4294 - Vì sao Iran coi thỏa thuận với Mỹ là một chiến thắng?
Amir Azimi
Giới lãnh đạo Iran đang cố gắng trình bày rằng bản ghi nhớ (MoU) với Mỹ không phải là một sự nhượng bộ, mà là kết quả của sự kháng cự và chiến thắng. Đó không phải là một lập luận dễ đưa ra.
Đất nước này vừa trải qua một cuộc chiến tàn khốc, nền kinh tế đang chịu áp lực nặng nề, và một bộ phận trong chính lực lượng ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo đã lên án bất kỳ sự thỏa hiệp nào với Washington trong nhiều tháng qua.
Cũng có những người Iran, cả trong và ngoài nước, coi cuộc xung đột không phải là thời điểm cho ngoại giao, mà là cơ hội để thay đổi chế độ.
Đó là bối cảnh chính trị chia rẽ giữa lúc Tehran đang cố gắng thuyết phục dư luận chấp nhận thỏa thuận này.
Các quan chức cấp cao của Iran đã mô tả thỏa thuận này là một chiến thắng. Ông Mohammad Bagher Qalibaf, Chủ tịch Quốc hội và là nhân vật quan trọng của Iran trong các cuộc đàm phán, cho biết Tehran đã tiến "một bước dài hướng tới chiến thắng cuối cùng".
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian mô tả sự đồng thuận này có khả năng tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt, khẳng định rằng nếu thỏa thuận được thực hiện đầy đủ, nó có thể giải quyết nhiều vấn đề của Iran và tạo ra "một thế giới khác" tại Iran cũng như Trung Đông.
Vai trò của Chủ tịch Quốc hội Qalibaf rất đáng chú ý vì ông này không được xem là người thuộc phe ôn hòa của Tổng thống Pezeshkian; việc ông Qalibaf công khai ủng hộ cho thấy thỏa thuận này nhận được sự hậu thuẫn từ những bộ phận quyền lực hơn trong hệ thống, kể cả bên trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Giới lãnh đạo cũng đang trình bày thỏa thuận này là một chiến thắng, bởi theo lập luận của Tehran, Mỹ và Israel đã không đạt được các mục tiêu chính của họ.
Mỹ và Israel đã không buộc được Iran đầu hàng, không lật đổ được Cộng hòa Hồi giáo, không chấm dứt được chương trình hạt nhân của Iran bằng hành động quân sự, và không cắt đứt được mối liên hệ của Iran với Hezbollah.
Thay vào đó, Iran vẫn đang ngồi vào bàn đàm phán, Lebanon được đưa vào khung thỏa thuận và việc giảm nhẹ trừng phạt đang được thảo luận.
Tuy nhiên, các tường thuật chính thức này đang bị phản bác bên trong Iran.
Một nghị sĩ theo đường lối cứng rắn, Phó Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội, được cho là đã mô tả dự thảo thỏa thuận là văn kiện sẽ biến Iran thành thuộc địa của Mỹ.
Ông cũng cáo buộc các nhà đàm phán đã phớt lờ chỉ thị của Lãnh tụ Tối cao về việc không mở lại Eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải.
Những chỉ trích đó có ý nghĩa quan trọng bởi chúng không đến từ bên ngoài hệ thống. Chúng xuất phát từ chính một trong những cơ quan được giao nhiệm vụ giám sát an ninh quốc gia.
Trong nhiều tháng, các tiếng nói cứng rắn trong Quốc hội, các cơ quan truyền thông thân nhà nước và những cuộc tập trung ủng hộ chính phủ diễn ra hằng đêm đã đưa ra lập luận rằng không thể tin tưởng Mỹ.
Họ chỉ ra rằng các hoạt động ngoại giao vẫn đang diễn ra ngay trước khi chiến tranh xảy đến, và cho rằng chính quyền Trump đã sử dụng đàm phán như một vỏ bọc trong khi Israel và Mỹ chuẩn bị cho hành động quân sự.
Đối với họ, bất kỳ thỏa thuận nào với Washington cũng có nguy cơ bị xem là sự nhượng bộ.
Tuy nhiên, một số tiếng nói như vậy dường như đã trở nên yên lặng hơn vào lúc này.
Điều đó có thể cho thấy thỏa thuận đã được phê chuẩn từ những cấp cao nhất của nhà nước. Điều đó không có nghĩa là tồn tại sự đồng thuận hoàn toàn.
Có thể thấy rằng, ít nhất ở thời điểm hiện tại, những người quyền lực nhất đã đánh giá rằng cái giá của việc gạt đi một thỏa thuận có thể lớn hơn cái giá của việc phải đối mặt với sự phẫn nộ từ phe cứng rắn.
Áp lực kinh tế là yếu tố then chốt trong tính toán đó.
Giới lãnh đạo Iran có thể trình bày thỏa thuận này như là kết quả của đòn bẩy quân sự, bao gồm áp lực xung quanh Eo biển Hormuz và các cuộc tấn công vào lợi ích năng lượng của Mỹ và khu vực.
Nhưng kinh tế cũng là yếu tố buộc Tehran phải hành động.
