4048 - Người Mỹ chẳng hề thầm lặng
Đức Giáo Hoàng Leo Đưa Vatican Đến Những Nẻo Đường Mà Francis Đã Không Thể
Đức Giáo Hoàng Leo XIV đang tôn kính một hộp thánh tích tại Naples, Ý, tháng 5 năm 2026. Ảnh: Yara Nardi / Reuters
Những lời chỉ trích của Vatican đối với các chính sách quân sự hóa đã thu hút sự chú ý của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ; vào cuối tháng 1, cơ quan này đã triệu tập vị Sứ thần (Đại sứ) lâu năm của Tòa Thánh tới trụ sở Lầu Năm Góc. Căng thẳng tiếp tục leo thang vào tháng 4, khi các Hồng y người Mỹ cùng tham gia với Đức Giáo Hoàng Leo trong việc đặt nghi vấn về tính luân lý của cuộc chiến chống lại Iran. Tổng thống Trump đã công kích Đức Giáo Hoàng một cách thô thiển trên các nền tảng mạng xã hội, hạ thấp uy tín của ngài bằng những lời lẽ như "YẾU KÉM trong vấn đề Tội phạm" và "thảm họa đối với Chính sách Đối ngoại." Phó Tổng thống JD Vance cũng hùa theo đà công kích này, thậm chí còn tìm cách lên lớp Đức Giáo Hoàng về các vấn đề thần học.
Tuy nhiên, những đòn tấn công của chính quyền Trump nhằm vào Đức Giáo Hoàng không chỉ cho thấy sự hiểu sai về lập trường của Công giáo đối với chiến tranh, cũng như sự phản đối của Tòa Thánh trước những hành động mà họ coi là xâm lược phi lý. Chúng còn bộc lộ sự thất bại trong việc thấu hiểu một thực tế rằng: mặc dù là người Mỹ, Đức Giáo Hoàng vẫn đang tiếp tục dẫn dắt Giáo hội Công giáo thoát khỏi sự lệ thuộc vào Hoa Kỳ và Châu Âu, để hướng tới một định hướng mang tính đa phương. Khác với Đức Giáo Hoàng Francis—người từng bị đóng khung trong hình ảnh "chống Mỹ" (một phần vì ngài xuất thân từ Argentina) và bị biếm họa như một người quá mức bận tâm đến tầng lớp người nghèo—Đức Giáo Hoàng Leo lại nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ hàng ngũ các Giám mục tại cả Hoa Kỳ lẫn Châu Âu. Leo có thể tiếp nối tầm nhìn của Francis về một Giáo hội mang tính toàn cầu hơn—và giàu lòng trắc ẩn một cách triệt để hơn—đồng thời chỉ trích chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ theo một cách mà người tiền nhiệm của ông không thể làm được. Một vị Giáo hoàng người Mỹ năng động, lên tiếng phản đối các hành động của Hoa Kỳ bằng thứ ngôn ngữ đời thường, đã mang lại cho thế giới một tâm điểm bất ngờ để phản kháng lại ông Trump, đồng thời kiến tạo sự đoàn kết lớn hơn giữa những người Công giáo Mỹ—những người vốn đã bị chia rẽ sâu sắc dưới thời Francis.
Không chỉ là chiến tranh
Sự bất mãn của vị Giáo hoàng đối với chính sách đối ngoại của chính quyền Trump đã nhen nhóm từ trước cả cuộc chiến tranh do Hoa Kỳ và Israel phát động chống lại Iran. Theo các nguồn tin trong giới ngoại giao Vatican, Leo đã bày tỏ sự bất bình trước chính sách trục xuất gắt gao của Washington đối với những người nhập cư không phạm tội—trong đó có nhiều người là tín hữu Công giáo; trước Chiến lược An ninh Quốc gia Hoa Kỳ năm 2025, văn kiện vốn coi thường chủ nghĩa đa phương; và trước chiến dịch quân sự nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cùng phu nhân để áp giải họ về Hoa Kỳ. Vào thời điểm diễn ra vụ bắt giữ ông Maduro, các quan chức Vatican đang tiến hành đàm phán với chính phủ Hoa Kỳ nhằm sắp xếp cho nhà lãnh đạo Venezuela này sang định cư tại Nga để tránh xảy ra bạo lực.
Cơn bùng phát phản ứng đầu tiên của ông Trump đối với các vấn đề chính trị do Giáo hoàng khởi xướng—diễn ra vào tháng Tư—rốt cuộc đã nổ ra sau khi ba vị Hồng y người Mỹ xuất hiện trên chương trình truyền hình *60 Minutes* và gọi cuộc chiến tranh tại Iran là "phi nghĩa"—một từ ngữ mang nặng hàm ý thần học. Tuy nhiên, lẽ ra Tổng thống không nên cảm thấy bất ngờ trước những lời chỉ trích như vậy đến từ Vatican. Học thuyết "chiến tranh chính nghĩa" của Giáo hội Công giáo—vốn bắt nguồn từ những tư tưởng được phát triển bởi nhà triết học kiêm thần học gia Thánh Augustine—chấp nhận chiến tranh trong trường hợp cần thiết để khôi phục hòa bình và bảo vệ những người vô tội. Chiến tranh chỉ được coi là chấp nhận được về mặt đạo đức nếu nó thỏa mãn một số tiêu chí nhất định. Trước hết, nó phải có một lý do chính đáng—tức là nhằm bảo vệ một lãnh thổ khỏi những tổn hại nghiêm trọng. Thứ hai, nó phải được thực hiện bởi một chính quyền hợp pháp, nhân danh công lý và hòa bình, và chỉ được coi là biện pháp cuối cùng. Và cuối cùng, các hành động chiến tranh phải có tính tương xứng với những hành động đã châm ngòi cho cuộc chiến đó; bất kỳ hành động bạo lực nào cũng không được phép gây ra mức độ tàn phá vượt quá những thiệt hại do chính những kẻ khiêu khích gây ra trước đó.
