3941 - Mỹ hy vọng đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh trong bối cảnh Iran khiến thế giới đứng ngồi không yên

Miranda Jeyaretnam

Một sĩ quan cảnh sát Iran đứng gác trên một xe bọc thép trong một cuộc mít tinh tôn giáo do nhà nước tổ chức tại trung tâm Tehran, Iran, vào ngày 29 tháng 4 năm 2026. Ảnh: Morteza Nikoubazl—Nur Photo/Getty Images

Theo các báo cáo, các giới chức Mỹ đã cho rằng Hoa Kỳ đang ở thời điểm gần nhất từ ​​trước đến nay để đạt được một thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến, ngay cả khi các quan chức Iran lại công khai đưa ra một cái nhìn bi quan hơn.

Các quan chức Mỹ tiết lộ với Axios vào thứ Tư rằng Iran dự kiến ​​sẽ phản hồi trong vòng 48 giờ tới về một thỏa thuận khung tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động tại Trung Đông. Các quan chức Iran hiện đang xem xét một bản ghi nhớ (MOU) dài một trang, bao gồm 14 điểm, trong đó sẽ tuyên bố chấm dứt cuộc chiến kéo dài hai tháng do Mỹ và Israel khởi xướng vào ngày 28 tháng 2. Các quan chức cho biết bản MOU này—đang được thảo luận thông qua cả các cuộc đàm phán trực tiếp lẫn gián tiếp dưới sự dẫn dắt của các đặc phái viên của ông Trump là Jared Kushner và Steve Witkoff—cũng sẽ thiết lập một khuôn khổ cho các cuộc đàm phán chi tiết hơn trong khoảng thời gian 30 ngày.

Theo khuôn khổ đề xuất được nêu trong bản MOU, Iran sẽ dỡ bỏ các hạn chế đối với việc lưu thông qua Eo biển Hormuz—vốn đã được áp dụng từ đầu tháng 3, gây tắc nghẽn dòng chảy năng lượng toàn cầu và hoạt động vận tải biển. Đồng thời, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của Iran—vốn được áp đặt từ ngày 13 tháng 4 và đã cắt đứt một nguồn thu quan trọng của quốc gia này. Các điều khoản chủ chốt của khuôn khổ này cũng được cho là bao gồm việc tạm ngừng hoạt động làm giàu hạt nhân của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran, và giải tỏa hàng tỷ đô la tiền vốn của Iran đang bị đóng băng trên khắp thế giới.

Một thỏa thuận chính thức vẫn chưa đạt được, và hoàn toàn có khả năng các điều khoản được nêu trong khuôn khổ này vẫn có thể thay đổi trong quá trình đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. CNN đưa tin rằng phản hồi từ phía Iran có thể sẽ được đưa ra vào thứ Năm, dẫn lời các nguồn tin am hiểu về các cuộc đàm phán; trong khi đó, các nguồn tin từ Pakistan cũng am hiểu về các cuộc thảo luận này cũng đã mô tả với Reuters về những tiến triển tích cực hướng tới việc đạt được một thỏa thuận.

Các quan chức Mỹ đã phát đi tín hiệu cho thấy hai bên đang ở thời điểm gần nhất để đạt được một thỏa thuận kể từ khi cuộc chiến bùng nổ. “Chúng tôi đã có những cuộc đàm phán rất tốt đẹp trong 24 giờ qua, và rất có khả năng chúng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận,” ông Trump phát biểu trước các phóng viên vào thứ Tư. Trước đó, vào thứ Ba, Tổng thống đã tạm dừng “Dự án Tự do” (Project Freedom) – một sứ mệnh vừa được khởi động nhằm dẫn dắt các tàu bị mắc kẹt rời khỏi Eo biển Hormuz – với lý do đã đạt được “những bước tiến lớn” trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Trong một sự kiện vận động tranh cử trực tuyến với những người ủng hộ đảng diễn ra sau đó vào thứ Tư, ông Trump đã nhận định về cuộc chiến này rằng: “Nó sẽ kết thúc một cách nhanh chóng.”

Căng thẳng tại Eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn

Cuộc phong tỏa hải quân hiện tại của Mỹ tại Eo biển Hormuz – nơi mà Mỹ yêu cầu Iran phải mở cửa cho mọi hoạt động quá cảnh chứ không chỉ giới hạn ở những tàu thuyền đã xin phép trước – đã làm gia tăng thêm những ma sát giữa hai bên. Căng thẳng đã leo thang trong thời gian diễn ra “Dự án Tự do” ngắn ngủi của Mỹ; phía Iran khi đó đã cảnh báo rằng dự án này sẽ bị coi là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn bắt đầu từ ngày 8 tháng 4. Đầu tuần này, Mỹ và Iran đã thực hiện các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau trên tuyến đường thủy này; cùng lúc đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng báo cáo về các cuộc tấn công nhắm vào lãnh thổ của mình – điều mà Iran đã lên tiếng phủ nhận trách nhiệm.

