Miranda Jeyaretnam
Tổng thống Donald Trump đến phát biểu tại Trường The Villages Charter ở The Villages, Florida, vào ngày 1 tháng 5 năm 2026. Ảnh: Roberto Schmidt—Getty Images
Tổng thống Donald Trump cho biết Hoa Kỳ sẽ tạm dừng – chỉ một ngày sau khi khởi động – sứ mệnh dẫn đường cho các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz, nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình với Iran được tiếp tục.
Dự án mang tên "Dự án Tự do" (Project Freedom) này đã giám sát việc hai tàu thương mại di chuyển rời khỏi Eo biển vào thứ Hai; tuy nhiên, sự kiện này lại diễn ra trùng thời điểm bùng phát các cuộc tấn công mới giữa hai quốc gia đang giao chiến, trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn vốn đã rất mong manh. Lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran ban đầu được ấn định kéo dài hai tuần, bắt đầu từ ngày 8 tháng 4, nhưng sau đó đã được gia hạn vô thời hạn vào ngày 21 tháng 4. Trước đó, Iran từng tuyên bố rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Hoa Kỳ vào khu vực Eo biển sẽ bị coi là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn.
Iran đã quân sự hóa khu vực Eo biển này vào đầu tháng 3 nhằm trả đũa việc Hoa Kỳ và Israel phát động chiến tranh, đồng thời chỉ cho phép những tàu thuyền có sự cho phép của mình mới được đi qua. Việc hạn chế hoạt động vận tải đường biển qua Eo biển này đã dẫn đến sự leo thang mạnh mẽ về giá dầu khí, cũng như làm tăng chi phí của nhiều mặt hàng thiết yếu khác trên toàn thế giới. Tình trạng này có nguy cơ kéo dài, đặc biệt là khi Iran bày tỏ mong muốn tiếp tục nắm quyền kiểm soát Eo biển này ngay cả sau khi chiến tranh kết thúc. Hiện có hơn 20.000 thủy thủ trên khoảng 1.600 tàu thuyền đang bị mắc kẹt trong khu vực này. Theo số liệu của Tổ chức Hàng hải Quốc tế, ít nhất 10 thủy thủ đã thiệt mạng kể từ khi cuộc chiến bùng nổ.
"Dựa trên đề nghị từ Pakistan và một số quốc gia khác; dựa trên những thành công quân sự to lớn mà chúng ta đã đạt được trong Chiến dịch chống lại Iran; và thêm vào đó là thực tế rằng đã có những bước tiến vượt bậc hướng tới một Thỏa thuận Toàn diện và Cuối cùng với các đại diện của Iran, chúng tôi đã đi đến thống nhất chung rằng: trong khi Lệnh Phong tỏa vẫn sẽ tiếp tục được duy trì với đầy đủ hiệu lực và sức mạnh, thì 'Dự án Tự do' (hoạt động di chuyển của tàu thuyền qua Eo biển Hormuz) sẽ được tạm dừng trong một khoảng thời gian ngắn để xem liệu Thỏa thuận đó có thể được hoàn tất và ký kết hay không," ông Trump đăng tải trên mạng xã hội Truth Social vào thứ Ba.
Thông báo của ông Trump được đưa ra sau khi một cuộc tấn công – được cho là do phía Iran thực hiện – đã gây hư hại cho một tàu hàng của Hàn Quốc; cùng lúc đó, quân đội Hoa Kỳ cũng tuyên bố đã đánh chìm bảy tàu tuần tra của Iran. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Oman cũng báo cáo về các cáo buộc tấn công từ phía Iran nhắm vào lãnh thổ của họ trong ngày thứ Hai; phía UAE cho biết họ đã đánh chặn thêm nhiều cuộc tấn công khác vào ngày thứ Ba. Truyền thông nhà nước Iran đã bác bỏ các tuyên bố của Mỹ cho rằng Washington đã phá hủy các tàu thuyền của Iran và hỗ trợ hai con tàu khác đi qua Eo biển này. Thay vào đó, Iran cáo buộc Mỹ đã tấn công các tàu chở khách và sát hại năm thường dân ngay tại Eo biển. Iran khẳng định lực lượng của họ đã nổ "súng cảnh cáo" nhắm vào các tàu của Mỹ trong khu vực Eo biển. Iran không công khai xác nhận việc họ đã tấn công tàu của Hàn Quốc hay tấn công Oman. Iran cũng phủ nhận việc tấn công UAE, nhưng cảnh báo rằng nếu UAE thực hiện "bất kỳ hành động nào chống lại các hòn đảo và cảng biển của Iran dựa trên những tuyên bố sai lệch của mình, họ sẽ phải đối mặt với sự đáp trả dữ dội và hủy diệt từ Lực lượng Vũ trang Iran."
Trump "muốn đạt được một thỏa thuận"
Các quan chức dưới quyền Tổng thống Trump dường như rất muốn tránh để tình hình leo thang thêm với Iran – điều vốn sẽ khiến Mỹ can dự sâu hơn vào khu vực Trung Đông. Vào ngày thứ Ba, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố rằng lệnh ngừng bắn "vẫn chưa kết thúc", trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố rằng chiến dịch quân sự kéo dài hai tháng mang tên "Epic Fury" (Cơn thịnh nộ sử thi) đã chính thức khép lại. Ông Rubio cho biết Mỹ hiện đã chuyển sang thế trận "phòng thủ", với mục tiêu khôi phục hoạt động vận tải hàng hải qua Eo biển Hormuz.
