4337 - Ý nghĩa của việc ông Abelardo de la Espriella đắc cử Tổng thống đối với Colombia và khu vực
Ông Abelardo de la Espriella, luật sư kiêm ứng cử viên tổng thống cánh hữu người Colombia, đang ra dấu tay trong cuộc phỏng vấn với Reuters tại Bogotá, Colombia vào ngày 11 tháng 2 năm 2026. (REUTERS/Luisa Gonzalez)
"Con hổ" đã tung cú vồ quyết định. Ứng cử viên cánh hữu Abelardo de la Espriella—người tự gọi mình là "El Tigre" (Con Hổ)—đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai tại Colombia vào Chủ nhật, vượt qua ứng cử viên cánh tả Iván Cepeda với cách biệt sít sao. "Đêm nay đánh dấu sự khởi đầu của một câu chuyện mới cho đất nước," ông de la Espriella phát biểu trước những người ủng hộ, đồng thời nhấn mạnh rằng "đêm nay mở ra một kỷ nguyên mới, một sự thay đổi về trật tự." Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa của việc ông đắc cử đối với Colombia, khu vực rộng lớn hơn và mối quan hệ giữa Bogotá với Washington, chúng tôi đã tham khảo ý kiến từ các chuyên gia của mình.
Kỳ vọng sự gắn kết chặt chẽ hơn với Hoa Kỳ
Cử tri Colombia đã khước từ việc tiếp tục nhiệm kỳ tổng thống của ông Petro, qua đó đưa ông Abelardo de la Espriella trở thành tổng thống đắc cử. Với chiến thắng sát nút, nhân vật vốn đứng ngoài giới chính trị truyền thống này không chỉ giành được ghế tổng thống mà còn lần đầu tiên đắc cử một chức vụ công quyền; chiến dịch tranh cử của ông tập trung vào vấn đề an ninh, các chính sách thân thiện với doanh nghiệp và sự trở lại đầy hứa hẹn của mối quan hệ vốn có truyền thống gắn bó chặt chẽ với Hoa Kỳ.
Bản đồ bầu cử hôm Chủ nhật phản ánh sự phân chia quen thuộc giữa cánh hữu và cánh tả như các kỳ bầu cử trước: ông de la Espriella chiếm ưu thế tại vùng trung tâm dãy Andes, trong khi ông Cepeda giành thắng lợi ở các khu vực ven biển và vùng ngoại vi (dù ông de la Espriella cũng đã tạo được bước tiến tại cả các vùng ven biển lẫn thủ đô Bogotá). Mặc dù các cuộc thăm dò cho thấy sự bứt phá mạnh mẽ của ông de la Espriella vào giai đoạn cuối, ông chỉ thắng với cách biệt chưa đầy một điểm phần trăm—kết quả sít sao nhất trong lịch sử bầu cử tổng thống Colombia. Thị trường chắc chắn sẽ theo dõi sát sao các lựa chọn nhân sự cho nội các của tổng thống đắc cử để xem liệu họ có đi theo khuôn mẫu của người được ông chọn làm phó tổng thống—chuyên gia kỹ trị José Manuel Restrepo—hay không.
Việc khôi phục mối quan hệ sâu sắc giữa Hoa Kỳ và Colombia—vốn bị rạn nứt đáng kể dưới thời chính quyền Petro—sẽ là ưu tiên hàng đầu, đặc biệt trong các lĩnh vực hợp tác an ninh và tình báo nhằm triệt phá các băng nhóm tội phạm. Hãy chờ đợi những nỗ lực chung mới nhằm trấn áp các nhóm vũ trang bất hợp pháp thường xuyên vượt qua biên giới Colombia-Venezuela; vụ Mỹ tấn công thủ lĩnh băng nhóm Tren de Aragua tại Venezuela vào tuần trước chính là minh chứng cho kết quả có thể đạt được khi tăng cường hợp tác. Quân đội Giải phóng Quốc gia (ELN), các nhóm ly khai thuộc Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia – Quân đội Nhân dân (FARC) và các tổ chức xuyên quốc gia khác đều sẽ nằm trong tầm ngắm của tổng thống đắc cử—và ông sẽ tìm thấy một đối tác sẵn sàng tại Washington để cùng triệt phá các nhóm này.
Tổng thống sắp mãn nhiệm Gustavo Petro từng tích cực tìm cách đưa Colombia xích lại gần Trung Quốc về mặt kinh tế. Chính quyền mới sẽ có thái độ hoài nghi hơn đối với Bắc Kinh, đặc biệt là trong các dự án đầu tư vào cơ sở hạ tầng trọng yếu. Đồng thời, chính quyền này sẽ nỗ lực thúc đẩy đầu tư và thương mại với Mỹ. Trong khi ông Petro coi Trung Quốc là giải pháp thay thế cho Mỹ, thì ông de la Espriella sẽ quay lại với mối quan hệ gắn bó tự nhiên cùng Hoa Kỳ, song vẫn duy trì cách tiếp cận thực tế đối với Trung Quốc.
Đêm bầu cử thường mang đến những bất ngờ, nhưng có hai điều không thay đổi vào Chủ nhật vừa qua rất đáng chú ý. Ông de la Espriella đã giành chiến thắng (dù với cách biệt hẹp hơn dự kiến), đúng như kết quả được dự báo trong các cuộc thăm dò trước bầu cử. Và đúng với phong cách thường thấy, ông Petro đã đăng tải các thuyết âm mưu lên mạng xã hội ngay khi rõ ràng rằng ứng viên của mình, ông Cepeda, đã thất bại bất chấp sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ phía tổng thống.
