3913 - Đức tái vũ trang – nhưng liệu Đức có thể dẫn dắt? Siêu cường tương lai đầy do dự của châu Âu
Grégoire Roos - Giám đốc các Chương trình về Châu Âu, Nga và Âu-Á
Đức đã sẵn sàng tái vũ trang, nhưng phải đối mặt với nhiều thách thức chính trị để đạt được vai trò lãnh đạo chiến lược.
Hình ảnh — Các binh sĩ Bundeswehr kiểm tra một xe tăng chiến đấu chủ lực Leopard 2A8 tại một buổi lễ ở nhà máy KNDS tại Munich, Đức, vào ngày 19 tháng 11 năm 2025. (Ảnh: Alexandra Beier/Getty Images)
‘Zeitenwende’ – thuật ngữ mang sức nặng đầy chủ ý do cựu Thủ tướng Đức Olaf Scholz đặt ra sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga – đã mô tả một kỷ nguyên bước ngoặt. Nó không chỉ đề xuất một sự điều chỉnh chính sách đơn thuần, mà là một sự đứt gãy thực sự trong tư thế chiến lược của Đức. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một năm qua, dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz, toàn bộ tầm vóc và ý nghĩa của thuật ngữ này mới trở nên rõ ràng.
Đây không đơn thuần là việc gia tăng chi tiêu quốc phòng. Đó là sự định nghĩa lại vị thế của Đức tại châu Âu, cũng như sự phụ thuộc của châu Âu vào Đức.
Zeitenwende chưa bao giờ chỉ xoay quanh các vấn đề ngân sách hay các lữ đoàn quân sự. Nó đòi hỏi Đức – quốc gia vốn từ lâu quen với việc gây ảnh hưởng thông qua sức mạnh kinh tế – phải gánh vác trọng trách chủ động định hình chiến lược tại châu Âu, và chuyển hóa sức mạnh tiềm ẩn của mình thành vai trò lãnh đạo chiến lược thực thụ.
Đó là một thách thức mang tính tâm lý sâu sắc đối với một quốc gia có văn hóa chính trị được định hình bởi truyền thống kiềm chế, đặc biệt là trong việc sử dụng sức mạnh quân sự.
Tái vũ trang mà thiếu học thuyết sẽ dẫn đến nguy cơ thiếu nhất quán chiến lược
Quy mô, năng lực tài chính và vị thế trung tâm của Đức trong nền kinh tế châu Âu đều cùng chỉ về một hướng: nếu châu Âu muốn đạt được sự nhất quán chiến lược cần thiết để tự vệ, thì Berlin sẽ là một nhân tố không thể thiếu và ngày càng quyết đoán hơn.
Đức đã bắt đầu hành động. Một quỹ đặc biệt trị giá 100 tỷ euro đã được thành lập dành cho Bundeswehr (lực lượng vũ trang của Đức). Các tiêm kích F-35 đang được đặt mua để thay thế dòng Tornado trong vai trò chia sẻ hạt nhân của Đức với NATO, với những đợt bàn giao đầu tiên dự kiến diễn ra vào năm 2026. Chi tiêu quốc phòng đang tăng trưởng ổn định, vượt mức 2% GDP. Tất cả những tín hiệu này báo hiệu một sự chuyển dịch mà nếu xét về mặt chính trị, sẽ là điều không thể tưởng tượng nổi chỉ một thập kỷ trước đây.
Tuy nhiên, sự "tất yếu" nhìn chung lại là một thước đo thiếu tin cậy đối với thực tế chính trị. Sức mạnh không thể chỉ đơn thuần được tích lũy; nó cần phải được chuyển hóa – thành học thuyết, thành lực lượng có khả năng tác chiến thực tế, và thành một văn hóa ra quyết định dứt khoát. Tại đây, quỹ đạo của Đức vẫn còn chưa chắc chắn. Berlin vẫn chưa đưa ra được một chiến lược quân sự mạch lạc phù hợp với các cam kết tài chính của mình. Bộ Quốc phòng Liên bang đã xây dựng Chiến lược Quân sự cho Lực lượng Vũ trang, nhằm bổ sung cho Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2023.
Nhưng những văn kiện này vẫn chỉ là khuôn khổ chứ chưa phải là học thuyết. Chúng thể hiện ý định chính trị nhưng không giải quyết được sự đánh đổi giữa phòng thủ lãnh thổ, các cam kết viễn chinh và huy động công nghiệp. Trên thực tế, Đức vẫn phụ thuộc rất nhiều vào kế hoạch của NATO và sự hỗ trợ của Mỹ – một sự phụ thuộc được bộc lộ là dễ đổ vỡ về mặt chính trị trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với một Nhà Trắng thực dụng hơn dưới thời Donald Trump.
Tái vũ trang, theo nghĩa này, có nguy cơ vượt quá chiến lược – không phải vì thiếu chiến lược, mà vì nó vẫn đang được xây dựng, và trong điều kiện áp lực địa chính trị đặc biệt.
Quân đội Đức: Con hổ giấy?
