4163 - Nếu không có clip, liệu sự thật có được nhìn thấy?

Thái Hạo

Đọc tin này trên báo, tôi không dám chắc là báo chí diễn đạt đúng nội dung mà Bộ GD-ĐT ban hành, vì thế tôi phải tìm văn bản gốc là Công văn số 3147 /BGDĐT-HSSV “V/v tăng cường chấn chỉnh, xử lý, ngăn chặn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục”.

Và công văn viết: “Hướng dẫn học sinh sử dụng mạng xã hội an toàn, đúng pháp luật; nhận diện và từ chối các hành vi kích động bạo lực trực tuyến; tuyệt đối không quay phim, chụp ảnh, phát tán clip bạo lực lên mạng xã hội”.

Câu này có hai vế, trước và sau dấu chấm phẩy (; ). Tá hỏa, vì báo đã ghi lại nguyên văn câu chữ trong công văn, chứ không hề có sự “hiểu nhầm” nào cả. Theo đó, Bộ cấm đồng thời tất cả các hành vi sau:

Không:

– Quay phim

– Chụp ảnh

– Phát tán clip bạo lực lên mạng xã hội

Đây là một quy định vô lý. Cấm phát tán các clip bạo lực lên mạng xã hội thì còn hiểu được (tuy vẫn cần làm rõ nhiều khía cạnh để không cấm luôn cả những hành động “phát tán” vì lợi ích cộng đồng). Nhưng cấm cả quay phim, chụp ảnh, thì chịu, không hiểu nổi suy nghĩ của Bộ.

Trước hết, chúng ta cần nhìn thấy một “thực tế pháp lý” ở Việt Nam, là rất nhiều vụ bạo lực học đường chỉ được biết đến và xử lý khi được đưa lên mạng xã hội.

Có những trường hợp, ngay cả khi đã đưa lên mạng, khi sự vụ việc đang gây rúng động và đau lòng cho xã hội, thì thay vì giải quyết vấn đề, những người có trách nhiệm (như hiệu trưởng) lại đi “báo công an” để xử lý người đưa tin. Thế thì, chúng ta biết cái phong trào “đóng cửa bảo nhau” đã trở thành một thứ “văn hóa” che đậy, dối trá, và bịt mồm ăn sâu tới mức nào.

Ai còn nhớ vụ một học sinh lớp 7 đánh cô giáo ngay trong lớp học ở Hà Nội trước mắt tất cả bạn bè mà không ai can ngăn, còn lo kéo rèm để che đi, và sau đó hiệu trưởng đã lên tiếng “nhờ Công an phường Định Công can thiệp, điều tra nguồn phát tán clip khi chưa được phép của nhà trường”? Tôi không biết bây giờ, sau khi “xử lý” vụ việc, cô hiệu trưởng mẫu mực của trường này đã được thăng lên đến chức gì rồi!

Việc bắt nạt, bạo hành, làm nhục người khác và quay phim rồi đưa lên mạng để câu view, câu like, làm nhục người khác, rõ ràng là đáng lên án và nghiêm cấm. Nhưng việc quay/chụp lại để phản ánh, tố cáo bằng các kênh khác nhau (trong đó có cả mạng xã hội), không những là quyền mà còn là trách nhiệm mà mỗi người nên có, nếu muốn xã hội trở nên tốt đẹp hơn.

Việc cấm tiệt mọi hành vi quay, chụp, chia sẻ các hình ảnh bạo lực (mà không phân biệt mục đích, tính chất và cách làm) không những sẽ triệt tiêu cách thu thập chứng cứ để “báo cơ quan chức năng” mà còn gián tiếp bao che, dung dưỡng cho nạn bạo lực. Tôi không hiểu Bộ đang nghĩ gì! Hay chỉ cần trên mạng không thấy các hình ảnh bạo lực nữa thì nghĩa là thiên hạ đã thái bình?

Muốn học sinh và người dân không đưa lên mạng xã hội (để tố cáo và kêu cứu), thì phải có những biện pháp khác tin cậy và hiệu quả hơn. Ví dụ, mỗi khi có một vụ bắt nạt, đánh nhau, khi học sinh “báo cáo” thì nhà trường phải giải quyết kịp thời, công khai, minh bạch, nghiêm minh, chứ không phải như mới đây một số học sinh của trường THCS Nguyễn Du (xã Di Linh – Lâm Đồng) bị bạn học bạo hành và bắt nộp tiền bảo kê suốt cả một thời gian dài, khiến một em đã treo cổ tự tử.

Theo báo Pháp Luật, “giáo viên chủ nhiệm của em H. được cho là từng trực tiếp chứng kiến cảnh học trò của mình bị đánh bằng mũ bảo hiểm. Tuy nhiên, thay vì có biện pháp xử lý triệt để hoặc thông báo khẩn cấp cho gia đình hai bên phối hợp giáo dục, cô giáo này lại chỉ gọi riêng hai học sinh vào phòng để nói chuyện nội bộ, khiến chuỗi bi kịch của em H. vẫn âm thầm tiếp diễn”.

Sự sa đọa này ở những học sinh còn học cấp 2, thử hỏi đã bắt đầu và được dung dưỡng, vô cảm từ đâu, nếu không phải là từ chính người lớn đang làm công việc giáo dục, những người đáng ra phải đứng ra làm công việc “cứu vớt” các em? Giáo viên, hiệu trưởng, vì điều gì mà đã che giấu? Vì thành tích, lợi ích cá nhân hay sự độc ác, hay cả ba? Và có thể trông chờ vào họ được hay không, hay người ta lại phải “tung lên mạng xã hội” để kêu cứu thì may ra mới có sự “vào cuộc”?

Tại sao khi bị bạo hành, bạo lực (cả học đường, gia đình lẫn xã hội), người dân lại ít khi nghĩ ngay đến và tìm đến chính quyền? Vì “chờ vạ má sưng” hay “tốn thời gian vô ích” hay “mất công mất việc mà còn rắc rối hơn”?

Chắc chắn rằng, nếu đó là một “địa chỉ đáng tin cậy”, người dân sẽ nghĩ đến và tìm đến đầu tiên. Nhưng vì sao đến nay cái điều giản dị và tất nhiên đó lại vẫn chưa thể “đi vào thực tiễn đời sống” như một ứng xử phổ biến?

Niềm tin của người dân đang đặt vào đâu, nếu hàng ngày phải lên mạng kêu cứu, chứ không phải là đến “cửa công”? Những câu hỏi thế này nhà nước cần trả lời và/ để có sự thay đổi căn bản trong quản trị xã hội.

Bạo lực và bạo lực học đường nói riêng, bao giờ cũng phản ánh kết quả của nền giáo dục và sự vận hành của xã hội trong một mô hình quản trị nhất định. Bộ Giáo dục cũng như nhà nước cần thấy một cách sâu sắc trách nhiệm của mình, chứ không chỉ đổ cho “đạo đức cá nhân”, trong khi nó đã trở thành vấn đề xã hội rộng khắp và nhức nhối đến mức thành một sự báo động thống thiết.

https://baotiengdan.com/2026/06/03/neu-khong-co-clip-lieu-su-that-co-duoc-nhin-thay/#google_vignette