4189 - Liban : "Món hàng mặc cả" trong đàm phán Mỹ - Iran ?

Minh Anh

Liban, một quân cờ mới trên bàn đám phán Hoa Kỳ - Iran ; Bất đồng chiến lược giữa Mỹ và Israel ; Nga bước vào suy thoái kinh tế ; Trung Quốc bị tố cáo tài trợ ồ ạt các doanh nghiệp trong nước ; và Hoa Kỳ tiếp tục siết chặt kinh tế Cuba. Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần.

Phái đoàn Mỹ trong cuộc đàm phán giữa Israel và Liban tại Washington, ngày 02/06/2026. Từ trái sang phải: Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee, Chánh văn phòng bộ Ngoại Giao Dan Holler, Cố vấn bộ Ngoại Giao kiêm Giám đốc Văn phòng Hoạch định Chính sách Michael A. Needham và Đại sứ Hoa Kỳ tại Liban Michel Issa. AP Photo/Rod Lamkey - Rod Lamkey

Ngày 01/06/2026, Iran thông báo đình chỉ các cuộc tiếp xúc với Mỹ thông qua các bên trung gian khi lên án các chiến dịch quân sự ở Liban, đồng thời đe dọa mở thêm các mặt trận mới. Hai ngày sau, 03/06, tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng các cuộc đàm phán với Iran có thể sớm kết thúc vào « cuối tuần này », nhưng ông không loại trừ khả năng thất bại, và cho biết thêm, ông muốn tách rời vấn đề Liban khỏi các cuộc đàm phán hiện nay với Teheran.

Tuy nhiên, trong cùng ngày, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi có những phát biểu khác biệt hoàn toàn khi khẳng định rằng « chưa có một tiến bộ đáng kể nào » trong đàm phán với Mỹ để chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông. Trả lời một kênh truyền hình Liban được hãng tin Tasnim dẫn lại, lãnh đạo ngành ngoại giao Iran tuyên bố : « Điều kiện để quay trở lại bàn đàm phán là Iran muốn có một sự bảo đảm về các quyền của nhân dân Iran, chấm dứt chiến tranh ở Liban và giảm các căng thẳng trong vùng ».

Vì sao Iran lại muốn đưa hồ sơ Liban vào bàn đàm phán lúc này ?

Theo phân tích từ trang Iran International, một trang tin đối lập chống chế độ Iran, được tuần báo Pháp Courrier International lược dịch, chế độ Teheran đang nghĩ rằng lợi thế hiện nay đang nghiêng về phía họ và Iran có thể thoát khỏi cuộc chiến trên thế thượng phong. Bất chấp các cuộc oanh tạc dữ dội của Mỹ và Israel, bắn phá các vị trí quân sự cũng như nhiều cơ sở hạt nhân, nhưng chế độ Teheran vẫn « sống sót », quân đội không bị suy suyễn dù có những thiệt hại, vấn đề hạt nhân chưa được giải quyết và Washington buộc phải tiếp tục đàm phán với họ.

Từ những đánh giá này, Iran tin rằng trên bình diện ngoại giao, họ có thể đi xa hơn ngoài khuôn khổ hạt nhân, và buộc Hoa Kỳ phải tính đến cả tình hình ở Liban. Theo nhà báo Yaakov Katz, song tịch Mỹ - Israel, được trang Iran International dẫn lại, « đây sẽ là một thảm họa nếu hai hồ sơ này được kết nối với nhau ». Nếu Mỹ chấp nhận Liban là một phần trong khuôn khổ đàm phán, Teheran rất có thể sẽ sử dụng một cách có hệ thống cuộc đối đầu giữa Hezbollah và Israel như là một đòn bẩy mỗi khi xuất hiện một bất đồng ngoại giao.

Phải chăng những động thái này của Iran nằm trong chiến lược « toàn diện » hơn ?

Những lo ngại này đang nổi lên vào lúc tổng thống Trump cố gắng cân bằng hai mục tiêu trái ngược nhau : Muốn tránh leo thang chiến tranh trong khu vực và duy trì đồng thời kênh ngoại giao với Teheran. Trong khi đó, Iran đe dọa mở thêm mặt trận mới, như gia tăng áp lực lên eo biển Bab el-Mandeb, một tuyến đường huyết mạch khác cho vận tải thương mại, vào lúc căng thẳng vẫn ở mức cao tại eo biển Hormuz. Những lời đe dọa này đã làm dấy lên lo ngại về nguồn cung ứng năng lượng toàn cầu và hậu quả kinh tế từ một cuộc đối đầu khu vực rộng lớn hơn.