Trước đó trong ngày thứ Ba, ông Trump đã từ chối trả lời câu hỏi về việc những hành động nào của Iran sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn. "Họ biết mình cần phải làm gì," ông nói, "và quan trọng hơn cả là họ biết những điều mình không được phép làm." Vào ngày thứ Hai, các nguồn tin cho biết ông Trump đã phát biểu rằng Iran sẽ bị "xóa sổ khỏi bề mặt Trái đất" nếu họ tấn công các tàu của Mỹ; phát ngôn này lặp lại những lời đe dọa trước đó của ông về việc sẽ hủy diệt "cả một nền văn minh" nếu Iran không chịu mở cửa Eo biển.
Hiện vẫn chưa rõ liệu Mỹ có bất kỳ kế hoạch nào khác để mở lại Eo biển trong bối cảnh "Dự án Tự do" (Project Freedom) đang bị tạm ngưng hay không, mặc dù ông Trump đã tuyên bố rằng lệnh phong tỏa hải quân kéo dài nhiều tuần qua đối với các cảng biển của Iran sẽ vẫn tiếp tục được duy trì. Lệnh phong tỏa này đã giáng một đòn mạnh vào hoạt động xuất khẩu năng lượng của Iran – vốn là trụ cột thiết yếu đối với nền kinh tế nước này, vốn dĩ đã rơi vào tình trạng suy yếu từ trước khi chiến tranh nổ ra. Hàng triệu người dân Iran hiện đang phải chật vật đối mặt với tình trạng lạm phát phi mã và thu nhập sụt giảm nghiêm trọng, khi hàng loạt công việc bị cắt giảm hoặc buộc phải tạm ngưng.
Theo các nguồn tin, "Dự án Tự do" được đưa ra nhằm thay thế cho một kế hoạch trước đó – vốn mang tính chất hung hăng và quyết liệt hơn – nhằm mở lại Eo biển này. Các quan chức tiết lộ với Axios rằng ông Trump từng cân nhắc một kế hoạch điều động tàu chiến hải quân để cưỡng chế mở eo biển và nối lại cuộc chiến với toàn bộ lực lượng, trong trường hợp Iran trả đũa các quốc gia vùng Vịnh—điều dường như đã thực sự xảy ra. Tuy nhiên, vào phút chót, ông Trump lại lựa chọn một phương án mà các quan chức mô tả là một sứ mệnh "nhân đạo" mang tính phòng vệ, nhằm "hướng dẫn" các tàu thương mại bằng cách bố trí tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ "trong khu vực lân cận", thay vì trực tiếp hộ tống các tàu này đi qua eo biển.
“Tổng thống muốn có hành động. Ông ấy không muốn ngồi yên. Ông ấy muốn tạo sức ép. Ông ấy muốn đạt được một thỏa thuận,” một quan chức Mỹ chia sẻ với Axios.
Mỹ và Iran đã tham gia vào các cuộc đàm phán gián tiếp kể từ khi vòng đàm phán marathon đầu tiên thất bại và cuộc gặp trực tiếp lần thứ hai bị đình trệ. Vẫn còn tồn tại một số điểm vướng mắc, bao gồm yêu cầu của Mỹ buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, và sự kiên quyết của Iran trong việc duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển này. Trước đó, Iran đã viện dẫn các cuộc tấn công liên tiếp của Israel vào Lebanon như một lý do để tiếp tục đóng cửa eo biển.
Mặc dù Tổng thống Trump đã phát đi tín hiệu về những tiến triển trong đàm phán, các quan chức Mỹ lại chia sẻ với Axios rằng tình hình có thể diễn biến theo bất kỳ chiều hướng nào.
“Đúng là có các cuộc đàm phán. Có những đề xuất được đưa ra. Chúng tôi không hài lòng với đề xuất của họ, và họ cũng không hài lòng với đề xuất của chúng tôi. Chúng tôi vẫn chưa nắm rõ tình trạng hiện tại của [Lãnh tụ Tối cao]. Hơn nữa, họ phải chuyển các thông điệp bằng tay đến những hang động—hay bất cứ nơi nào mà ông ấy, hoặc bất kỳ ai khác, đang ẩn náu. Điều này khiến tiến trình đàm phán bị chậm lại,” một quan chức cho biết. “Giờ đây, tình thế sẽ chỉ có hai khả năng: hoặc là chúng ta sẽ sớm nhìn thấy những nét phác thảo thực sự của một thỏa thuận khả thi; hoặc là ông ấy sẽ ném bom hủy diệt họ.”
Nguồn:
Trump Pauses ‘Project Freedom’ in Hope of Deal With Iran
https://time.com/article/2026/05/06/trump-pauses-project-freedom-in-hope-of-deal-with-iran/
Nhận xét
Đăng nhận xét