4243 - Iran tuyên bố thỏa thuận chấm dứt giao tranh sẽ dẫn đến việc mở lại eo biển Hormuz
Ngoại trưởng Iran cho biết một thỏa thuận với Mỹ nhằm chấm dứt giao tranh tại Iran đã ở rất gần và bao gồm cả việc mở lại eo biển Hormuz. Ông Seyed Abbas Araghchi phát biểu trên đài truyền hình nhà nước rằng thỏa thuận này cũng bao gồm việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran, nhưng các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ diễn ra sau đó.
Các quan chức Mỹ đã xác nhận một số chi tiết của thỏa thuận, cho biết lợi ích kinh tế dành cho Iran sẽ phụ thuộc vào việc Tehran có thực hiện đúng các nghĩa vụ của mình hay không.
Cuộc xung đột bắt đầu bằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran vào ngày 28 tháng 2, khiến Iran đáp trả bằng cách tấn công Israel và các quốc gia đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh, đồng thời thực tế là đã đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển huyết mạch cho dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.
Mặc dù đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào tháng 4, Mỹ và Iran vẫn có những đợt giao tranh lẻ tẻ, bao gồm hai đợt tấn công trả đũa lẫn nhau trong tuần này.
Hôm thứ Năm, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã hủy bỏ các "cuộc tấn công đã lên kế hoạch" nhắm vào Iran vì các nhà đàm phán "vừa đạt được một thỏa thuận tuyệt vời" – một thỏa thuận nhiều khả năng sẽ sớm được ký kết.
Vào thứ Sáu, truyền thông Iran đã công bố một số chi tiết về bản thỏa thuận 14 điểm được cho là đã đạt được; tuy nhiên, ông Trump khẳng định nội dung này "không liên quan gì đến các điều khoản đã được thống nhất" và "hoàn toàn sai sự thật".
Vài giờ sau, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif – người đứng đầu quốc gia đóng vai trò trung gian cho thỏa thuận này – cho biết Biên bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ và Iran đã được thống nhất và chỉ còn chờ hoàn tất các thủ tục cuối cùng.
Ông Araghchi của Iran được truyền thông nhà nước dẫn lời cho biết hiện có cả "phe ủng hộ và phe phản đối" các điều khoản mới nhất của thỏa thuận trong nội bộ cơ quan an ninh cấp cao nhất của Iran là Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.
Tuy nhiên, ông nói thêm rằng vẫn chưa có quyết định chung nào được đưa ra. "Hiện tại, chúng ta phải chờ đợi. Nếu được thông qua, thỏa thuận sẽ được ký kết từ xa," ông cho biết.
Israel không tham gia vào các cuộc đàm phán này – vốn nhằm mục đích gia hạn lệnh ngừng bắn và khởi động đàm phán về các vấn đề then chốt, bao gồm cả chương trình hạt nhân của Iran. Trong nhiều thập kỷ qua, Iran đã bị các nước phương Tây cáo buộc tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân. Họ đã bác bỏ các cáo buộc, khẳng định chương trình của mình phục vụ mục đích hòa bình – cụ thể là sản xuất điện và nghiên cứu khoa học.
Trong một cuộc họp báo chi tiết với các phóng viên vào chiều thứ Sáu, giới chức Mỹ cho biết thỏa thuận này sẽ giúp mở lại eo biển Hormuz, đổi lại việc Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với hoạt động vận tải biển của Iran.
Các bước đi này sẽ có hiệu lực gần như ngay lập tức. Tiếp đó sẽ là giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày, tập trung vào vấn đề uranium làm giàu của Iran – thành phần thiết yếu để chế tạo bom hạt nhân. Các quan chức cho biết quy trình này sẽ dẫn đến việc toàn bộ số vật liệu nói trên bị tiêu hủy tại chỗ và sau đó được chuyển ra khỏi đất nước, mặc dù cơ chế cụ thể để thực hiện việc này vẫn đang được xem xét.
