3953 - Trump khẳng định lệnh ngừng bắn với Iran vẫn được duy trì bất chấp các cuộc tấn công qua lại đang diễn ra

Miranda Jeyaretnam

Các miếng dán chỉ trích Hoa Kỳ và Israel được chụp ảnh bên cạnh quốc kỳ Iran và chân dung của các Lãnh tụ Tối cao quá cố và đương nhiệm của Iran—Ayatollah Ali Khamenei và Ayatollah Mojtaba Khamenei—trong một cuộc mít tinh tôn giáo do nhà nước tổ chức tại trung tâm Tehran, Iran, vào ngày 29 tháng 4 năm 2026. Morteza Nikoubazl—NurPhoto/Getty Images

Hoa Kỳ và Iran vừa tung ra những đòn tấn công mới, thử thách giới hạn của một lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh và đe dọa làm đổ vỡ những gì mà các quan chức Mỹ từng nhận định là bước tiến đáng kể hướng tới một thỏa thuận hòa bình.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết vào thứ Năm, các lực lượng Mỹ đã thực hiện các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các cơ sở quân sự của Iran—những nơi được cho là đã phát động một loạt các cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và tàu nhỏ "không có sự khiêu khích trước" nhằm vào các tàu chiến Mỹ đang di chuyển qua Eo biển Hormuz. Theo CENTCOM, các lực lượng Mỹ đã đánh chặn thành công các cuộc tấn công của Iran và không có thiệt hại nào xảy ra đối với ba tàu khu trục Mỹ gồm USS Truxtun (DDG 103), USS Rafael Peralta (DDG 115) và USS Mason (DDG 87). Tổng thống Donald Trump đã viết trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng các tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã "rơi xuống đại dương một cách thật tuyệt đẹp, hệt như một chú bướm đang nhẹ nhàng đáp xuống nấm mồ của chính mình vậy!"

Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này đã đáp trả các cuộc không kích nói trên bằng "hành động tương hỗ", tấn công các tàu quân sự Mỹ ở gần khu vực Eo biển. Sáng sớm thứ Sáu, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết họ đang phải đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái—đây là lần thứ ba trong tuần này sự việc tương tự diễn ra. UAE, cùng với các quốc gia vùng Vịnh khác, đã phải hứng chịu các cuộc tấn công từ phía Iran nhằm trả đũa việc Hoa Kỳ và Israel phát động cuộc chiến tranh kể từ cuối tháng Hai. Quân đội Iran tuyên bố vào thứ Năm: "Một số quốc gia nằm dọc bờ biển Vịnh Ba Tư đã tiếp tay cho Hoa Kỳ trong hành động gây hấn tối nay, và điều đó hoàn toàn không qua khỏi tầm mắt của Iran." Các cuộc tấn công mới nhất diễn ra một ngày sau khi lực lượng Hoa Kỳ bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, với cáo buộc tàu này đã vi phạm lệnh phong tỏa hải quân của Hoa Kỳ. Iran đã lên án cả vụ bắt giữ tàu lẫn lệnh phong tỏa hải quân là những hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran, vốn đã có hiệu lực từ ngày 8 tháng 4. Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này cũng phản bác lại cách Hoa Kỳ mô tả về các cuộc không kích diễn ra vào thứ Năm, khẳng định rằng Hoa Kỳ đã tấn công vào các khu vực dân sự.

Ông Trump đã gạt bỏ những lo ngại cho rằng các hành động thù địch diễn ra vào thứ Năm đồng nghĩa với việc chiến tranh toàn diện sẽ bùng phát trở lại. Trong một cuộc trao đổi với đài ABC, ông Trump gọi các cuộc tấn công của Hoa Kỳ chỉ là "một cú chạm nhẹ mang tính cảnh cáo" và khẳng định rằng lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì. Tuy nhiên, trong bài đăng trên mạng xã hội vào thứ Năm, ông cũng đưa ra lời cảnh báo: "Cũng giống như việc chúng ta đã giáng đòn vào họ một lần nữa trong hôm nay, chúng ta sẽ giáng những đòn mạnh hơn nhiều, và dữ dội hơn nhiều trong tương lai, nếu họ không chịu ký kết Thỏa thuận của mình một cách NHANH CHÓNG!"