Quân đội Đức minh họa khoảng cách giữa nguồn lực và khả năng sẵn sàng. Mặc dù được cấp thêm kinh phí, nhưng vẫn tồn tại những thiếu sót về trang thiết bị, kho dự trữ đạn dược và tốc độ mua sắm.
Thách thức không chỉ nằm ở số lượng, mà còn ở khả năng sử dụng. Đức đã cam kết cung cấp các đơn vị sẵn sàng chiến đấu cho NATO, tuy nhiên tiến độ tập hợp các lữ đoàn được trang bị đầy đủ và có thể triển khai lại chậm chạp và gặp nhiều khó khăn.
Những nỗ lực nhằm đóng quân thường trực một lữ đoàn ở Lithuania đang gây thêm áp lực lên các đơn vị Bundeswehr vốn đã quá tải ở trong nước. Và sự chậm trễ trong việc cung cấp mọi thứ, từ hệ thống thông tin liên lạc đến xe bọc thép, cho thấy sự trì trệ sâu sắc trong thể chế.
Đây là một vấn đề nghiêm trọng: một siêu cường không được định nghĩa bởi số tiền chi tiêu, mà bởi tốc độ và sự mạch lạc trong việc chuyển đổi nguồn lực thành các tài sản quân sự có thể triển khai. Đức vẫn đang vật lộn với quá trình chuyển đổi đó.
Gánh nặng ngày càng tăng của chính trị trong nước
Tuy nhiên, sẽ là một sai lầm nếu coi việc tái vũ trang chỉ là một vấn đề ngân sách đơn thuần. Đó là một cam kết thế hệ được thực hiện trong bối cảnh chính trị đang phân mảnh nhanh chóng.
Thật vậy, chính trị liên minh của Đức hiếm khi nào lại dễ vỡ đến thế. Sự nổi tiếng của ông Merz đã giảm sút với tốc độ nhanh bất thường đối với một thủ tướng mới. Chính phủ của ông đang phải vật lộn để duy trì sự gắn kết, trong khi đảng AfD đang vươn lên mức cao kỷ lục trong các cuộc thăm dò và dường như sẵn sàng cho những bước đột phá đáng kể hơn nữa trong các cuộc bầu cử khu vực. Lĩnh vực quốc phòng ngày càng bị cuốn vào các cuộc tranh luận về ý thức hệ.
Nỗ lực gửi xe tăng Leopard 2 của Đức tới Ukraine vào năm 2023 là một bài học đáng suy ngẫm: điều lẽ ra có thể là một quyết định đơn giản lại biến thành một quá trình đàm phán ngoại giao và nội bộ kéo dài, để rồi cuối cùng Berlin lại hành động theo bước chân của Washington. Bất kỳ quốc gia nào phải liên tục đàm phán lại định hướng chiến lược của mình đều có nguy cơ nhận ra rằng thời gian đang trở thành kẻ thù của chính họ.
Cấu trúc chính quyền liên bang, phân quyền của Đức – vốn đóng vai trò then chốt tạo nên "phép màu kinh tế" của đất nước này sau chiến tranh – lại chính là một phần của vấn đề, gây ra sự chậm trễ vào những thời điểm đòi hỏi sự nhanh nhạy và tính nhất quán cao độ.
Điều này không có nghĩa là việc tập trung quyền lực hơn tại Berlin sẽ tự thân nó mang lại những quyết định sáng suốt hơn; thực tế từ Phủ Tổng thống Pháp đã cho thấy rằng sự tập trung quyền lực không thể ngăn chặn được những phán đoán sai lầm.
Sự kết thúc của "phép màu Đức"?
Ẩn sâu bên dưới những vấn đề bề nổi này là một rào cản sâu sắc hơn: tình trạng hiện tại của mô hình kinh tế Đức. Hệ thống công nghiệp từng là nền tảng cho sự thành công của nước này sau chiến tranh – vốn thiên về xuất khẩu, tiêu tốn nhiều năng lượng và dựa trên nguyên tắc hoàn thiện dần dần – giờ đây đang phải đối mặt với những áp lực mà nó không được thiết kế để gánh chịu.
Sự chấm dứt nguồn khí đốt giá rẻ từ Nga đã buộc Đức phải thực hiện một cuộc điều chỉnh đột ngột và tốn kém đối với nguồn cung năng lượng của mình.
Các nhà sản xuất ô tô Đức đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc ngay trên sân nhà, trong khi các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt sang thị trường Trung Quốc lại đang trên đà sụt giảm. Chỉ có sự đa dạng hóa một cách chiến lược và kiên trì mới có thể giúp giảm nhẹ cú sốc này.
Nước Đức không chỉ cần sự hiệu quả, mà còn cần cả khả năng thích ứng, quy mô và tốc độ.
Đức cũng đã bỏ lỡ bước ngoặt chuyển đổi số, khi SAP là công ty công nghệ duy nhất thực sự dẫn đầu toàn cầu của nước này. Thực tế đó cho thấy sự cần thiết phải có một cú hích chủ động hơn từ phía nhà nước: huy động nguồn vốn ở quy mô lớn, thắt chặt mối liên kết giữa ngành công nghiệp và công nghệ, đồng thời tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự tăng trưởng nhanh chóng trong lĩnh vực kỹ thuật số.
