4054 - Rà phá Thủy lôi tại Eo biển Hormuz:

Hỏi đáp cùng Scott Savitz

Một chiếc trực thăng MH-60R Sea Hawk cất cánh từ sàn đáp của tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke, chiếc USS Roosevelt, tại Eo biển Hormuz vào ngày 15 tháng 12 năm 2025. Ảnh: MC1 Indra Beaufort/Hải quân Hoa Kỳ

Trong những tháng gần đây, hàng trăm cuộc không kích của Hoa Kỳ đã nhắm vào một trong những thế mạnh chủ chốt của Iran: thủy lôi hải quân. Các quan chức Hoa Kỳ tin rằng những cuộc tấn công này đã xóa sổ 90% kho dự trữ từng rất đáng gờm của Iran. Tuy nhiên, đó không phải là con số thống kê duy nhất quan trọng vào lúc này. Nguy cơ dù chỉ một vài quả thủy lôi của Iran lọt vào Eo biển Hormuz cũng đã góp phần làm tê liệt hoạt động vận tải hàng hải tại một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới.

Scott Savitz là một kỹ sư cấp cao tại RAND, một chuyên gia về các hoạt động và công nghệ hải quân, đồng thời là một chuyên gia về chiến tranh thủy lôi. Các nghiên cứu của ông tập trung vào tiềm năng của các tàu hải quân không người lái, tương lai của Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ, sự cạnh tranh tại khu vực Bắc Cực, và mối đe dọa dai dẳng mà thủy lôi đã gây ra qua nhiều thế hệ.

Ông cho biết việc rà phá Eo biển Hormuz có thể diễn ra nhanh chóng và suôn sẻ—nếu Iran không nổ súng vào các tàu săn tìm thủy lôi. Tuy nhiên, nỗ lực này có thể kéo dài hàng tháng trời nếu tình huống không được như vậy. "Hãy nhớ rằng," ông nói thêm, "số lượng thủy lôi cần thiết để tạo ra một bãi thủy lôi hiệu quả là con số không. Bạn chỉ cần khiến mọi người cảm nhận được rằng có một mối đe dọa hiện hữu ở đó."

Ông đánh giá thế nào về quy mô và mức độ tinh vi của mối đe dọa thủy lôi tại Eo biển Hormuz?

Iran đã tập trung vào thủy lôi kể từ những năm 1980 như một phương thức hữu hiệu để cản trở hoạt động giao thông thương mại và quân sự. Quốc gia này sở hữu một kho thủy lôi đồ sộ—các ước tính cho thấy số lượng lên tới hàng nghìn quả. Tuy nhiên, ở cấp độ công khai, vẫn chưa rõ chính xác bao nhiêu trong số những quả thủy lôi đó—hay thuộc những chủng loại nào—đã được họ đưa vào trong eo biển này. Hoa Kỳ đã và đang nhắm mục tiêu vào các tàu rải thủy lôi, đồng thời nỗ lực ngăn chặn việc thủy lôi bị thả xuống nước. Tuy nhiên, chắc chắn là dường như vẫn tồn tại một mối đe dọa đáng kể từ các bãi thủy lôi mà Iran đã tìm cách bố trí thành công.

Iran có thể đã sử dụng những loại thủy lôi nào?

Iran sở hữu một kho vũ khí gồm các loại thủy lôi neo – chính là những quả cầu gai cổ điển mà mọi người thường hình dung. Chúng được neo giữ bằng dây cáp và sẽ phát nổ khi tàu thuyền va chạm vào. Tuy nhiên, nước này cũng sở hữu một số lượng thủy lôi cảm ứng. Những quả thủy lôi này nằm dưới đáy biển và khó phát hiện hơn; chúng sẽ phát nổ khi cảm nhận được sự hiện diện của tàu thuyền di chuyển phía trên.

Việc rà phá một luồng lạch hàng hải đến mức các công ty vận tải biển cảm thấy an toàn trở lại sẽ khó khăn đến mức nào?