Những lời đe dọa của ông Trump không phải là điều bất thường, nhưng chúng không khiến Hoa Kỳ rời bỏ bàn đàm phán. Thay vào đó, các chuyên gia chia sẻ với tạp chí TIME rằng Washington đang tìm kiếm một lối thoát khỏi cuộc chiến này, mặc dù có thể họ sẽ không đạt được một chiến thắng hoàn toàn rõ ràng.

"Ông Trump rõ ràng đang gây sức ép trong khi vẫn nuôi hy vọng đạt được một thỏa thuận; và cũng rõ ràng rằng ông ấy thực sự cần một thỏa thuận," ông William Figueroa, trợ lý giáo sư ngành quan hệ quốc tế tại Đại học Groningen, nhận định. "Cuộc chiến này vô cùng tốn kém và vấp phải sự phản đối mạnh mẽ trong nước, đang hủy hoại danh tiếng của [Hoa Kỳ] trên trường quốc tế, và quan trọng nhất là nó không đạt được mục tiêu mà ông ấy đã đề ra—dù là thay đổi chế độ hay mở cửa trở lại Eo biển Hormuz. Đối với chế độ Iran, đây là một cuộc xung đột mang tính sống còn; và từ góc độ của họ, mỗi ngày họ còn trụ vững quyền lực đều được coi là một chiến thắng—trong khi đối với ông Trump, đó lại là một sự sỉ nhục."

Những hành động thù địch mới này diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump đang nỗ lực tìm cách chấm dứt cuộc chiến—một cuộc chiến vốn dĩ không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ phía người dân Mỹ. Đầu tuần này, các quan chức trong chính quyền Trump đã tuyên bố chấm dứt giai đoạn tấn công của cuộc chiến—được đặt tên là "Chiến dịch Epic Fury"—và cho biết Hoa Kỳ hiện đang tập trung vào việc khôi phục hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz. Đây là hành lang năng lượng và hàng hải toàn cầu vô cùng trọng yếu, nơi mà Iran đã nắm quyền kiểm soát thực tế kể từ khi chiến tranh nổ ra, dẫn đến tình trạng giá dầu, khí đốt và các mặt hàng thiết yếu khác tăng vọt. Tuy nhiên, dường như Hoa Kỳ đang dần cạn kiệt các phương án giải quyết. Tổng thống Trump đã tạm dừng một sứ mệnh ngắn hạn nhằm "hướng dẫn" các tàu thuyền đang bị mắc kẹt rời khỏi Eo biển này, trong bối cảnh có nhiều thông tin cho rằng Hoa Kỳ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận khung—vốn có thể mở đường cho một lệnh ngừng bắn bền vững hơn. Thế nhưng, một thỏa thuận cụ thể vẫn chưa thành hiện thực, trong khi cuộc chiến—dù trên danh nghĩa đã có lệnh ngừng bắn—vẫn dường như đang tiếp diễn.

"Điều ngày càng trở nên rõ ràng là Eo biển Hormuz đang đại diện cho một nút thắt mà Tổng thống nhận thấy vô cùng khó tháo gỡ," ông Clemens Chay—chuyên gia cấp cao về địa chính trị tại Quỹ Nghiên cứu Observer (Observer Research Foundation) có trụ sở tại UAE—chia sẻ với tạp chí TIME.

Mỹ tuyên bố chiến tranh đã kết thúc, nhưng các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), các cuộc không kích của Mỹ vào thứ Năm đã nhắm vào "các địa điểm phóng tên lửa và máy bay không người lái, các trung tâm chỉ huy và kiểm soát, cũng như các nút tình báo, giám sát và trinh sát" của Iran. Một quan chức Mỹ tiết lộ với CNN rằng các cuộc tấn công này đã diễn ra tại nhiều địa điểm, bao gồm Bandar Abbas và đảo Qeshm.

