4339 - Đàm phán Mỹ - Iran và những "rủi ro chính trị" cho phó tổng thống J.D. Vance

Minh Anh RFI

Chủ Nhật ngày 21/06/2026, phó tổng thống Mỹ J.D. Vance đã đến Thụy Sĩ, bắt đầu vòng đàm phán 60 ngày với Iran. Gánh vác trọng trách trên tuyến đầu giải quyết xung đột, nhiều nhà quan sát đánh giá, nhân vật số hai trong chính quyền Trump đang trở thành « vật tế thần » lý tưởng nếu cuộc đàm phán với Teheran, theo thể thức thỏa thuận do Donald Trump ký kết, gặp thất bại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và phó tổng thống JD Vance, tại Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng, ngày 16/03/2026. © Jonathan Ernst / Reuters

Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance, hiện đang nổi lên như là một gương mặt mới của Mỹ trong các cuộc đàm phán, trong khi ngoại trưởng Marco Rubio và bộ trưởng bộ Chiến Tranh Pete Hegseth đều tỏ ra kín tiếng.

Tuy nhiên, theo các nhà quan sát, phó tổng thống Mỹ đang gánh vác một nhiệm vụ đầy rủi ro cho sự nghiệp chính trị của ông. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng « Nếu thành công, tôi sẽ nhận công lao. Còn nếu thất bại, tôi sẽ đổ lỗi cho ông ấy ». Một lời đùa hàm chứa nhiều ý nghĩa.

Theo Jérôme Viala-Gaudefroy, tiến sĩ về văn minh Mỹ, trường đại học Khoa học Chính trị, tác giả tập sách « Những lời lẽ của Trump », « Với Donald Trump, trong những gì ông nói là đùa luôn có chút gì nghiêm túc ». Thỏa thuận khung mà ông ký kết, đang được phe ủng hộ Trump và phong trào MAGA ví như là « thỏa thuận J.D. Vance ».

Ngay từ tháng 04/2026, khi J.D. Vance được cử đến Islamabad để đàm phán với Teheran, nếu như Nhà Trắng khẳng định « ông giữ vai trò quan trọng, trung tâm », đối với nhiều nhà phân tích, đó là một « món quà tẩm độc ». Trả lời France 24, nhà chính trị học người Ấn Độ, Harsh V. Pant, nhắc lại, sau khi phải ngưng các cuộc đàm phán chỉ sau một ngày thương lượng, J.D. Vance khi ấy « đã trở thành vật tế thần hoàn hảo trong nhãn quan tổng thống Mỹ ».

Là cựu lính thủy đánh bộ, J.D. Vance là người kiên định với chủ nghĩa biệt lập, chủ trương không đưa nước Mỹ tham chiến, luôn kín đáo và im lặng, nhưng ông là một trong số ít những người phản đối cuộc chiến chống Iran. Ông cũng là người bảo vệ mạnh mẽ thỏa thuận khung do Donald Trump ký ngày 17/06 với Iran, một văn bản đã bị Israel và một bộ phận đảng Cộng Hòa chỉ trích gay gắt cho là có quá nhiều nhượng bộ dành cho Iran.

Thứ hai, thỏa thuận hưu chiến được ký kết vào lúc Hoa Kỳ sắp bước vào bầu cử giữa kỳ, dự kiến diễn ra vào ngày 03/11/2026. Đối với nhiều nghị sĩ đảng Cộng Hòa, việc chỉ trích trực tiếp Donald Trump sẽ là « một quyết định chính trị đầy mạo hiểm ». Chuyên gia về chính trị Mỹ, ông Dafydd Townley, trường đại học Portsmouth giải thích, « phần lớn các dân biểu đảng Cộng Hòa muốn dựa vào tên tuổi ông Trump để vận động tranh cử. Và do vậy, cần phải bảo vệ hình ảnh tổng thống càng nhiều càng tốt ».

Sau cùng, với tổng thống Mỹ, đó còn là một cách để « kềm chế tham vọng chính trị cá nhân » của một cấp phó mà ông đánh giá là « quá lộ liễu ». J.D. Vance hiện đang trong quá trình quảng bá sách mới của mình « Communion », được cho là bước đệm hướng tới khả năng tranh cử tổng thống năm 2028. Một động thái mà Trump cho rằng có vẻ hơi vội vàng. Theo quan điểm của chuyên gia René Lindstaedt, đại học Birmingham, việc đẩy phó tướng của mình vào vòng xoáy chỉ trích của những người ủng hộ ông, là « một cách hiệu quả nhất để nhắc nhở mọi người ai mới là người nắm quyền ».

Liệu rằng phó tổng thống Mỹ sẽ cam chịu làm vật tế thần nếu cuộc chiến Trung Đông biến thành một thảm họa chính trị ? Nhiều nhà quan sát cho rằng, J.D. Vance không phải là một con tốt thụ động khi liên tục có những cuộc phỏng vấn trên tất cả các kênh truyền thông nhằm chứng minh ý định gặt hái một số phần thưởng, đồng thời cũng để đánh tiếng rằng Donald Trump sẽ không thể hoàn toàn trốn tránh trách nhiệm.

Chỉ có điều, đây sẽ là một nước cờ mạo hiểm, một tình huống chính trị đầy rủi ro. Chuyên gia Jérôme Viala-Gaudefroy cảnh báo, nếu như vị thế của ông với tư cách là người kế nhiệm tiềm năng có thể được củng cố, thì chỉ cần một sai lầm nhỏ nhất hoặc nếu sự bất trung của ông trở nên quá trắng trợn, ông có nguy cơ làm mất lòng Donald Trump, một sự ủng hộ cần thiết cho cuộc tranh cử tổng thống năm 2028!