Về khía cạnh kinh tế, giới chức nhấn mạnh rằng sẽ không có khoản tiền nào được cấp trước – động thái này dường như bác bỏ các bản tin trước đó của Iran cho rằng một số tài sản của nước này sẽ được giải tỏa trước khi các cuộc đàm phán thực chất bắt đầu.
Thay vào đó, theo các quan chức Mỹ, Iran sẽ dần tái hòa nhập vào nền kinh tế toàn cầu thông qua các biện pháp như dỡ bỏ lệnh trừng phạt và khả năng giải tỏa tài sản theo từng giai đoạn.
Thỏa thuận cũng yêu cầu Iran chấm dứt việc tài trợ cho các nhóm ủy nhiệm trong khu vực – ám chỉ Hezbollah và các lực lượng ủy nhiệm khác của Iran trên khắp Trung Đông.
Giới chức Mỹ nhấn mạnh rằng bản ghi nhớ (MOU) này không dựa trên lòng tin hay những lời hứa suông, mà dựa trên "kết quả thực tế" – Iran sẽ chỉ nhận được các lợi ích kinh tế khi có sự xác nhận rằng nước này đã thực hiện đúng các biện pháp đã cam kết.
Mặc dù các bên liên quan – bao gồm Mỹ, Iran, Pakistan và Qatar (nước cũng tham gia nỗ lực hòa giải) – đều thể hiện sự lạc quan thận trọng, nhưng vẫn còn một chặng đường nữa cần phải đi. Trong một hoặc hai tháng qua, nhiều phương án của thỏa thuận này đã từng được kỳ vọng sẽ thành hiện thực, nhưng rồi lại đổ vỡ ở những giai đoạn sau đó.
Điểm khác biệt hiện nay, theo chính quyền Mỹ, là mức độ lạc quan cao hơn và sự cởi mở hơn về nội dung cốt lõi của thỏa thuận.
Về phần mình, Ngoại trưởng Iran cho biết: "Ngay khi các giai đoạn cuối cùng của cuộc đàm phán hoàn tất, thỏa thuận này sẽ được ký kết và công bố".
"Việc này có thể diễn ra trong vài ngày tới. Tôi rất hy vọng," ông Araghchi phát biểu trên đài truyền hình nhà nước.
Ông nhấn mạnh rằng điểm đầu tiên được đề cập trong biên bản ghi nhớ (MOU) là việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran.
Đối với eo biển Hormuz – tuyến đường thủy huyết mạch nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới – ông Araghchi cho biết cơ chế quản lý tại đây sẽ "không còn như trước nữa". Kể từ khi đóng cửa eo biển này, Iran đã yêu cầu các tàu thuyền muốn đi qua phải trả phí, trong khi Mỹ khẳng định quyền tự do hàng hải cho tất cả các tàu bè.
Quan chức cấp cao của Iran cũng cho biết biên bản ghi nhớ này hướng tới việc chấm dứt xung đột giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon. Các báo cáo trước đó từ phía Mỹ từng cho rằng Lebanon có thể không nằm trong thỏa thuận này, mặc dù Iran được cho là đã kiên quyết đưa quốc gia này vào.
Thủ tướng Israel tuyên bố nước này sẽ tấn công Hezbollah nếu lực lượng này tiếp tục các cuộc tấn công nhắm vào miền bắc Israel.
Tin bài bổ sung của Bernd Debusmann, phóng viên chuyên trách Nhà Trắng.
https://www.bbc.com/news/articles/c39y02x98k8o
***
Deal to end fighting would lead to Hormuz reopening, Iran says
A deal with the US to end fighting in Iran is close and includes reopening the Strait of Hormuz, Iran's Foreign Minister has said.
Seyed Abbas Araghchi told state TV the deal also includes the lifting of a US blockade of Iran, but that talks on Iran's nuclear programme would begin later.