Các vị Giáo hoàng đã liên tục lên tiếng chỉ trích chủ nghĩa phiêu lưu quân sự của Hoa Kỳ kể từ thế kỷ mười chín. Giáo hoàng Leo XIII—người trị vì từ năm 1878 đến 1903—đã kịch liệt phản đối cuộc xâm lược và chiếm đóng Philippines của Hoa Kỳ, sự kiện vốn đã dẫn đến việc phá hủy các tài sản của Giáo hội, sự chia cắt các giáo xứ... và việc bắt giam, sát hại cũng như trục xuất các linh mục người Tây Ban Nha. Đức Leo XIII—người mà thông điệp giáo hoàng mang tính bước ngoặt năm 1891 về vốn, lao động và công bằng xã hội chính là lý do thôi thúc vị Giáo hoàng đương nhiệm chọn tước hiệu Leo XIV—thậm chí đã ban hành một tông thư lên án “chủ nghĩa Mỹ” (Americanism)—quan điểm cho rằng lương tâm cá nhân, chứ không phải giáo lý, mới là yếu tố dẫn dắt đức tin.
Giáo hoàng Gioan Phaolô II, người giữ ngôi Giáo hoàng từ năm 1978 đến 2005, đã phản đối cả cuộc Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 lẫn cuộc xâm lược Iraq năm 2003. Vào năm 2003, ngài đã cử Hồng y Pio Laghi—một người bạn cũ của Tổng thống George H. W. Bush—đến cảnh báo con trai ông, khi đó là Tổng thống George W. Bush, rằng một cuộc xâm lược sẽ dẫn đến vô số thương vong, xung đột giáo phái giữa người Hồi giáo dòng Shiite và Sunni, cũng như sự bất ổn lâu dài trong khu vực, bao gồm cả việc biến các cộng đồng Kitô giáo thành vật tế thần và đàn áp họ để trả đũa cho cuộc xâm lược của Hoa Kỳ. Tổng thống George W. Bush đã không mảy may lay chuyển; ông nói với Hồng y Laghi rằng lý trí—và cả Chúa Giêsu—đều đứng về phía ông và đang dẫn dắt ông.
Vị Giáo hoàng hiện tại đang tiếp tục dẫn dắt Giáo hội Công giáo tách dần khỏi quỹ đạo ảnh hưởng của Hoa Kỳ và Châu Âu.
Giáo hoàng Leo, một thành viên của Dòng tu Augustinô, đặc biệt thấu hiểu những tư tưởng của Thánh Augustinô về các cuộc chiến tranh phi nghĩa. Ông cũng hình thành một thái độ phản đối quyết liệt đối với bạo lực xuất phát từ động cơ ý thức hệ, vốn được hun đúc từ quãng thời gian ông sống và làm việc tại Nam Mỹ. Đức Giáo hoàng Prevost đã dành phần lớn sự nghiệp của mình tại Peru: thoạt đầu là một nhà truyền giáo trong thập niên 1980 và 1990, sau đó là một Giám mục từ năm 2014 đến 2023. Tại Peru, ông đã phải đối mặt với các hành động khủng bố do nhóm du kích cánh tả "Con đường Sáng" (Shining Path) gây ra, cũng như những vụ việc bạo tàn của chính quyền được biện minh là một phần trong các chiến dịch chống nổi dậy. Trải nghiệm này gợi nhớ lại những gì Đức Giáo hoàng Francis—người tiền nhiệm của ông—đã chứng kiến khi còn là một tu sĩ Dòng Tên trong cái gọi là "Cuộc chiến Bẩn thỉu" tại Argentina (1974–1983), giai đoạn mà chính quyền quân sự đã sát hại và bỏ tù những công dân bị cáo buộc ủng hộ phe cánh tả. Khi Đức Giáo hoàng Francis triệu tập Đức Giám mục Prevost về Rome vào năm 2023—một lựa chọn đầy bất ngờ—để lãnh đạo Bộ Giám mục (cơ quan chịu trách nhiệm tuyển chọn các Giám mục trên toàn thế giới), hai người đã trở nên thân thiết và thường gặp gỡ vào mỗi thứ Bảy để thảo luận về các vấn đề của Giáo hội.