Chiến tranh, các lệnh trừng phạt, những hạn chế đối với hoạt động vận tải biển, khả năng tiếp cận thị trường dầu mỏ và nguồn ngoại tệ bị thu hẹp, cùng với lạm phát ở mức rất cao, đều đã gây sức ép nặng nề lên đất nước cũng như người dân Iran.
Đối với nhiều gia đình, câu hỏi không phải là liệu thỏa thuận này có nghe giống một chiến thắng hay không, mà là liệu nó có giúp hạ giá cả và giảm bớt nỗi lo về một vòng chiến tranh mới hay không.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói Iran sẽ không nhận được tiền thuế của người dân nhưng có thể tiếp cận hàng tỷ đô la nếu nước này thực hiện các cam kết, trong bối cảnh các lệnh trừng phạt được nới lỏng.
Điều đó cho phép Tehran quảng bá thỏa thuận này như một con đường dẫn tới đầu tư và tái thiết, thay vì sự phụ thuộc vào Mỹ.
Tuy nhiên, những rủi ro là rất rõ ràng. Các chi tiết của bản ghi nhớ vẫn chưa được công bố đầy đủ, và các cuộc đàm phán được dự kiến sẽ bắt đầu tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.
Những vấn đề khó khăn nhất – tương lai của uranium làm giàu của Iran, mức độ làm giàu được cho phép, cơ chế xác minh, việc dỡ bỏ trừng phạt, Eo biển Hormuz và Lebanon – vẫn cần được thảo luận trong các cuộc đàm phán.
Cũng còn nhiều bất định liên quan đến Israel. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã bác bỏ các thông tin cho rằng Israel sẽ rút khỏi miền nam Lebanon, khẳng định quân đội của nước ông sẽ ở lại Lebanon chừng nào còn cần thiết.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai chỉ trích cách hành xử của Israel tại Lebanon, nói rằng đã có quá nhiều người thiệt mạng.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho biết ông không hài lòng với cuộc không kích của Israel nhằm vào Beirut ngay trước khi thỏa thuận Iran-Mỹ được ký kết, đồng thời nhấn mạnh rằng mối quan hệ của ông với ông Netanyahu vẫn rất tốt đẹp.
Đối với Tehran, sự bất đồng công khai giữa Washington và Israel là điều có lợi. Sự bất đồng ấy có thể được trình bày như bằng chứng cho thấy sức ép từ Iran đã làm khả năng hành động tự do của Israel trở nên phức tạp. Nhưng điều đó cũng khiến thỏa thuận trở nên mong manh.
Chụp lại video,Cuộc chiến Mỹ-Israel và Iran
Nếu Israel tiếp tục các hoạt động quân sự ở Lebanon, Iran sẽ chịu áp lực phải đáp trả.
Nếu Washington không thể kiềm chế Israel, tuyên bố của Tehran rằng Lebanon nằm trong phạm vi bản ghi nhớ có thể nhanh chóng bị thử thách.
Phản ứng từ độc giả của BBC News Tiếng Ba Tư cho thấy dư luận đang đón nhận câu chuyện "chiến thắng" một cách không đồng đều.
Một độc giả cho biết mình rất lo lắng về một cuộc tấn công khác của Israel, nhưng ngay cả sau khi nghe tin về thỏa thuận, người này vẫn "không tin tưởng" và lo ngại liệu đất nước có được điều hành đúng đắn hay không nếu thỏa thuận này kéo dài.
Một người Iran khác có lập trường chống chế độ, ban đầu ủng hộ hành động quân sự của Mỹ, đặt câu hỏi rằng cuộc tấn công của Mỹ đã đạt được điều gì nếu không dẫn đến thay đổi chính trị ở Iran: "Hy vọng của chúng tôi là hệ thống cầm quyền sẽ thay đổi. Nhưng ngoài khổ đau, lạm phát và những tổn thất lớn hơn đối với nền kinh tế, nó đã mang lại lợi ích gì cho người dân?"
Những người khác lại có thiện cảm hơn với quan điểm của chính phủ. Một độc giả mô tả Iran là bên chiến thắng, cho rằng cuộc chiến cho thấy các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ không phải bằng cách "cầu xin", mà thông qua việc sử dụng sức mạnh.
Một người khác đón nhận thỏa thuận một cách thận trọng hơn, cho rằng nó cho phép người dân quay lại công việc và cuộc sống với tâm trạng thoải mái hơn. "Tôi nghĩ nó chỉ là tạm thời," người này nói, "nhưng chúng tôi cần vài tháng để có không gian và sự bình yên."
Đó có lẽ là cách nhìn thực tế nhất. Cộng hòa Hồi giáo đang quảng bá thỏa thuận này như một chiến thắng bởi họ không thể dễ dàng quảng bá bản ghi nhớ với Mỹ như một điều bắt buộc.
Nhưng đối với nhiều người Iran, thành công của thỏa thuận sẽ không được đo bằng các khẩu hiệu. Nó sẽ được đo bằng việc liệu chiến tranh có chấm dứt hay không, liệu giá cả có giảm xuống hay không, liệu việc nới lỏng trừng phạt có thực sự diễn ra hay không, và liệu giới lãnh đạo có thể quản lý giai đoạn tiếp theo mà không gây ra một sự leo thang đột ngột nào khác hay không.
Nhận xét
Đăng nhận xét