US officials have confirmed some of the details of the agreement, saying economic benefits for Iran would depend on Tehran meeting its obligations.
The war began with US and Israeli strikes across Iran on 28 February, prompting Iran to attack Israel and US-allied states in the Gulf - as well as effectively closing the Strait of Hormuz, a key shipping route for the world's oil and liquefied natural gas.
Despite having agreed a ceasefire in April, the US and Iran have exchanged intermittent fire, including two rounds of tit-for-tat strikes this week.
US President Donald Trump said on Thursday that he had cancelled "scheduled attacks" against Iran, because negotiators had "just made a great settlement" - a deal that was likely be to signed imminently.
On Friday, Iranian media published some details from the alleged 14-point deal which Trump said had "nothing to do with the terms that were agreed to" and "bears no relation to the truth".
A few hours later, Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif, whose country helped mediate the deal, said the Memorandum of Understanding (MOU) between the US and Iran had been agreed and awaited finalising.
Iran's Araghchi was quoted in state media saying there are "supporters and opponents" of the latest terms of the deal among Iran's top security body, the Supreme National Security Council.
However, he added that a collective decision had not been reached. "For now, we must wait. If approved, the agreement will be signed remotely," he said.
Israel is not involved in the talks which are meant to lead to an extension of the ceasefire and the start of negotiations on key issues, including Iran's nuclear programme. For decades, Iran has been accused by Western countries of trying to build a nuclear weapon. It has denied the accusations saying its programme is for peaceful purposes - to generate electricity and for research purposes.
In a detailed briefing with journalists on Friday afternoon, US officials said the deal would reopen the Strait of Hormuz, in return for the US lifting its blockade on Iranian shipping.
Those steps would come into effect more or less immediately. This would be followed by a 60-day period of negotiation - focusing on Iran's enriched uranium - an essential ingredient to make a nuclear bomb. Officials said that this would result in all that material being destroyed on site and then removed from the country, though the precise mechanism for doing so is still to be worked out.
On the economic side, officials stressed there would be no money provided up-front - an apparent rejection of earlier Iranian news reports suggesting some Iranian assets would be unfrozen before substantial negotiations had begun.
Instead, US officials said, there would be a staged reintegration of Iran into the global economy, with measures such as the lifting of sanctions and the potential unfreezing of assets happening incrementally.
The deal calls on Iran to stop funding proxy groups in the region - a reference to Hezbollah and other Iranian proxies across the Middle East.
The US officials emphasised that the MOU was not based on trust or promises, but on "performance" - Iran would only receive economic benefits when it could be verified it had implemented measures it had committed to.
Even though there is a sense of cautious optimism from all sides - the US, Iran, Pakistan and Qatar which has also helped with mediation efforts - there is still a small distance to go. Variations of this agreement have been expected several times over the past month or two, only to fall away at later stages.
The difference now, according to the US administration, is both a greater level of optimism and a greater openness about the substance of the agreement.
For his part, the Iranian foreign minister said that "as soon as the final stages of our negotiations are completed, this agreement will be signed and announced".
"This could happen in the coming days. I am very hopeful," Araghchi told state TV.
He stressed that the first point mentioned in the MOU was the lifting of the US naval blockade of Iran.
As for the Strait of Hormuz - the crucial waterway through which some 20% of the world's oil and liquefied natural gas normally transits - Araghchi said its administration would "no longer be the same as before". Since closing the Strait, Iran has insisted on a fee to be paid by vessels seeking to cross, with the US insisting passage should be free to all shipping.
The senior Iranian official also said the MOU envisaged an end to the conflict between Israel and the Hezbollah in Lebanon. Previous reports from the US have suggested Lebanon may not be part of this deal - with Iran reportedly insisting on it.
Israel's prime minister has said his country will strike Hezbollah if it continues attacks against northern Israel.
Additional reporting by Bernd Debusmann, White House reporter
Nhận xét
Đăng nhận xét