểm nguy) của đạo diễn Arthur Pierson. Marilyn thật sự trở nên nổi tiếng, đủ để vào vai chính kể từ đầu những năm 1950, sau thành công của hai bộ phim "Asphalt Jungle" (Quand la ville dort / Khi thành phố ngủ yên) và "All About Eve" (Mọi câu chuyện về Eva). Cuộc triển lãm cho thấy Marilyn có tài diễn xuất thực thụ, vượt ra ngoài những hạn chế của từng vai diễn cũng như vượt qua một số định kiến đối với các nữ diễn viên. Cô Ginette Vincendeau, nhà sử học chuyên về điện ảnh nhận xét :
"Những năm 1950 là một thập niên đầy mâu thuẫn, một mặt có một số dấu hiệu cho thấy nước Mỹ đã bắt đầu cởi mở hơn nhiều, nhưng về mặt quan hệ đôi lứa hay vai trò của phụ nữ, xã hội Mỹ lại rất bảo thủ. Thập niên 1950 là thời kỳ cao điểm của bộ luật Hays (1934-1968) bao gồm những quy tắc sản xuất phim ảnh, kiểm duyệt những nội dung bị cho là trơ trẽn, tục tĩu. Nhưng cũng vào thập niên này, tạp chí khiêu dâm Playboy được Hugh Hefner sáng lập (năm 1953) tại Chicago. Hình ảnh của Marilyn bị mắc kẹt trong guồng máy sản xuất phim ảnh, còn bị khống chế bởi một bộ quy tắc bảo thủ".
Tuy nhiên, theo nhà phê bình người Mỹ James O. Naremore, sử gia chuyên nghiên cứu về phim của các đạo diễn nổi tiếng như Orson Welles, Alfred Hitchcock hay Stanley Kubrick, Marilyn đã trau dồi tài nghệ diễn xuất của cô ngay từ những tác phẩm đầu tiên. Giám tuyển Florence Tissot cho biết :
"Trong những bộ phim đầu, mặc dù thời lượng xuất hiện trên màn ảnh còn bị hạn chế, Marilyn lại diễn xuất rất đạt, từ cảm xúc hồi hộp sợ hãi cho đến nỗi tức giận, như thể Marilyn muốn tạo thêm trọng lượng trong những vai nhỏ được giao cho cô. Trái với điều mà nhiều người thường nghĩ, Marilyn luôn cố gắng học thêm, từ ca hát, nhảy múa, cho đến các lớp diễn xuất kịch câm từ khi mới vào nghề cuối những năm 1940. Trong khi báo chí chủ yếu nói về thời kỳ cô học với thầy Lee Strasberg tại Actors Studio ở New York.
Marilyn đã học nhiều lớp múa, để chuẩn bị quay màn phim với xâu chuỗi kim cương và váy hồng lộng lẫy "Diamonds are a girl's best friend" trích từ bộ phim "Genthemen prefer Blondes" (Qúy ông thích phụ nữ tóc vàng). Vào thời ấy (1953), mặc dù Marilyn đã tập dợt rất nhiều rất để sánh ngang với bạn diễn của mình, những rốt cuộc Marilyn vẫn được trả thù lao ít hơn so với Jane Russell. Sau bộ phim này, Marilyn bắt đầu đàm phán lại các hợp đồng bảy năm của mình, mà cô cho là có nhiều điều khoản lạm dụng. Marilyn đã phấn đấu để đạt được mục tiêu : nhận thù lao xứng đáng hơn và được quyền lựa chọn vai diễn cũng như đạo diễn phim".
Hỉnh ảnh của Marilyn đã đi vào lòng người mến mộ chính là cảnh phim "The Seven Year Itch" (Bảy năm suy ngẫm) phát hành vào năm 1955. Trong phim, Marilyn mặc một chiếc váy trắng, đứng trên tấm chắn ống thông hơi xe điện ngầm. Khi chạy nhanh qua, chiếc tàu điện ngầm tạo ra luồng gió thổi tung bay tà áo đầm màu trắng. Cô Florence Tissot nhận xét về hình ảnh này :
"Hình ảnh đó gần như làm lu mờ cả một bộ phim. Vào những năm 1950, hình ảnh của Marilyn mặc chiếc vay trắng được vẽ thành khổ lớn, treo trên mặt tiền các rạp chiếu phim. Cảnh phim này đã tạo ra một cột mốc quan trọng trong dòng văn hóa phổ thông. Khi nhắc tới Marilyn, công chúng thường hay nghĩ tới hình ảnh này. Vào thời bấy giờ, Marilyn muốn thoát khỏi vòng kiểm soát của các hãng phim lớn, cô chuyển nhà đến New York để sống gần hơn với nhà văn Arthur Miller, đồng thời cô cũng muốn theo học với thầy Lee Strasberg tại lớp đào tạo diễn xuất Actors Studio. Nhưng cũng chính từ bộ phim này, hình ảnh của Marilyn trong mắt báo chí truyền thông bắt đầu thay đổi : từ một cô gái tóc vàng rất xinh nhưng kém thông minh, Marilyn dần dần trở thành một người phụ nữ có tánh tình thất thường, như thể cô có một vấn đề gì đó khiến tinh thần trở nên bất ổn".
Nhiều nhà phê bình từng cho rằng, các hãng phim lớn muốn bắt Marilyn phải trả giá cho thái độ bất phục tùng của cô. Thậm chí, ngay sau khi hết hợp đồng với Marilyn, hãng phim Twentieth Century Fox còn mỉa mai cô qua bộ phim "Blonde Explosion" (Cô gái tóc vàng nảy lửa) của đạo diễn Frank Tashlin, với nữ diễn viên Jayne Mansfield, một phiên bản gần như giống hệt để thay thế Marilyn.
Theo chuyên gia Ginette Vincendeau, cho dù vào năm 1960, Marilyn chứng tỏ bản lĩnh của mình sau khi nhận được giải Quả cầu vàng diễn xuất nhờ bộ phim hài với anh vua hề giả gái Tony Curtis trong phim "Some Like It Hot" (Nhịp điệu nóng bỏng), nhưng Marilyn sau đó lại không có thêm nhiều cơ hội để phát huy tài năng :
"Đúng vậy, cho dù sự nghiệp, của Marilyn đạt đỉnh cao với bộ phim này nhưng cũng vào thời điểm ấy, báo chí lại soi mói đời tư của cô, chỉ nói về những khuyết điểm của Marilyn, những vấn đề trong đời tư khiến cô trở nên « khó chịu » với bạn diễn, "khó bảo" trong mắt các nhà làm phim. Hình ảnh của Marilyn thường bị bóp méo, báo chí nói về cô như một phụ nữ bất an, tinh thần dễ suy sụp. Theo nhà phê bình Sarah Churchwell, tác giả quyển sách "Những cuộc đời khác nhau của Marilyn", các quyển tiểu sử viết về Marilyn thường miêu tả Marilyn như một nạn nhân, tài diễn xuất của cô cũng bị đánh giá thấp. Những cảm nhận này chủ yếu dựa vào diễn giải suy đoán, và giờ đây, nhân 100 ngày sinh của Marilyn, có lẽ đã đến lúc thay đổi góc nhìn về một trong những huyền thoại sinh động, sáng ngời của thế kỷ XX".
Nhận xét
Đăng nhận xét