Bạn đã chạm đúng vào điểm mấu chốt: Mọi người phải thực sự cảm nhận được rằng tình hình đã đủ an toàn. Chúng tôi cho rằng Iran chỉ rải một số lượng thủy lôi tương đối nhỏ. Tuy nhiên, việc cố gắng rà phá thủy lôi dưới làn hỏa lực tấn công là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và chậm chạp. Các phương tiện chuyên dụng để rà phá thủy lôi thường di chuyển chậm, theo những quy luật dễ đoán và hầu như không có khả năng tự vệ. Tất cả những yếu tố này biến chúng thành những mục tiêu lý tưởng cho đối phương tấn công. Do đó, nếu Iran vẫn tiếp tục bắn đạn pháo hoặc điều động các xuồng tấn công cỡ nhỏ, tiến độ rà phá có thể bị kéo dài thêm nhiều tháng. Ngược lại, nếu tình hình trở nên yên tĩnh, việc rà phá có thể chỉ mất vài ngày.

Chúng tôi cho rằng Iran chỉ rải một số lượng thủy lôi tương đối nhỏ. Tuy nhiên, việc cố gắng rà phá thủy lôi dưới làn hỏa lực tấn công là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và chậm chạp.

Bạn từng viết rằng thủy lôi có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc phòng thủ Đài Loan trước nguy cơ bị Trung Quốc xâm lược. Đài Loan có thể rút ra bài học gì từ những diễn biến đang diễn ra tại eo biển này?

Đây chính là một lời nhắc nhở về sức ảnh hưởng to lớn mà thủy lôi có thể tạo ra. Nếu Trung Quốc phát động một cuộc đổ bộ đường biển, họ sẽ buộc phải vận chuyển một khối lượng khổng lồ nhân lực và khí tài quân sự trong những khoảng thời gian rất ngắn. Thủy lôi có thể phá vỡ kế hoạch đó. Chúng có thể gây chậm trễ, cũng như gây ra những tổn thất về lực lượng. Ngoài ra, thủy lôi còn có thể buộc các tàu thuyền phải di chuyển theo những luồng lạch nhất định đã được rà phá, qua đó biến chúng thành những mục tiêu dễ tấn công hơn. Tất cả những yếu tố này sẽ khiến Trung Quốc gặp vô vàn khó khăn trong việc thiết lập một lực lượng chiến đấu hiệu quả trên đất liền.

Bạn cũng từng nghiên cứu về lịch sử chiến tranh thủy lôi. Những bài học nào từ các cuộc xung đột trong quá khứ vẫn còn nguyên giá trị và phù hợp với bối cảnh hiện nay? Trong Chiến tranh Triều Tiên, Hoa Kỳ đã chuẩn bị phát động một cuộc tấn công đổ bộ đường biển vào Wonsan, nhưng kế hoạch này đã bị cản trở bởi việc Triều Tiên sử dụng thủy lôi. Một đô đốc vào thời điểm đó đã nhận định: “Chúng ta đã đánh mất quyền kiểm soát trên biển vào tay một quốc gia không hề có hải quân.”

Chiến tranh thủy lôi không phải là lĩnh vực hào hứng nhất trong Hải quân. Nó cũng không đòi hỏi những công nghệ tối tân nhất. Tuy nhiên, đây lại có thể là những loại vũ khí gây xáo trộn cực kỳ nghiêm trọng.

Ông từng làm việc với Bộ Chỉ huy Tác chiến Thủy lôi thuộc Hải quân trước khi gia nhập RAND vào đầu những năm 2010. Trải nghiệm đó đã định hình công tác nghiên cứu của ông như thế nào?

Tôi đã học hỏi được rất nhiều điều về những thách thức mà các nhân sự tác chiến phải đối mặt trong một lĩnh vực chiến tranh vốn không phải lúc nào cũng nhận được sự quan tâm hay nguồn lực xứng đáng. Tôi đã hỗ trợ các cuộc tập trận tác chiến thủy lôi trên khắp thế giới—tại Trung Đông, Đông Á và Hoa Kỳ. Và tôi đã thực sự thấu hiểu tầm quan trọng của việc lắng nghe những nhân sự tác chiến này, nhằm hiểu rõ hơn cách tạo ra các cơ hội để họ thực hiện tốt hơn công việc của mình.

Nguồn:
Clearing Mines in the Strait of Hormuz: Q&A with Scott Savitz

https://www.rand.org/pubs/commentary/2026/05/demining-the-strait-of-hormuz-qa-with-scott-savitz.html