Vào thứ Tư, các lực lượng Mỹ đã tấn công một tàu chở dầu treo cờ Iran tại Eo biển Hormuz với cáo buộc tàu này đã vi phạm lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, theo thông báo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM). CENTCOM cho biết chiếc tàu chở dầu này – được xác định là tàu M/T Hasna – đang di chuyển qua vùng biển quốc tế để tiến về một cảng của Iran nằm trên Vịnh Oman, nhưng đã không tuân thủ “nhiều cảnh báo” về việc con tàu đang vi phạm lệnh phong tỏa. Theo CENTCOM, các lực lượng Mỹ đã nổ nhiều phát súng từ pháo hạm của một tàu Hải quân Mỹ, khiến chiếc tàu chở dầu của Iran bị vô hiệu hóa.

Trung Quốc – một người bạn lâu năm của Iran – cũng đã kêu gọi mở cửa trở lại Eo biển này trong một cuộc gặp diễn ra vào thứ Tư giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và người đồng cấp phía Iran là ông Abbas Araghchi. Dự kiến, ông Trump sẽ tới thăm Bắc Kinh vào tuần tới để gặp gỡ người đồng cấp phía Trung Quốc là Chủ tịch Tập Cận Bình.

Chương trình hạt nhân – tâm điểm của các cuộc đàm phán

Chương trình hạt nhân của Iran – yếu tố được Mỹ và Israel viện dẫn làm lý do chính đáng để phát động cuộc chiến này – từ lâu vẫn luôn là một điểm nghẽn gây bế tắc trong các cuộc đàm phán. Hoa Kỳ và Iran đang trong quá trình nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân thì Hoa Kỳ và Israel phát động các cuộc tấn công vào ngày 28 tháng 2, đồng thời cáo buộc các nhà đàm phán Iran có thái độ ngoan cố. Trước đó, Iran đã tuyên bố rằng các cuộc tấn công của Hoa Kỳ đã làm xói mòn mọi niềm tin vốn có thể dẫn tới một thỏa thuận hạt nhân.

Là một phần của Bản ghi nhớ (MOU), Iran sẽ phải cam kết không bao giờ tìm kiếm vũ khí hạt nhân—điều mà quốc gia này vốn vẫn luôn khẳng định rằng họ chưa từng có ý định phát triển.

Theo báo cáo của Axios, các chi tiết về bất kỳ sự đảm bảo nào—bao gồm cả khả năng tạm ngừng hoạt động làm giàu uranium của Iran—vẫn đang trong quá trình được hoàn thiện. Các quan chức cho rằng lệnh tạm ngừng này sẽ kéo dài ít nhất 12 năm; đây được xem là một sự thỏa hiệp giữa đề xuất trước đó của Iran về việc tạm ngừng trong 5 năm và đề xuất 20 năm của phía Hoa Kỳ. Axios đưa tin rằng sau khi lệnh tạm ngừng kết thúc, Iran có thể tiến hành làm giàu uranium ở mức độ thấp, cụ thể là 3,67%.

Các quan chức trong chính quyền Trump được cho là cũng muốn đưa vào một điều khoản quy định rằng bất kỳ hành vi vi phạm nào liên quan đến việc làm giàu uranium sẽ dẫn đến việc kéo dài thời hạn tạm ngừng này.

Các điều khoản tiềm năng khác được cho là bao gồm cam kết của Iran về việc không vận hành các cơ sở hạt nhân ngầm dưới lòng đất, cũng như chấp nhận các biện pháp thanh sát tăng cường—trong đó có cả các cuộc thanh sát đột xuất do Liên Hợp Quốc thực hiện. Hoa Kỳ cũng đã yêu cầu Iran loại bỏ lượng uranium đã được làm giàu ở mức độ cao mà nước này đang nắm giữ, và có khả năng sẽ chuyển giao số uranium này cho phía Hoa Kỳ.

Sau khi Hoa Kỳ tham gia cùng Israel ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6 năm ngoái, giới quan sát nhận định rằng rất khó để xác định chính xác bao nhiêu phần trăm năng lực hạt nhân của Iran đã bị phá hủy, cũng như bao nhiêu phần trăm trong kho dự trữ uranium làm giàu mức độ cao của nước này vẫn còn nguyên vẹn.