Tuy nhiên, theo truyền thông nhà nước Iran, nước này khẳng định các cuộc không kích nói trên đã đánh trúng các khu vực dân sự dọc bờ biển đảo Qeshm, Bandar Khamir và Sirik. Truyền thông nhà nước Iran cũng đưa tin rằng các cơ sở thương mại tại bến tàu Bahman trên đảo Qeshm đã hứng chịu một "vụ nổ" trong lúc diễn ra cuộc đấu súng giữa lực lượng an ninh Iran và "kẻ thù".

Vào thứ Tư, lực lượng Mỹ cũng đã vô hiệu hóa tàu chở dầu treo cờ Iran mang tên M/T Hasna tại Vịnh Oman; con tàu này được cho là đang di chuyển về phía một cảng của Iran. Đầu tuần này, Mỹ và Iran đã thực hiện các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau: phía Mỹ cáo buộc Iran đã gây hư hại cho một tàu hàng của Hàn Quốc trong khuôn khổ "Chiến dịch Freedom", đồng thời tuyên bố lực lượng Mỹ đã đánh chìm bảy tàu tuần tra của Iran. Iran đã bác bỏ cả hai cáo buộc này.

Những sự cố này không phải là lần đầu tiên Mỹ và Iran xảy ra đụng độ ngay cả sau khi lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực. Tại một cuộc họp báo vào thứ Ba, Tướng Dan Caine – Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ – cho biết Iran đã tấn công lực lượng Mỹ hơn 10 lần kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu được thực thi. Tuy nhiên, ông khẳng định rằng những cuộc tấn công đó chưa vượt qua ngưỡng giới hạn để dẫn đến việc nối lại chiến tranh toàn diện.

Các quan chức khác cũng đã nỗ lực xoa dịu tình hình liên quan đến vị thế của Mỹ tại khu vực Trung Đông. Vào thứ Ba, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố rằng "Chiến dịch Epic Fury" – vốn đã kéo dài suốt hai tháng qua – đã kết thúc, và hiện tại Mỹ đang chuyển sang thế phòng thủ. Tổng thống Trump cũng khẳng định rằng ông không cần phải xin sự phê chuẩn của Quốc hội, bởi lẽ cuộc chiến tranh trên thực tế đã khép lại. Trong một tuyên bố đưa ra vào thứ Năm, CENTCOM khẳng định rằng lực lượng Mỹ "không hề tìm kiếm sự leo thang căng thẳng".

Theo nhận định của chuyên gia Chay, việc Tổng thống Trump cùng các quan chức dưới quyền vẫn kiên quyết khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì – bất chấp các cuộc tấn công vẫn đang tiếp diễn – đã "phát đi một tín hiệu cho thấy Washington vẫn chưa từ bỏ niềm tin vào khả năng tìm kiếm một lối thoát ngoại giao cho cuộc xung đột này". 

Mặc dù ông Trump đã đưa ra những lời lẽ mang tính leo thang, ông Chay cho rằng các lời đe dọa của ông chỉ là một phần trong màn "tự thể hiện bản thân như một người mạnh mẽ" (strongman); điều này nhằm phục vụ nhiều đối tượng khác nhau—từ giới thị trường tài chính cho đến các cử tri trong nước—đồng thời đóng vai trò như một công cụ đàm phán. Đầu tuần này, có thông tin cho rằng ông Trump đã tuyên bố Iran sẽ bị "xóa sổ khỏi mặt đất" nếu nước này nhắm mục tiêu vào các tàu chiến của Mỹ. Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa sẽ hủy diệt "cả một nền văn minh" nếu Iran không đồng ý ngừng bắn và mở cửa trở lại Eo biển Hormuz.

"Áp lực và ngoại giao đang được triển khai song hành, với sự cân bằng giữa hai yếu tố này thay đổi tùy theo từng thời điểm và đối tượng mà thông điệp hướng tới," ông Chay chia sẻ với tạp chí TIME.