Tòa Thánh Vatican cũng đang bày tỏ những quan ngại về mặt địa chính trị và công nghệ liên quan đến cuộc chiến này. Tòa Thánh không tán thành khuynh hướng hành động đơn phương của Washington, cũng như việc nước này coi nhẹ các hiệp ước quốc tế—chẳng hạn như Hiệp định Paris về Biến đổi Khí hậu—và các thể chế đa phương như UNESCO hay Tổ chức Y tế Thế giới, những tổ chức mà Tòa Thánh đang tích cực tham gia. Hơn nữa, khi trí tuệ nhân tạo (AI) dần trở thành một phần trong phương thức tiến hành chiến tranh của các quốc gia, Tòa Thánh lo ngại rằng Hoa Kỳ sẽ trở nên sẵn lòng phát động chiến tranh hơn, nhờ vào ưu thế vượt trội về công nghệ của mình. Đức Giáo hoàng Leo đang hoàn tất Thông điệp đầu tiên của ngài—dự kiến được công bố vào ngày 25 tháng 5—với chủ đề xoay quanh công nghệ và phẩm giá con người; giới quan sát tại Vatican dự đoán rằng ngài sẽ kiên quyết kêu gọi thiết lập một thỏa thuận quốc tế nhằm kiềm chế những rủi ro phát sinh từ việc triển khai AI, bao gồm cả việc sử dụng các loại vũ khí dẫn đường bằng AI để tấn công thường dân.
Vươn ra toàn cầu
Khát vọng hòa bình của Tòa Thánh tại Iran không chỉ dừng lại ở cam kết chung của họ đối với học thuyết "chiến tranh chính nghĩa", hay sự phản đối đối với những hành vi mà họ coi là bạo lực phi lý. Đó còn là một cam kết phụng sự cho đại gia đình nhân loại trên toàn cầu. Tòa Thánh hoạt động dựa trên tiền đề rằng: ở đâu dân số và đức tin phát triển, thì ở đó tầm ảnh hưởng cũng sẽ gia tăng. Đức Giáo hoàng Leo đang đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch khỏi mô hình Giáo hội vốn quá tập trung vào phương Tây—một khu vực đang ngày càng bị thế tục hóa và suy giảm về mặt nhân khẩu học. Trong nỗ lực này, ngài đang tiếp bước Đức Giáo hoàng Francis—người từng nhận định vào năm 2024, sau chuyến tông du tới Đông Nam Á, rằng Giáo hội vẫn còn "quá thiên về châu Âu, hay nói cách khác, quá 'phương Tây'".
Kể từ sau Công đồng Vatican II diễn ra vào thập niên 1960—sự kiện đã nâng cao vai trò của giáo dân và khuyến khích việc cử hành Thánh lễ bằng ngôn ngữ bản địa thay vì tiếng Latinh—Giáo hội Công giáo đã luôn ưu tiên việc dấn thân và tương tác với thế giới bên ngoài. Đức Giáo hoàng Phaolô VI là vị Giáo hoàng đầu tiên thực hiện các chuyến tông du quốc tế. Ngài đã tới New York để phát biểu tại Liên Hợp Quốc, lên án cuộc chiến tranh tại Việt Nam và tuyên bố: "Không bao giờ chiến tranh nữa!" (Bài diễn văn của ngài đã nhận được tràng pháo tay tán thưởng nhiệt liệt kéo dài suốt mười phút). Ngài cũng đã đến thăm nhiều quốc gia tại châu Phi, châu Á và Trung Đông, chủ yếu nhằm thăm viếng và khích lệ tinh thần của cộng đồng tín hữu tại những khu vực này. Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đặt chân tới 129 quốc gia, tích lũy được quãng đường di chuyển tương đương với ba chuyến bay khứ hồi từ Trái Đất lên Mặt Trăng. Đức Giáo hoàng Francis lại đặc biệt chú trọng đến những vùng "ngoại vi" mà ngài hằng yêu mến; ngài thường tìm đến những khu vực đang chìm trong xung đột hoặc những vùng đất hẻo lánh, nơi ngài thường chủ động khởi xướng các cuộc đối thoại với các nhà lãnh đạo thuộc những tôn giáo khác. Vào năm 2021, vị Giáo hoàng người Argentina này đã để lại một dấu ấn khó quên khi bước đi với dáng vẻ khập khiễng trên những con phố nhỏ hẹp tại Najaf (Iraq) để gặp gỡ Đại Ayatollah Ali al-Sistani—vị học giả Hồi giáo dòng Shiite được kính trọng bậc nhất. Mặc dù Iran là một quốc gia có đa số dân cư theo đạo Hồi, Tòa Thánh và Iran lại sở hữu mối quan hệ ngoại giao lâu đời, thậm chí đã hình thành từ trước cả Công đồng Vatican II. Hai bên thiết lập quan hệ song phương vào năm 1954 và duy trì mối quan hệ này một cách liên tục ngay cả sau cuộc Cách mạng Hồi giáo. Họ cũng dành cho nhau sự tôn trọng đối với các văn bản tôn giáo; chẳng hạn, bản dịch sang tiếng Ba Tư của tác phẩm *Tự thú* (Confessions) của Thánh Augustine hiện vẫn có thể được tìm thấy tại các hiệu sách ở Iran. Song song với các cuộc đàm phán của Hoa Kỳ về năng lực hạt nhân của Iran diễn ra vào năm 2014, một phái đoàn gồm các giám mục Hoa Kỳ đã ký một tuyên bố chung với các giảng viên chủng viện Iran, trong đó nêu rõ lập trường phản đối chung đối với các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt. Giáo hoàng Francis đã lên tiếng ca ngợi thỏa thuận hạt nhân với Iran tại Liên Hợp Quốc. Giáo hội Công giáo tại Hoa Kỳ—được Tòa Thánh khuyến khích—thậm chí còn vận động Quốc hội thông qua thỏa thuận này.