Eric Mandel, nhà sáng lập Middle East Political and Information Network, cho rằng cuộc khủng hoảng ở Liban, các mối đe dọa về lưu thông hàng hải và việc đình chỉ đàm phán tất cả đều nằm trong một chiến lược toàn diện hơn và có điều phối của Iran, khi tìm cách kéo dài thời gian các cuộc đàm phán, và gây áp lực kinh tế và địa chính trị với Washington. Mục tiêu là trắc nghiệm chính quyền Trump có sẵn sàng can dự vào một cuộc xung đột kéo dài hay không với hy vọng rằng các biến động về giá dầu, gián đoạn thương mại hàng hải và những bất ổn về kinh tế cuối cùng sẽ cho phép họ có được các nhượng bộ từ Washington. Vị chuyên gia này kết luận tính chất bất định đang có lợi cho Iran và điều Iran muốn là « gây ra một suy thoái toàn cầu ».

Nhưng cách tiếp cận này có thể được diễn giải bởi một tầm nhìn mang tính ý thức hệ của chế độ ?

Danny Citrinowicz, Viện Nghiên cứu Anh ninh Quốc gia Israel, cựu lãnh đạo cơ quan tình báo Iran thuộc Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), có một cách nhìn khác, khi lập luận rằng hệ tư tưởng vẫn là yếu tố quyết định. Iran không coi khu vũ khí tên lửa, chương trình hạt nhân và Hezbollah như là những con bài mặc cả, mà đúng hơn là những trụ cột hỗ trợ chế độ. Đối với Iran, việc không đáp trả các hoạt động của Israel ở Liban sẽ đồng nghĩa với việc từ bỏ cam kết chiến lược với Hezbollah và làm suy yếu các nguyên tắc mà chế độ này coi là điều cốt lõi cho sự tồn tại của mình. Sự khác biệt này có thể chứng tỏ rất quan trọng khi Washington xem xét các bước đi tiếp theo.

Dù vậy, cả ba chuyên gia nhìn nhận : Liban giờ không còn là vấn đề thứ yếu. Quốc gia này đã trở thành một phép thử quan trọng cho nền ngoại giao mong manh giữa Washington và Iran. Nếu Trump buộc Israel chấm dứt các hoạt động quân sự, Teheran sẽ có thể tuyên bố rằng họ đã gây sức ép đối với Washington. Nếu không thành công, Iran dường như sẵn sàng lợi dụng Liban, eo biển Hormuz và các mặt trận tiềm năng khác để lập luận rằng thỏa thuận ngừng bắn đã vô hiệu. Bằng cách này hay cách khác, Teheran, đang nỗ lực gây ảnh hưởng đến giai đoạn đàm phán tiếp theo, dường như sẵn sàng làm tăng chi phí cả về ngoại giao và đối đầu quân sự.

Hezbollah làm Israel và Mỹ bất hòa ?

Ngày 04/06/2026, Israel và Liban dưới sự chủ trì của Mỹ, thông báo đạt đồng thuận « thực thi lệnh ngừng bắn », thiết lập các khu vực thí điểm dưới sự kiểm soát của quân đội Liban và sẽ tiếp tục các cuộc đàm phán mới từ ngày 22/06. Theo tuyên bố chung của ba bên tham gia đàm phán tại Washington, lệnh ngừng bắn này còn phụ thuộc vào việc Hezbollah hoàn toàn chấm dứt các hoạt động bắn phá. Ngay sau thông báo trên, lực lượng vũ trang Liban Hezbollah thân Iran đã lên tiếng bác bỏ, trong khi quân đội Israel vẫn tiếp tục các cuộc không kích ở miền nam Liban.

Trả lời ban tiếng Pháp đài RFI ngày 01/06/2026, chuyên gia về Trung Đông Sébastien Boussois, giám đốc Viện Địa chính trị châu Âu từng nhận định, sự việc cho thấy các mục tiêu của Mỹ và Israel ngày càng khác biệt :

« Từ hơn ba tháng nay, người ta nhận thấy là Hoa Kỳ và Israel không có cùng một chiến lược, không có cùng một mục tiêu. Bởi vì, chúng ta hiện có, một bên là Nhà nước Do Thái từ chối mọi cuộc đàm phán và muốn tiêu diệt Cộng hòa Hồi giáo và bên kia là một tổng thống Mỹ đang cố gắng thoát khỏi vũng lầy để chuẩn bị cho World Cup và cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11/2026.