Cách làm này đã khiến giới quan sát phải đặt câu hỏi về các giới hạn cụ thể của thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, đặc biệt là sau khi Iran khẳng định rằng các hành động của Mỹ cấu thành hành vi vi phạm thỏa thuận. Khi được hỏi Iran phải vượt qua những lằn ranh nào mới bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn, vào thứ Ba, ông Trump chỉ trả lời ngắn gọn: "Họ biết rõ những điều mình không được làm."

Vào thứ Năm, ông lại gọi các cuộc tấn công của Iran là "chuyện vặt".

Ông Figueroa chia sẻ với TIME rằng lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì theo cách "quan trọng nhất đối với những người dân Iran bình thường: không còn các chiến dịch ném bom trên không nhằm vào các thành phố lớn nữa."

Tuy nhiên, ngay cả nền hòa bình đó cũng có vẻ rất mong manh.

"Các bạn sẽ chẳng cần phải thắc mắc xem liệu lệnh ngừng bắn có còn hiệu lực hay không đâu," ông Trump phát biểu trước các phóng viên vào thứ Năm. "Các bạn chỉ cần nhìn vào một vầng sáng khổng lồ bùng lên từ phía Iran là đủ hiểu."

Triển vọng về một thỏa thuận

Vụ bùng phát xung đột vào thứ Năm đã tạo thêm nhiều sự bất định xoay quanh những tiến triển được cho là đang đạt được trong việc hướng tới một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Khi được hỏi về khả năng đạt được một thỏa thuận, ông Trump cho biết: "Có thể nó sẽ không bao giờ xảy ra, nhưng cũng có thể nó sẽ diễn ra bất cứ lúc nào."

Phía Iran cho biết họ đang xem xét một đề xuất về bản ghi nhớ (MOU) nhằm chấm dứt cuộc chiến này.

Vào thứ Năm, ông Trump tiết lộ rằng đề xuất nói trên "không chỉ đơn thuần là một văn bản đề nghị vỏn vẹn một trang giấy" như những thông tin đã được đưa trước đó. "Đó là một đề xuất mà về cơ bản nêu rõ rằng họ sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân; họ sẽ giao nộp cho chúng ta toàn bộ vật liệu hạt nhân—dù chỉ là dạng bụi hạt—cùng nhiều thứ khác mà chúng ta mong muốn." Quảng cáo

Theo các báo cáo, khuôn khổ này bao gồm ba giai đoạn: bắt đầu bằng việc chấm dứt chiến tranh, tiếp theo là dỡ bỏ các hạn chế của cả Hoa Kỳ lẫn Iran tại Eo biển, và cuối cùng là giải quyết các yêu cầu khác trong khoảng thời gian 30 ngày kể từ khi Biên bản Ghi nhớ (MOU) được ký kết. Các yêu cầu từ phía Hoa Kỳ được cho là bao gồm việc tạm ngừng hoạt động làm giàu hạt nhân của Iran, trong khi Iran được cho là đang tìm cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ.

"Phía Iran đã đồng ý," ông Trump phát biểu, nhưng nói thêm: "Việc họ đồng ý chẳng mang nhiều ý nghĩa, bởi lẽ ngay ngày hôm sau, họ lại quên mất rằng mình đã từng đồng ý."

Hoa Kỳ và Iran đã trao đổi các đề xuất nhiều lần kể từ trước khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, nhưng những điểm bế tắc vẫn chủ yếu xoay quanh Eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran. Vòng đàm phán kéo dài đầu tiên đã đổ vỡ, và cuộc gặp trực tiếp thứ hai vẫn chưa diễn ra, mặc dù các cuộc đàm phán trực tiếp và gián tiếp vẫn đang tiếp diễn. Một số quan chức Iran đã bày tỏ sự bi quan về khả năng đạt được một thỏa thuận trong tương lai gần ngay trong tuần này; trước đó, phía Iran cũng từng tuyên bố rằng niềm tin giữa hai bên đã bị rạn nứt sau khi các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran bị đình trệ và cuối cùng đổ vỡ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào tháng Hai.