Vào năm 2021, Đức Giáo hoàng Francis đã cử một linh mục người Bỉ thuộc dòng Phanxicô, Dominique Mathieu, sang đảm nhiệm chức Tổng giám mục Tehran-Isfahan; và trong một trong những hành động cuối cùng trên cương vị Giáo hoàng vào năm 2025, ngài đã phong ông Mathieu lên hàng Hồng y. Là vị lãnh đạo Công giáo Latinh duy nhất tại Iran, Đức Tổng giám mục Mathieu hiện coi sóc một cộng đoàn khoảng 2.000 tín hữu Công giáo, nằm trong số xấp xỉ 200.000 Kitô hữu thuộc nhiều hệ phái khác nhau tại quốc gia này. Con số khiêm tốn này không đồng nghĩa với việc Tòa Thánh coi nhẹ hay xem cộng đồng này là không quan trọng; trái lại, như Đức Giáo hoàng Leo đã bày tỏ trong chuyến thăm Algeria vào tháng Tư—một quốc gia có rất ít người Công giáo—cộng đồng này được ví như "muối" trong Kinh Thánh: một thứ gia vị giúp tăng thêm hương sắc và có thể tạo nên sức ảnh hưởng mạnh mẽ ngay cả khi chỉ hiện diện với số lượng nhỏ. Hơn nữa, cộng đồng này còn có thể trở thành một nhân tố tích cực thúc đẩy hòa bình thông qua việc sống trong tình huynh đệ với những người láng giềng Hồi giáo—những người mà họ đã cùng chung sống qua hàng thế kỷ.
Sự hiện diện này tại Iran mang lại cho Giáo hội Công giáo một góc nhìn mang tính địa phương về cuộc khủng hoảng đang diễn ra. Điều này càng thôi thúc Đức Giáo hoàng cảm thấy cần phải khẩn trương lên tiếng bênh vực cho những nạn nhân đã thiệt mạng, bất kể họ có phải là người Công giáo hay không. Nền tảng tư tưởng của Giáo hội—đặc biệt là truyền thống về luật tự nhiên—khẳng định rằng Giáo hội có khả năng và quyền năng để lên tiếng đại diện cho toàn thể nhân loại. Chẳng hạn, những bậc cha mẹ người Iran có con em bị sát hại trong vụ đánh bom một trường tiểu học vào ngày 28 tháng 2 đã viết thư thỉnh cầu Đức Giáo hoàng hãy trở thành "tiếng nói cho những đứa con vô thanh của chúng tôi" trong nỗ lực tìm kiếm hòa bình thông qua đối thoại. Đức Giáo hoàng Leo đã nhanh chóng đáp lại lời thỉnh cầu khẩn thiết ấy bằng cách công khai chia sẻ nỗi đau cùng họ, đồng thời giúp mọi người cảm nhận một cách sâu sắc và gần gũi hơn về thảm kịch do chiến tranh gây ra.
Tất cả vì một người, và một người vì tất cả
Điều đáng chú ý trong những lời chỉ trích của Đức Giáo hoàng Leo đối với cuộc chiến này không chỉ nằm ở mong muốn lên tiếng phản đối những hành vi bạo lực phi nghĩa. Điều đáng nói hơn cả là ngài đã đạt được một thành tựu mà người ta từng cảm thấy thiếu vắng một cách đầy day dứt dưới thời hai vị tiền nhiệm trực tiếp của ngài: đó là việc tạo dựng được sự đoàn kết mạnh mẽ hơn trong cộng đồng tín hữu Công giáo tại Hoa Kỳ. Những người Công giáo có tư tưởng thiên tả thường nhìn nhận Đức Giáo hoàng Benedict (người tại vị từ năm 2005 đến 2013) là quá bảo thủ, bởi lẽ ngài là người rất coi trọng sự chuẩn mực giáo lý và cảm thấy thoải mái hơn với một Giáo hội có quy mô nhỏ gọn, thiên về đời sống chiêm niệm. Đối với Đức Giáo hoàng Francis thì tình hình lại hoàn toàn ngược lại; ngài đã khiến những người Công giáo theo truyền thống cảm thấy bất an bởi những phát ngôn ngẫu hứng cũng như những quyết định gây hoang mang về các giáo lý hiện hành—chẳng hạn như việc cho phép cử hành nghi thức chúc lành cho các cặp đôi đồng tính. Francis cũng đã từ bỏ một số truyền thống vốn được nhiều người yêu mến, bao gồm việc mặc những bộ phẩm phục cầu kỳ, sống trong căn hộ dành cho Giáo hoàng, và lưu lại tại Castel Gandolfo—dinh thự mùa hè của Giáo hoàng—nơi mà sau đó ông đã mở cửa cho công chúng tham quan.