Hiện nay, người ta nhận thấy Iran vẫn luôn là một thế lực gây rối lớn đến mức nào. Người ta thấy rõ mọi việc sẽ kết thúc ra sao và đó là một hình thức đàm phán bởi vì các cường quốc phương Tây, nói một cách đơn giản là Mỹ và Israel, đã thất bại trong việc lật đổ Cộng hòa Hồi giáo, quốc gia có lẽ có một ảnh hưởng thật sự đối với toàn bộ các nhánh bạch tuộc hệ phái Shia. Do vậy, chúng ta hiện trong một tình thế hướng tới một thỏa thuận tồi tệ, hơn là sự sụp đổ của Cộng hòa Hồi giáo ».

Nga khai mạc Diễn đàn Kinh tế Saint-Petersburg vào lúc kinh tế Nga ảm đạm ?

Ngày 03/06/2026, Nga khai mạc Diễn đàn Kinh tế Saint-Petersburg thường niên, một điểm hẹn kinh tế lớn khác của thế giới, thường được ví như là « Davos Nga ». Tuy nhiên, diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh Nga và Ukraina gia tăng cường độ oanh kích lẫn nhau. Phía Ukraina ngày càng tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Nga, nhắm vào các cơ sở lọc dầu và cảng dầu của nước Nga.

Trên chiến trường, đà tiến của quân Nga dường như bị chững lại từ nhiều tuần qua, trong khi chi tiêu quân sự có nguy cơ vượt quá ngân sách của tổng thống Vladimir Putin. Một số quan chức cấp cao đang cảnh báo chính phủ Nga về chi phí chiến tranh ngày càng tăng, có nguy cơ bóp nghẹt ngân sách nhà nước.

Trên đài RFI Pháp ngữ, Ulrich Bounat, nhà địa chính trị học, thuộc trung tâm tư vấn Euro Creative, phân tích :

« Điều này đã mang lại cho Nga một sự thúc đẩy tạm thời vì một lượng lớn ngân sách công đã được đầu tư vào các công ty quốc phòng để tăng năng suất sản xuất. Do thiếu hụt lao động, tiền lương đã tăng vọt, cả cho việc tuyển quân và cho những người làm việc trong ngành công nghiệp quốc phòng. Vì vậy, tất cả những điều này đã góp phần vào sự xuất hiện của một tầng lớp trung lưu mới ở Nga và cho tăng trưởng kinh tế.

Trên thực tế, những khoản đầu tư này là không bền vững vì khi chi tiêu để chế tạo một chiếc xe tăng mà chỉ một tháng sau nó đã bị phá hủy ở Donbas. Về cơ bản, tất cả đều là tiền lãng phí. Và những gì chúng ta thấy ngày nay là tất cả các khoản đầu tư cho các lĩnh vực khác, những lĩnh vực thực sự thúc đẩy tăng trưởng bền vững, hầu như đã biến mất.

Người ta nói nhiều về ngân sách liên bang, nhưng còn một khía cạnh khác cần xem xét : ngân sách của tất cả các vùng ở Nga đều đang thâm hụt nghiêm trọng, và tình hình đang xấu đi. Nhiều vùng bắt đầu gặp phải những vấn đề thực sự, đặc biệt là về bảo trì cơ sở hạ tầng. »

Trung Quốc bị tố cáo tài trợ ồ ạt các doanh nghiệp

Vào lúc các nhà xưởng tại châu Âu và Mỹ lần lượt đóng cửa, do bị các đối thủ cạnh tranh châu Á nuốt chửng, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) hôm thứ Hai, 01/06/2026, công bố một báo cáo tài chính tổng hợp của khoảng 525 công ty quốc tế lớn hoạt động trong 15 lĩnh vực công nghiệp trọng điểm : Hàng không và Quốc phòng, Nhôm, Xe ô tô, Xi-măng, Hóa chất, Phân bón, Thủy tinh và Gốm sứ, Máy móc hạng nặng, Linh kiện bán dẫn, Đóng tầu, Tấm pin quang điện, Thép, Trang thiết bị viễn thông, phương tiện vận chuyển, tua bin điện gió.