Nỗ lực của ông Merz nhằm nới lỏng các quy định của EU về AI trong công nghiệp đang đi đúng hướng – đó là một nỗ lực nhằm tháo gỡ các rào cản đối với sự đổi mới sáng tạo và khôi phục phần nào sự linh hoạt mà nước Đức đã đánh mất trong làn sóng chuyển đổi số đầu tiên.
Tuy nhiên, để vực dậy nền kinh tế và cạnh tranh trên các thị trường toàn cầu ngày càng khốc liệt, nước Đức không chỉ cần sự hiệu quả, mà còn cần cả khả năng thích ứng, quy mô và tốc độ. Nước này vẫn có thể duy trì năng lực sản xuất xuất sắc; câu hỏi đặt ra là liệu họ có thể xoay chuyển tình thế đủ nhanh nhạy hay không, trong khi vẫn phải đảm bảo duy trì nỗ lực quốc phòng bền vững.
Văn hóa kinh tế sẽ là một rào cản đáng kể. Mô hình doanh nghiệp của Đức – bao gồm cả khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (Mittelstand) lẫn các phân khúc trong khu vực doanh nghiệp niêm yết, và thường mang đặc điểm sở hữu dài hạn, gắn liền với các gia đình – luôn đề cao sự liên tục hơn là sự đột phá, và coi trọng sự thận trọng hơn là việc chấp nhận rủi ro. Ngược lại, quá trình chuyển đổi quốc phòng lại có xu hướng đề cao chính những phẩm chất mà chủ nghĩa tư bản Đức trong lịch sử vốn luôn tiết chế: quy mô lớn, sự hội nhập nhanh chóng, và mối quan hệ mật thiết giữa nhà nước và giới công nghiệp.
Đừng đánh giá thấp sự phản kháng đối với sự trỗi dậy quyền lực của nước Đức.
Khi nước Đức ngày càng khẳng định vai trò của mình, quốc gia này chắc chắn sẽ định hình lại cán cân quyền lực tại châu Âu nhờ vào chính sức nặng ảnh hưởng vốn có của mình. Các đối tác sẽ hướng về Berlin để tìm kiếm định hướng, đồng thời vẫn tìm cách kháng cự lại sự áp đảo của cường quốc này. Tại châu Âu, quyền lực hiếm khi được củng cố mà không tạo ra những luồng phản kháng đối trọng; và nước Đức cũng sẽ không nằm ngoài quy luật đó.
Tổng thống Emmanuel Macron đã nỗ lực neo giữ nước Đức vào một khuôn khổ chiến lược mang đậm tính châu Âu hơn, đồng thời đảm bảo rằng năng lực của nước Pháp vẫn giữ vị thế không thể thiếu. Các quốc gia Trung và Đông Âu sẽ tiếp tục hoan nghênh nguồn lực từ Berlin, song song với việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa trước sự do dự của phía Đức. Trong khi đó, Hoa Kỳ sẽ khuyến khích việc tái vũ trang, nhưng vẫn giữ thái độ cảnh giác trước bất kỳ động thái nào nhằm làm suy yếu sự gắn kết xuyên Đại Tây Dương.
Bản lĩnh chính trị
Như vậy, câu hỏi đặt ra không phải là liệu nước Đức đã sẵn sàng cho việc tái vũ trang hay chưa – điều này rõ ràng là đã sẵn sàng. Câu hỏi thực sự nằm ở chỗ liệu nước Đức có thể chuyển hóa năng lực vật chất của mình thành bản lĩnh chính trị hay không. Còn việc liệu điều này có đưa nước Đức trở thành một "siêu cường" châu Âu hay không lại là một câu chuyện khác...
Trong bài diễn văn kỷ niệm 40 năm ngày kết thúc Thế chiến II, ông Richard von Weizsäcker đã nhìn nhận ngày 8 tháng 5 năm 1945 không phải là một thất bại, mà là một sự giải phóng – một khoảnh khắc đã đặt lên vai nước Đức một trách nhiệm lâu dài về cách thức quốc gia này ứng xử trên trường quốc tế. Trong suốt nhiều thập kỷ, trách nhiệm ấy đã được thể hiện thông qua một nghệ thuật trị quốc được định hình bởi sự tự kiềm chế.
Nghịch lý của thời đại ngày nay nằm ở chỗ: chính ý thức lịch sử ấy giờ đây lại có thể đòi hỏi một điều khác biệt – không phải là sự từ bỏ thái độ tự kiềm chế, mà là sự chuyển hóa của chính thái độ đó. Một nước Đức hoàn toàn khước từ quyền lực sẽ không thể hoàn thành trách nhiệm của mình đối với châu Âu. Ngược lại, một nước Đức nắm giữ quyền lực mà thiếu đi sự kỷ luật được hun đúc từ chính lịch sử của mình sẽ có nguy cơ làm lung lay chính trật tự mà quốc gia này đang nỗ lực gìn giữ.
Nguồn:
Germany rearms – but can it lead? Europe’s hesitant superpower in waiting
Nhận xét
Đăng nhận xét