4380 - Belarus đang âm thầm chuẩn bị đóng vai trò lớn hơn trong cuộc chiến của Nga ở Ukraine.
Tác giả Hanna Liubakova
Nhà độc tài Belarus Alyaksandr Lukashenka không mấy hào hứng với viễn cảnh tham gia cuộc xâm lược Ukraine của Nga, nhưng ông dường như đang dần tăng cường năng lực quân sự của đất nước mình trong trường hợp bị đẩy trực tiếp vào cuộc chiến.
Đó là thông điệp chính của một báo cáo gần đây được phe đối lập dân chủ Belarus trình lên chính phủ Ukraine. Báo cáo này đã ghi nhận nhiều dấu hiệu cho thấy quá trình quân sự hóa đang tăng tốc ở Belarus, bao gồm những thay đổi trong luật quân sự, sự mở rộng lực lượng vũ trang và hệ thống dự bị của đất nước, việc quân sự hóa các trường học và sự huy động ngày càng tăng của các thể chế dân sự.
Báo cáo này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Minsk và Kyiv tiếp tục leo thang. Tuần trước, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã công khai kêu gọi Lukashenka tháo dỡ các thiết bị chuyển tiếp trên biên giới Belarus-Ukraine mà Kyiv cho rằng được sử dụng để dẫn đường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga nhằm vào các mục tiêu của Ukraine. Nếu nhà lãnh đạo Belarus không hành động, Zelenskyy nói rằng Ukraine sẽ can thiệp trực tiếp. Chỉ vài ngày sau, các trạm chuyển tiếp được cho là đã ngừng hoạt động. Vẫn chưa rõ liệu chúng đã bị tháo dỡ hay chỉ đơn giản là bị tắt, nhưng thời điểm này cho thấy lời cảnh báo của Zelenskyy đã được xem xét nghiêm túc.
Mối quan ngại của Kyiv không chỉ dừng lại ở các trạm tiếp sóng. Kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, Belarus đã đóng vai trò là bàn đạp cho các cuộc tấn công của Nga vào Ukraine, đồng thời liên tục tăng cường hợp tác quốc phòng với Moscow. Hàng trăm doanh nghiệp Belarus hiện đang sản xuất các linh kiện cho tên lửa, hệ thống phòng không, máy bay không người lái, thiết bị tác chiến điện tử và đạn dược của Nga. Do đó, vấn đề gần đây về thiết bị tiếp sóng không thể được xem là một sự cố riêng lẻ. Ngược lại, nó chỉ là một trong nhiều biểu hiện về vai trò không được công khai của Belarus trong cuộc chiến của Nga.
Trong nhiều năm, Lukashenka đã cố gắng duy trì sự cân bằng thận trọng trong cách tiếp cận của mình đối với cuộc xâm lược Ukraine của Nga, giữ khoảng cách đủ gần để làm hài lòng Điện Kremlin, nhưng đủ xa để tránh trở thành một bên gây chiến trực tiếp. Khi Moscow đang chật vật để đạt được mục tiêu của mình trên chiến trường, sự cân bằng này giờ đây ngày càng khó duy trì.
Mặc dù hiện tại Nga chỉ duy trì khoảng hai nghìn binh sĩ tại Belarus, một thỏa thuận gần đây giữa Moscow và Minsk đã đặt nền tảng pháp lý cho việc triển khai quân thường trực quy mô lớn hơn và hội nhập quân sự sâu rộng hơn. Belarus cũng đã được đưa vào kế hoạch hạt nhân của Nga. Sau khi Lukashenko chấm dứt quy chế phi hạt nhân của nước này vào năm 2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tuyên bố triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật của Nga đến Belarus vào năm sau đó. Mặc dù việc chuyển giao vũ khí hạt nhân chưa được xác minh độc lập, Belarus hiện đóng vai trò tích cực trong các cuộc phô trương sức mạnh hạt nhân của Nga chống lại phương Tây, như đã được thể hiện qua các cuộc tập trận hạt nhân chung lặp đi lặp lại.
Belarus cũng ngày càng trở nên quan trọng đối với nền kinh tế thời chiến của Putin. Với việc các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine thường xuyên làm gián đoạn hoạt động tại các nhà máy lọc dầu của Nga, Belarus đang giúp lấp đầy khoảng trống đó. Doanh số bán xăng sản xuất tại Belarus cho Nga đã tăng hơn 50 lần trong tháng 6 năm 2026 so với cùng kỳ năm ngoái.