Sau một vị Giáo hoàng bị một số người coi là quá bảo thủ và một vị khác bị coi là quá cấp tiến, các giám mục Hoa Kỳ cùng nhiều tín hữu Công giáo—dựa trên "nguyên tắc Goldilocks" (nguyên tắc về sự cân bằng lý tưởng)—lại nhận thấy Giáo hoàng Leo là người "vừa vặn" và phù hợp nhất. Họ xem ông là người kết hợp được bản năng hướng tới công bằng xã hội và sứ mệnh toàn cầu của Giáo hoàng Francis, với sự kiên định gìn giữ các truyền thống của Giáo hoàng Benedict. Hơn nữa, với tư cách là một luật gia Giáo luật được đào tạo bài bản tại Rome, Giáo hoàng Leo luôn chú trọng đến sự chuẩn xác về mặt giáo lý—một phẩm chất hứa hẹn sẽ giúp ông chiếm được cảm tình của những tín hữu thuộc khuynh hướng bảo thủ hơn trong Giáo hội. Chẳng hạn, Tổng giám mục Timothy Broglio—người chịu trách nhiệm coi sóc hàng giáo sĩ phục vụ 1,8 triệu tín hữu Công giáo trong quân đội Hoa Kỳ và vốn được biết đến rộng rãi là một người bảo thủ—đã thể hiện sự đồng điệu với Giáo hoàng Leo qua những phát ngôn công khai của mình. Vào tháng Một, Tổng giám mục Broglio đã ngầm chỉ trích Bộ trưởng Quốc phòng khi tuyên bố rằng các binh sĩ Công giáo không buộc phải tuân theo những mệnh lệnh phi luân; sau đó, vào đúng Chủ nhật Phục sinh, khi xuất hiện trên chương trình truyền hình *Face the Nation*, ông tiếp tục khẳng định rằng cuộc chiến tại Iran có lẽ không thể được biện minh theo giáo lý Công giáo.
Những hành động của Giáo hoàng Leo đã làm nổi bật cả hai khía cạnh trong tính cách của một vị Giáo hoàng nơi ông. Vào tháng Tư, khi đến thăm vùng Bamenda (Cameroon)—một khu vực nghèo khó và bị chiến tranh tàn phá—ông đã cất tiếng hát, giảng đạo và ẵm bồng những em bé thơ dại, trong khi khoác trên mình chiếc áo lễ màu vàng được thêu dệt tinh xảo theo phong cách Toghu bản địa—một hình ảnh gợi nhớ đến tinh thần nhân đạo cao cả của Giáo hoàng Francis. Cũng trong chuyến công du đó, tại Douala (Cameroon), ông đã đọc kinh *Pater Noster* (Kinh Lạy Cha) bằng tiếng Latinh truyền thống; sau đó, tại Guinea Xích đạo, ông lại cất cao giọng hát bài *Regina Caeli* (Lạy Nữ Vương Thiên Đàng)—cũng bằng tiếng Latinh.
Giáo hoàng Leo đang nắm giữ một vị thế đặc biệt, cho phép ông lên tiếng thách thức những sự thái quá trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Nội dung cốt lõi trong những lời rao giảng của Giáo hoàng Leo luôn phản chiếu và tiếp nối nhiều lý tưởng thiêng liêng nhất của Giáo hoàng Francis. Tuy nhiên, chính nhờ chất giọng Mỹ, quá trình đào tạo bài bản, cùng phong thái điềm tĩnh và thận trọng—những đặc điểm hoàn toàn khác biệt so với người tiền nhiệm—mà các tín hữu Công giáo tại Hoa Kỳ có thể sẽ sẵn lòng lắng nghe Giáo hoàng Leo hơn; và thông qua việc lắng nghe ông, họ cũng sẽ lắng nghe được cả Giáo hoàng Francis cùng những thông điệp của ngài—có lẽ là lần đầu tiên trong đời. Điều này hứa hẹn sẽ tạo nên một tác động sâu sắc đối với Giáo hội. Từ trước đến nay, Giáo hội tại Hoa Kỳ vốn mang nặng tính "tự quy chiếu": họ rất hào phóng trong việc thành lập các giáo xứ, trường đại học và bệnh viện, nhưng lại chủ yếu tập trung hướng nội—chỉ quan tâm đến sự phát triển và sức khỏe nội tại của cộng đồng Công giáo ngay trên đất Mỹ. Leo đang ở một vị thế cho phép ông giúp hòa nhập người Công giáo Mỹ vào thế giới, khuyến khích họ hướng tầm mắt và hành động vượt ra ngoài biên giới đất nước mình.