Theo báo cáo, 60% thị phần toàn cầu mà các công ty Trung Quốc đạt được là nhờ các khoản trợ cấp nhà nước rộng rãi mà họ nhận được thông qua các mức giảm thuế hay các khoản vay với lãi suất ưu đãi. Bắc Kinh ồ ạt tài trợ cho các doanh nghiệp đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất các tấm pin quang điện, xe ô tô hay bình điện cho ô tô chạy bằng điện, theo như cáo buộc của tổng thư ký OECD, Mathias Cormann :

« Trợ cấp có thể làm tăng thị phần, nhưng không cải thiện năng suất hoặc lợi nhuận. Nó giống như việc sử dụng doping trong thể thao. Rủi ro là trợ cấp giúp những tác nhân trung bình giành chiến thắng không công bằng, gây thiệt hại cho những tác nhân giỏi hơn, sáng tạo hơn và hiệu quả hơn. Trong giai đoạn 2024-2025, các công ty có trụ sở tại Trung Quốc đã nhận được trợ cấp của chính phủ trung bình cao gấp ba đến tám lần so với các công ty ở những nước OECD. Và những khoản trợ cấp này không chỉ là vấn đề tài chính mà chúng đang định hình lại thị trường toàn cầu. »

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế lưu ý rằng những khoản trợ cấp đó giúp hàng hóa Trung Quốc tràn ngập và làm bão hòa thị trường một số sản phẩm giá rẻ. Tổ chức này kêu gọi 38 nước thành viên nên nhanh chóng tìm kiếm các giải pháp để đối phó.

Cuba trong cơn bão cấm vận của Mỹ

Chính phủ Mỹ chiều qua 04/06/2026 ban hành lệnh trừng phạt kinh tế nhắm vào đương kim chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel và nhiều thành viên gia đình Castro. Lệnh trừng phạt mới này đưa ra vào lúc nhiều doanh nghiệp nước ngoài lần lượt thông báo ngưng hoạt động ở Cuba như công ty khai thác khoáng sản Sherritt của Canada, chuỗi khách sạn Bleu Diamond Resorts cũng của Canada… Nguyên nhân là kể từ thứ Bảy, 06/06/2026, việc thanh toán bằng thẻ Visa và Mastercard sẽ ngừng hoạt động.

Các công ty nước ngoài lo ngại các lệnh trừng phạt của Mỹ, chẳng hạn như bị loại khỏi hệ thống tài chính quốc tế hoặc bị đóng băng tài sản. Trong khi đó, chính quyền Trump tiếp tục khẳng định rằng chế độ Cuba là một « mối đe dọa to lớn » cho an ninh quốc gia Hoa Kỳ.

Theo giải thích của nhà kinh tế học Jérôme Leleu, chuyên gia về Cuba với RFI Tiếng Pháp, quyết định này của chính quyền Trump phản ảnh chiến lược của Mỹ bóp nghẹt kinh tế đất nước để thay đổi chế độ :

« Hệ thống Visa, Mastercard là một thứ khá phát triển trên thế giới, nhưng nó có thể phát sinh các vấn đề cho hoạt động xuất-nhập khẩu hoặc thanh toán tại chỗ. Đối với người dân, họ có những hệ thống nội bộ tồn tại với các thẻ thanh toán riêng biệt. Ngoài ra, họ còn có khả năng chi trả bằng tiền mặt, và khá phổ biến ở Cuba, ngay cả khi họ đang cố gắng phát triển thanh toán điện tử. Có thể nói, chúng có thể gây phức tạp hơn cho hoạt động thương mại.

Quyết định này của Mỹ có thể có những tác động đối với ngành du lịch, nhưng du lịch ngày nay gần như không còn gì. Những tác động có thể, chính là chiến lược của Mỹ bắt đầu những năm 60 và giờ chúng được đẩy lên đến đỉnh điểm. Mục tiêu của lệnh cấm vận ngay từ đầu là thay đổi chế độ, trong mọi trường hợp, là tác động lên hoạt động kinh tế bằng cách giảm bớt, cản trở những hoạt động đó.

Hoa Kỳ đang thực hiện chính sách bóp nghẹt toàn diện, và tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến mọi thành phần kinh tế - xã hội. Đó là tôi chưa nói đến tình trạng thiếu hụt năng lượng, đang có những ảnh hưởng đến toàn bộ người dân và các thành phần kinh tế. »