Ông Chay nhận định rằng hai bên đang tham gia vào một "quá trình đàm phán đang diễn ra, dù có nhiều biến động."

"Mặc dù cả hai bên đều công khai thể hiện lập trường cứng rắn, và đôi khi là lập trường 'được ăn cả, ngã về không' (zero-sum)," ông Chay nói, "nhưng thực tế gần như chắc chắn lại là một quá trình nhượng bộ thầm lặng: cả hai bên đều đang tìm kiếm một công thức cho phép mỗi bên tuyên bố một chiến thắng có ý nghĩa trước công chúng trong nước của mình, đồng thời tạo cơ hội cho phía bên kia rút lui một cách giữ thể diện."

Tuy nhiên, một số nhà quan sát lại ít lạc quan hơn về khả năng đạt được một thỏa thuận trong ngắn hạn. Cả hai bên đều muốn tránh một cuộc xung đột toàn diện, nhưng dường như họ chưa sẵn sàng nhượng bộ để tìm tiếng nói chung nhằm giải quyết vấn đề này, bà Andrea Ghiselli—giảng viên chính trị quốc tế tại Đại học Exeter kiêm Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Dự án ChinaMed—chia sẻ với tạp chí TIME.

Bà Liu Jia, một nghiên cứu viên tại Viện Trung Đông thuộc Đại học Quốc gia Singapore, chia sẻ với TIME rằng những tranh cãi hiện tại thực chất là một dạng "phép thử áp lực; trong đó mỗi bên cố gắng đánh giá mức độ hiệu quả của đòn bẩy mà phía bên kia đang nắm giữ, nhằm mục đích giành được những sự nhượng bộ lớn hơn."

Theo bà Liu, ông Trump thậm chí có thể phải đối mặt với nguy cơ đánh mất nhiều vốn liếng chính trị hơn so với giới lãnh đạo Iran. Với một nền kinh tế vốn đã chao đảo từ trước khi chiến tranh nổ ra, hàng ngàn thường dân thiệt mạng trong suốt cuộc chiến, cùng những đòn giáng nặng nề vào hàng ngũ lãnh đạo do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel ngay từ giai đoạn đầu—bà Liu nhận định thêm rằng, trừ khi phải đối mặt với một mối đe dọa mang tính sống còn như một cuộc tấn công hạt nhân (điều vốn rất khó xảy ra)—Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran "vốn đã phải gánh chịu những tổn thất tồi tệ nhất, và họ chẳng còn nhiều điều để phải lo sợ sẽ mất thêm nữa." Ngược lại, ông Trump có nguy cơ kéo Hoa Kỳ vào một cuộc chiến kéo dài và tốn kém – điều có thể gây tổn hại đến triển vọng của Đảng Cộng hòa trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ; trong khi đó, các chuyên gia đã cảnh báo rằng những sự gián đoạn dai dẳng tại Eo biển Hormuz có thể dẫn đến một cuộc suy thoái toàn cầu. “Ông Trump cần chứng minh rằng cuộc chiến này đã đạt được một thành quả nào đó,” ông Ghiselli nhận định, “và rằng cái giá mà cử tri Mỹ cũng như thế giới phải trả đã không trở nên vô nghĩa.”

Và, ông Liu nói thêm: “Việc quân đội Hoa Kỳ tập trung kéo dài tại khu vực này có thể tạo ra những cơ hội chiến lược để Trung Quốc cùng các quốc gia thuộc khối Nam Bán cầu mở rộng tầm ảnh hưởng, qua đó làm suy yếu vị thế bá chủ thế giới của Mỹ và định hình lại trật tự toàn cầu.”‘Just a Love Tap’: Trump Insists Cease-Fire With Iran Is Holding Despite Ongoing Attacks Traded

Nguồn:
‘Just a Love Tap’: Trump Insists Cease-Fire With Iran Is Holding Despite Ongoing Attacks Traded

https://time.com/article/2026/05/08/us-iran-war-strait-hormuz-attacks-cease-fire-trump-deal/