Nhiều người Công giáo ủng hộ ông Trump đang đứng về phía Giáo hoàng. Họ đánh giá cao việc Tổng thống bổ nhiệm ba người Công giáo vào Tòa án Tối cao—điều đã góp phần chấm dứt phán quyết *Roe v. Wade* ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông—và hoan nghênh những động thái phản kháng gần đây của ông đối với cái gọi là "hệ tư tưởng giới tính". Tuy nhiên, lời hứa thất hứa của ông Trump về việc chấm dứt các cuộc chiến tranh triền miên, cùng những lời lẽ xúc phạm mà ông nhắm vào một nhân vật được coi là đại diện của Chúa Giê-su trên trần thế, đang đe dọa làm xói mòn sự ủng hộ mà cộng đồng Công giáo dành cho ông. Một cuộc khảo sát được thực hiện vào tháng Tư bởi *The Economist* và *YouGov* cho thấy 42% người Công giáo tại Hoa Kỳ ủng hộ lập trường của Giáo hoàng Leo về cuộc chiến tại Iran, trong khi tỷ lệ ủng hộ ông Trump chỉ đạt 31%. Hơn sáu trên mười người được hỏi có cái nhìn thiện cảm về Giáo hoàng Leo (so với tỷ lệ chưa đầy một nửa dành cho ông Trump hoặc ông Vance).
Trên cương vị Giáo hoàng, Đức Leo XIV đã vượt lên trên những giới hạn về quốc tịch. Tuy nhiên, bản sắc Mỹ của ngài lại mang một ý nghĩa đặc biệt, bởi lẽ ngài đang nắm giữ một vị thế độc nhất để có thể lên tiếng thách thức những sự thái quá trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Những đòn công kích từ phía ông Trump, một cách vô tình, lại giúp Giáo hoàng trở thành cầu nối gắn kết giữa những người Công giáo thuộc phe bảo thủ và phe tự do. Cộng đồng Công giáo tìm thấy sự đoàn kết qua lời nhắc nhở của Đức Leo—vốn hoàn toàn nhất quán với tầm nhìn tổng thể của ngài về một Giáo hội khiêm nhường, rộng mở và mang tính toàn cầu—rằng: "Không ai được kêu gọi để thống trị; tất cả đều được kêu gọi để phục vụ."
VICTOR GAETAN hiện là Phóng viên Quốc tế Cao cấp của tờ *National Catholic Register* và là tác giả cuốn sách *God’s Diplomats: Pope Francis, Vatican Diplomacy, and America’s Armageddon* (tạm dịch: Các nhà ngoại giao của Chúa: Giáo hoàng Francis, Ngoại giao Vatican và Ngày tận thế của nước Mỹ).
https://www.foreignaffairs.com/united-states/not-so-quiet-american-pope-leo
***
The Not-So-Quiet American
Pope Leo Takes the Vatican Where Francis Could Not
Pope Leo XIV venerating a reliquary, Naples, Italy, May 2026 Yara Nardi / Reuters
In the months after Robert Prevost became Pope Leo XIV, in May 2025, he kept a relatively low profile. He fulfilled prescheduled trips to Turkey and Lebanon and released just one pontifical document, on the church’s love for the poor, begun by Pope Francis. But in 2026, Leo has come into his own with biblical messaging against war. At a Mass on January 1, after the Trump administration had killed more than 100 people by attacking boats in international waters in the preceding four months, the pope challenged policies undermining “diplomacy, mediation, and international law.” In an annual address to Vatican-accredited diplomats from 184 countries eight days later, he was even more pointed in his criticism: “War is back in vogue and a zeal for war is spreading.”
The Vatican’s criticism of militaristic policy caught the attention of the U.S. Department of Defense, which summoned the Holy See’s longtime nuncio (ambassador) to the Pentagon in late January. Tensions increased further in April, when American cardinals joined Leo in challenging the morality of war against Iran. Trump crudely assailed the pope on social media, denigrating him as “WEAK on Crime” and “terrible for Foreign Policy.” Vice President JD Vance piled on, attempting to lecture the pope on theology.
But the Trump administration’s attacks on the pope misunderstand not only the Catholic stand on war and the papacy’s opposition to what it sees as unjustified aggression. They also fail to comprehend that the pope, despite being American, is continuing to lead the Catholic Church away from the United States and Europe and toward a multilateral orientation. Unlike Francis, who was pigeonholed as anti-American in part because he was from Argentina and caricatured as overly preoccupied with the poor, Leo has garnered the broad support of U.S. and European bishops. Leo can carry on Francis’s vision of a more global—and more radically compassionate—church while criticizing U.S. foreign policy in a way his predecessor could not. An active American pontiff calling out U.S. actions in colloquial English gives the world an unexpected focal point for pushing back on Trump and forges more unity among American Catholics who were fiercely divided under Francis.
Not just war
The pontiff’s frustration with the Trump administration’s foreign policy predates the U.S.-Israeli war on Iran. According to sources in the Vatican diplomatic corps, Leo took issue with Washington’s aggressive deportation of noncriminal immigrants, many of whom are Catholic; the 2025 U.S. national security strategy, which scorned multilateralism; and the military operation to seize Venezuelan President Nicolás Maduro and his wife and whisk them off to the United States. At the time of Maduro’s capture, Vatican officials were negotiating with the U.S. government to resettle the Venezuelan leader in Russia to avoid violence.