Triển vọng về một thỏa thuận

Theo các báo cáo, giới chức Hoa Kỳ tin rằng các nhà lãnh đạo Iran hiện đang ở trong tâm thế lưỡng lự, khiến cho việc đạt được một thỏa thuận trở nên khó khăn. Chính quyền Trump trước đó từng cho biết vòng đàm phán đầu tiên đã đổ vỡ do phái đoàn Iran buộc phải quay trở về Tehran để xin phê chuẩn cho việc ký kết thỏa thuận.

"Chúng ta không nhất thiết phải soạn thảo xong toàn bộ văn bản thỏa thuận chỉ trong vỏn vẹn một ngày," Ngoại trưởng Marco Rubio phát biểu vào hôm thứ Ba. "Tuy nhiên, chúng ta cần phải đạt được một giải pháp ngoại giao, trong đó xác định thật rõ ràng những chủ đề mà họ sẵn sàng đưa ra đàm phán, cũng như mức độ nhượng bộ mà họ sẵn sàng thực hiện ngay từ giai đoạn đầu—nhằm đảm bảo rằng nỗ lực này thực sự mang lại giá trị và ý nghĩa."

Chính quyền Trump dường như rất muốn tránh việc kéo dài thêm một cuộc chiến vốn đã không nhận được sự ủng hộ của dư luận. Ngoại trưởng Rubio đã tuyên bố chấm dứt giai đoạn tấn công trong chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ nhằm vào Iran—chiến dịch được đặt mật danh là "Epic Fury" (Cơn thịnh nộ sử thi)—đồng thời cho biết Hoa Kỳ đang chuyển sang thế trận "phòng thủ".

Mặc dù vậy, Tổng thống Trump vẫn đưa ra lời cảnh báo rằng: tuy cuộc chiến này "có cơ hội rất lớn sẽ đi đến hồi kết... nhưng nếu nó không kết thúc, chúng ta sẽ buộc phải quay lại và ném bom hủy diệt họ." Trong nhiều dịp xuyên suốt cuộc chiến, ông Trump đã gợi ý rằng Iran sẵn sàng đạt được một thỏa thuận, đồng thời lại đe dọa sẽ xóa sổ "cả một nền văn minh". Cho đến nay, Hoa Kỳ và Iran vẫn chưa thống nhất được một nền hòa bình bền vững hơn, khiến hai bên rơi vào thế bế tắc, nơi các cuộc tấn công quân sự có thể bùng phát trở lại bất cứ lúc nào.

Các tuyên bố công khai từ giới chức Iran cho thấy một cái nhìn ít lạc quan hơn về khả năng một thỏa thuận sẽ sớm đạt được. Theo truyền thông nhà nước Iran, Bộ Ngoại giao nước này cho biết Tehran vẫn đang xem xét đề xuất của Hoa Kỳ nhưng đã "kiên quyết bác bỏ" một số điều khoản trong đó. Việc Israel ném bom Beirut vào thứ Tư—cuộc tấn công đầu tiên của nước này vào thủ đô của Lebanon kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 17 tháng 4—cũng có thể gây trở ngại cho các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran. Ban đầu, Iran tuyên bố rằng Israel phải chấm dứt các cuộc tấn công vào Lebanon—vốn đã cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người—như một phần của lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran; tuy nhiên, Hoa Kỳ và Israel đã không đồng tình, và sau đó đã đàm phán một lệnh ngừng bắn song song được chính phủ Israel và Lebanon ký kết, đồng thời được lực lượng Hezbollah công nhận.

Ông Ebrahim Rezaei, người phát ngôn của Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia thuộc Quốc hội Iran, đã gọi bản tin của Axios là "một danh sách những điều người Mỹ mong muốn hơn là thực tế".

"Người Mỹ sẽ không thể đạt được thông qua một cuộc chiến thất bại bất cứ điều gì mà họ đã không thể giành được trong các cuộc đàm phán trực tiếp," ông Rezaei đăng tải trên nền tảng X. "Iran đang đặt ngón tay lên cò súng và đã sẵn sàng."

Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad-Bagher Ghalibaf, đã đăng bài viết: "Chiến dịch 'Tin tôi đi, anh bạn' (Trust Me Bro) đã thất bại." Dường như đang ám chỉ đến bản tin của Axios, ông nói thêm: "Giờ thì quay lại với nếp cũ cùng Chiến dịch 'Fauxios' (Axios giả tạo)."

Nguồn:
U.S. Hopeful of Deal to End War as Iran Keeps World on Edge

https://time.com/article/2026/05/07/us-iran-war-deal-mou-axios-report-negotiations-strait-nuclear/