Tất cả những điều này không có nghĩa là quân đội Belarus nhất thiết sắp tiến vào Ukraine. Xét cho cùng, Lukashenka hiểu rõ hơn ai hết những rủi ro khi tham gia chiến tranh. Ông ta phụ thuộc rất nhiều vào Điện Kremlin để duy trì sự nghiệp chính trị, nhưng đồng thời, ông ta cũng nhận ra rằng việc gửi binh lính Belarus chiến đấu cho Putin sẽ khiến ông ta gặp nguy hiểm thực sự. Các cuộc thăm dò độc lập liên tục cho thấy đa số người Belarus phản đối việc tham gia chiến tranh. Một chiến dịch quân sự tốn kém có thể gây ra cuộc khủng hoảng trong nước lớn nhất mà Lukashenka phải đối mặt kể từ các cuộc biểu tình năm 2020, sự kiện suýt lật đổ chế độ của ông ta.
Việc chỉ tập trung vào việc liệu quân đội Belarus có sớm tham gia cuộc xâm lược Ukraine của Nga hay không sẽ bỏ qua bức tranh toàn cảnh lớn hơn. Điện Kremlin có thể lôi kéo Belarus vào cuộc chiến sâu hơn mà không cần sự tham gia trực tiếp của binh lính Belarus. Hỗ trợ bằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, sản xuất quân sự, hỗ trợ hậu cần, các hành động khiêu khích ở biên giới và các cuộc tấn công hỗn hợp đều mở rộng vai trò của Minsk mà không cần sự tham gia quy mô lớn vào các hoạt động chiến đấu.
Sự phát triển quan trọng nhất hiện đang diễn ra có lẽ mang tính cấu trúc. Từng bước một, Belarus đang loại bỏ các rào cản chính trị, pháp lý, công nghiệp và quân sự từng hạn chế sự tham gia của nước này vào cuộc chiến của Nga. Các cấu trúc chỉ huy hiện đã được thiết lập. Luật pháp đã được sửa đổi và ngành công nghiệp quốc phòng đang mở rộng. Tất nhiên, sự chuẩn bị không đồng nghĩa với ý định, nhưng nó giúp việc tham gia dễ dàng hơn nếu Putin quyết định rằng thời điểm đã đến.
Phe đối lập dân chủ Belarus đã khẳng định rõ ràng rằng mỗi bước đi tiếp theo nhằm gắn kết đất nước với cuộc xâm lược của Nga càng làm xói mòn chủ quyền của Belarus. Họ lập luận rằng Belarus có nguy cơ trở thành một phần mở rộng của cỗ máy chiến tranh Kremlin và kêu gọi một cuộc đối thoại quốc gia trước khi quá trình này trở nên không thể đảo ngược.
Chính sách của phương Tây đối với Belarus cần phản ánh thực tế này. Việc đảm bảo thả các tù nhân chính trị vẫn nên là mục tiêu quan trọng, nhưng những nỗ lực nhằm đối thoại với chế độ Lukashenka không được bỏ qua quá trình hội nhập quân sự ngày càng tăng của Belarus với Nga. Ví dụ, việc thực thi các lệnh trừng phạt nên tập trung vào việc bịt kín các kẽ hở cho phép ngành công nghiệp quốc phòng Belarus và Nga tiếp cận công nghệ phương Tây. Nỗ lực này cần được phối hợp chặt chẽ với Ukraine và phe đối lập Belarus.
Đồng thời, sự hỗ trợ bền vững của phương Tây dành cho truyền thông độc lập, xã hội dân sự và phong trào dân chủ ở Belarus vẫn là điều thiết yếu. Một bước đột phá dân chủ là hy vọng tốt nhất để Belarus giành lại chủ quyền, và cũng là điều tối quan trọng đối với an ninh lâu dài của châu Âu.
Hanna Liubakova là một nhà báo đến từ Belarus và là nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Hội đồng Đại Tây Dương.
Nguồn: Belarus is quietly preparing to play a larger role in Russia’s Ukraine war
Nhận xét
Đăng nhận xét