Trump’s first outburst against papal politics, in April, ultimately erupted after three U.S. cardinals appeared on the television show 60 Minutes and called the Iran war “unjust”—a theologically loaded word. But the president should not have been surprised by such criticism from the Vatican. The Catholic Church’s “just war” theory, rooted in ideas developed by the philosopher and theologian Saint Augustine, excuses war if it is necessary to restore peace and protect the innocent. War is morally acceptable only if it meets certain criteria. It must have a just cause—that is, to defend a jurisdiction against severe damage. It must be undertaken by a legitimate authority in the name of justice and peace and only as a last resort. And the actions of war must be proportional to the actions that caused it. Any violent engagement should not exceed the damage done by those who provoked it.
Popes have been criticizing U.S. military adventurism since the nineteenth century. Pope Leo XIII, who reigned from 1878 to 1903, protested the U.S. invasion and occupation of the Philippines, which resulted in the destruction of church property; the dismembering of parishes; and the jailing, murdering, and expelling of Spanish priests. Leo XIII—whose landmark 1891 encyclical on capital, labor, and social justice was a driving reason for the current pope to name himself Leo XIV—even issued an apostolic letter condemning “Americanism,” the idea that individual conscience, not doctrine, should guide faith.
Pope John Paul II, who was pontiff from 1978 to 2005, opposed both the 1991 Gulf War and the 2003 invasion of Iraq. In 2003, he sent Cardinal Pio Laghi, an old friend of President George H. W. Bush, to warn his son, then President George W. Bush, that an invasion would result in countless casualties, sectarian conflict between Shiite and Sunni Muslims, and long-term regional turmoil, including the scapegoating and persecution of Christian communities in revenge for the U.S. invasion. George W. Bush was not moved; the president told Laghi that reason—and Jesus—were on his side and were guiding him.
The pope is continuing to lead the Catholic Church away from the United States and Europe.
Pope Leo, a member of the Augustinian religious order, is particularly attuned to Augustine’s ideas about unjust wars. He also developed visceral opposition to ideologically motivated violence from his time in South America. Prevost spent most of his career in Peru: first as a missionary in the 1980s and 1990s, and then as a bishop from 2014 to 2023. In Peru, he confronted acts of terrorism by the leftist guerrilla group the Shining Path as well as incidents of state brutality justified as part of counterinsurgency operations. This experience echoes what Francis, his predecessor, saw as a Jesuit during the so-called Dirty War in Argentina (1974 to 1983), in which the military junta murdered and jailed citizens accused of supporting the political left. When Francis brought Prevost to Rome in 2023 as a surprise pick to lead the Dicastery of Bishops, the office that selects bishops around the world, the two men grew close and met every Saturday to discuss church matters.
The Vatican also has geopolitical and technological concerns about the war. It disapproves of Washington’s propensity for unilateral action and its dismissal of international treaties such as the Paris Climate Agreement and multilateral institutions such as UNESCO and the World Health Organization, which the Vatican actively participates in. And as artificial intelligence becomes part of how countries fight, the Vatican worries that the United States is more willing to go to war because of its technical prowess. Leo is finalizing his first encyclical, to be released on May 25, which will be about technology and human dignity; Vatican observers expect he will insist on an international agreement to curb the risks of AI deployment, including the use of AI-guided weapons against civilians.
Going global
The Vatican’s desire for peace in Iran goes beyond its general commitment to a theory of just wars and opposition to what it sees as unnecessary violence. It is also a commitment to serving a global family. The Vatican works from the premise that where population and faith grow, influence also grows. Leo is accelerating the departure from a Western-centric church, which is increasingly secularized and in demographic decline; in this, he is following the lead of Francis, who observed in 2024 after a trip to Southeast Asia that the church is “still too Eurocentric, or, as they say, ‘Western.’”
Since the Second Vatican Council in the 1960s, which elevated the role of laypeople and encouraged Mass in the vernacular instead of Latin, the Catholic Church has prioritized engagement with the world. Pope Paul VI was the first to embark on international travel. He visited New York to speak at the United Nations to condemn the war in Vietnam, declaring, “Never again war!” (His speech received a ten-minute standing ovation.) He also went to countries in Africa, Asia, and the Middle East, mainly to visit the faithful in those regions. John Paul II traveled to 129 countries, logging a distance equivalent to going to the moon and back three times. Francis emphasized his beloved “peripheries,” trekking to conflict-ridden or more remote locations, where he often initiated dialogue with leaders of other religious faiths. In 2021, the Argentine pope memorably hobbled down the narrow streets of Najaf, Iraq, to meet the most revered Shiite scholar Grand Ayatollah Ali al-Sistani.
Even though Iran is a predominantly Muslim country, the Holy See and Iran have long-standing diplomatic bonds that predate even the Second Vatican Council. The two established bilateral relations in 1954 and maintained them uninterrupted after the Islamic Revolution. They also have a mutual respect for religious texts: the Farsi translation of Augustine’s Confessions, for example, can be found in Iranian bookstores. In parallel with U.S. negotiations on Iran’s nuclear capability in 2014, a delegation of American bishops signed a joint declaration with Iranian seminary teachers outlining shared opposition to weapons of mass destruction. Pope Francis praised the Iran nuclear deal at the United Nations. The Catholic Church in the United States, encouraged by Rome, even lobbied Congress to approve the agreement.
In 2021, Francis sent a Belgian priest of the Franciscan order, Dominique Mathieu, to serve as archbishop of Tehran-Isfahan; in one Francis’s last acts as pope, in 2025, he made Mathieu a cardinal. The only Latin Catholic leader in Iran, Mathieu counts about 2,000 Catholics in his flock among some 200,000 Christians of different denominations. This small number does not mean Rome discounts the community as unimportant; rather, as Leo expressed in a visit to Algeria in April, a country with few Catholics, the community is considered a biblical “salt”—a seasoning that adds flavor and can make an impact even in small quantities—and can be a positive influence for peace when living in fraternity with Muslim neighbors with whom the community has coexisted for centuries.
Having this presence in Iran means the Catholic Church has a local perspective on the current crisis. It increases the pope’s feeling of urgency in speaking up on behalf of those killed, whether or not they are Catholics. The church’s intellectual foundation, especially the natural law tradition, assumes the ability of the church to speak for all people. Iranian parents of children murdered in the bombing of an elementary school on February 28, for example, wrote to the pope to beseech him to be “the voice for our voiceless children” in seeking peace through dialogue. Leo quickly took up their plight by sharing their sorrow publicly and personalizing the tragedy of war.
All for one and one for all
What is notable about Pope Leo’s criticism of the war is not only the desire to speak out against unjust violence. It is also that he has accomplished something painfully missing under his two immediate predecessors: more unity from the American flock. Left-leaning Catholics saw Benedict (who was pope from 2005 to 2013) as too conservative because he was doctrinaire and comfortable with a smaller, more contemplative church. The reverse was true of Francis, who upset traditional Catholics with his off-the-cuff comments and decisions that created confusion regarding existing doctrine, such as approval of blessings for gay couples. Francis also rejected some beloved traditions, including wearing elaborate vestments, living in the papal apartment, and staying in Castel Gandolfo, the pope’s summer residence, which he opened to the public.
After a pope considered by some to be too conservative and another considered to be too progressive, American bishops and many Catholics, following the Goldilocks principle, see Pope Leo as just right. They view him as combining the social justice instincts and global mission of Francis with the commitment to traditions of Benedict. And as a canon lawyer trained in Rome, Leo is dedicated to doctrinal precision that is likely to endear him to more conservative members of the faith. Archbishop Timothy Broglio, for instance, who oversees clergy serving 1.8 million Catholics in the U.S. military and is widely considered conservative, has been aligned with Leo in his public remarks. In January, Broglio implicitly rebuked the secretary of defense by declaring that Catholic soldiers do not have to follow immoral orders, and then told the television show Face the Nation on Easter Sunday that the war in Iran is likely not justified under Catholic doctrine.
Leo’s actions highlight both sides of his papal personality. Visiting impoverished and war-torn Bamenda, Cameroon, in April, he sang, preached, and cradled babies wearing a gold chasuble decorated with native Toghu embroidery—channeling the humanitarian ethos of Pope Francis. On the same trip, he recited the Pater Noster in the traditional Latin in Douala, Cameroon, and sang the Regina Caeli, also in Latin, in Equatorial Guinea.
Pope Leo is uniquely positioned to challenge U.S. foreign policy excesses.
The substance of what Leo preaches echoes many of Francis’s most sacred causes. But because the current pope’s American accent, training, and deliberate demeanor are so different from that of his predecessor, American Catholics may be more willing to hear Leo—and through this, hear Francis and his message—for perhaps the first time. This will have a profound impact on the church. The American church has been self-referential: it is generous in founding parishes, universities, and hospitals but is mainly focused inward on the health and well-being of Catholicism in the United States. Leo is in a position where he can help merge American Catholics into the world, encouraging them to look and act beyond their own shores.
Many Catholic Trump supporters are taking the pope’s side. They appreciated the president appointing three Catholics to the Supreme Court, which helped end Roe v. Wade in his first term, and applauded his more recent pushback against so-called gender ideology. But Trump’s broken promise to stop endless wars and his insults directed at a man considered Jesus’s representative on earth threatens ongoing Catholic support. An April survey conducted by The Economist and YouGov found that 42 percent of U.S. Catholics supported Pope Leo’s position on the war in Iran, compared with 31 percent for Trump’s. More than six in ten viewed Leo favorably (compared with less than half for Trump or Vance).
As pope, Leo XIV transcends his nationality. But his American identity matters because he is uniquely positioned to challenge U.S. foreign policy excesses. Trump’s attacks have unintentionally helped the pope bridge conservative and liberal Catholics. Catholics are united by Leo’s reminder—in line with his overall vision of a humble, welcoming, and global church—that “no one is called to dominate; all are called to serve.”
VICTOR GAETAN is Senior International Correspondent for National Catholic Register and the author of God’s Diplomats: Pope Francis, Vatican Diplomacy, and America’s Armageddon.
Nhận xét
Đăng nhận xét