—Jason Marczak là Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc cấp cao của Trung tâm Mỹ Latinh Adrienne Arsht thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council).
Chiến thắng của ông de la Espriella hứa hẹn khơi thông dòng vốn đầu tư nước ngoài
Việc ông de la Espriella và đặc biệt là Phó Tổng thống José Manuel Restrepo đắc cử được kỳ vọng sẽ thu hút dòng vốn quay trở lại Colombia, nhờ vào tình hình an ninh minh bạch hơn, các chính sách tài khóa và đầu tư hợp lý, cũng như mối quan hệ được củng cố với Hoa Kỳ—yếu tố có thể tăng cường an ninh và hạn chế bất ổn.
Năm 2020, Colombia trở thành một trong bốn quốc gia Mỹ Latinh gia nhập Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và đạt được xếp hạng tín nhiệm trái phiếu ở mức đầu tư an toàn. Vị thế đặc biệt này đã mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn vốn toàn cầu quan trọng, đồng thời giúp Colombia thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư sẵn sàng tham gia cải thiện cơ sở hạ tầng, mở rộng xuất khẩu và phát triển hệ sinh thái du lịch đang ngày càng lớn mạnh của đất nước.
Tình trạng thâm hụt ngân sách dai dẳng, chi tiêu công tăng cao, việc đình chỉ quy tắc tài khóa, sự sụt giảm nguồn thu thuế, các đề xuất cải cách những hệ thống vốn ổn định (như y tế và lương hưu), cùng các chính sách nới lỏng khiến sản lượng cây coca tăng vọt và tiếp tay cho các nhóm khủng bố ma túy, cộng với an ninh suy yếu dưới thời chính quyền Petro, đã khiến các nhà đầu tư vô cùng e ngại. Những thay đổi đột ngột của ông Petro đối với hoạt động khai thác dầu khí – nguồn thu thuế quan trọng – đã gây hoang mang cho giới đầu tư và làm trầm trọng thêm các thách thức về tài khóa. Năm 2025, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã đình chỉ hạn mức tín dụng trị giá 9,8 tỷ USD dành cho Colombia do những lo ngại về tài chính; đồng thời, quốc gia này bị hai trong số ba tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn hạ bậc xuống nhóm lợi suất cao (high-yield), khiến họ gần như bị cắt đứt khả năng tiếp cận nhiều nguồn vốn quan trọng.
Hệ quả là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Colombia liên tục sụt giảm dưới thời ông Petro; đến năm 2025, con số này đã giảm 33% so với năm 2022. Đồng peso của Colombia cũng trải qua những biến động dữ dội: có lúc chạm mức thấp kỷ lục là 5.118 peso đổi 1 USD, sau đó lại phục hồi mạnh mẽ vào năm 2026 (xuống mức 3.440 peso đổi 1 USD), tạo thêm nhiều thách thức cho các nhà đầu tư.
Để thu hút lại dòng vốn đầu tư, ông de la Espriella cần triển khai các kế hoạch đảm bảo an ninh. Để cải thiện nguồn thu thuế và tạo sự minh bạch cho các chính sách đầu tư, quốc gia này cần thiết lập một chiến lược năng lượng nhất quán. Ông Restrepo là người nhận được sự tín nhiệm của cộng đồng tài chính và doanh nghiệp quốc tế, đồng thời nổi tiếng với tư duy thực tế. Việc họ nhậm chức sẽ là một sự thay đổi đáng hoan nghênh.
—Kristie Pellecchia Loiacono từng là thành viên Nhóm Công tác Mỹ-Colombia của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), đồng thời là nhà sáng lập kiêm lãnh đạo cấp cao tại Pellecchia International. Bà từng phụ trách mảng Tây Bán cầu tại Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (DFC) trong nhiệm kỳ đầu tiên của chính quyền Tổng thống Trump.
Chiến thắng sít sao buộc ông de la Espriella phải xây dựng các liên minh mới
Ông de la Espriella đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2026 của Colombia, thu về 12,9 triệu phiếu bầu sau vòng hai đầy kịch tính và cạnh tranh gay gắt chưa từng có. Tuy nhiên, khoảng cách chiến thắng sít sao 0,94% (chưa đầy 250.000 phiếu) so với đối thủ Cepeda đã làm dấy lên những bất ổn chưa từng thấy về mặt thể chế. Ông Cepeda đang phản đối kết quả sơ bộ và yêu cầu kiểm phiếu toàn diện – động thái nhiều khả năng sẽ dẫn đến việc kiểm phiếu lại và mở ra một giai đoạn chuyển giao đầy căng thẳng. Bất chấp những cáo buộc về sai phạm từ phe cánh tả, độ chính xác đã được kiểm chứng qua thời gian của cơ quan bầu cử khiến khả năng đảo ngược kết quả là rất thấp; hơn nữa, ông de la Espriella đã sớm nhận được sự ủng hộ từ các đồng minh quốc tế, chẳng hạn như Tổng thống Mỹ Donald Trump. Việc dẫn trước với cách biệt sít sao không đảm bảo cho ông de la Espriella một sự ủy nhiệm vững chắc; điều này cho thấy ông sẽ phải tiết chế những tuyên bố mang tính kích động và có thể phải giảm bớt tham vọng trong một số chính sách cốt lõi để đạt được thành công. Khi nhậm chức, ông de la Espriella sẽ đối mặt với những trở ngại lớn trong công tác điều hành; do không nắm thế đa số tại cơ quan lập pháp, đảng của ông buộc phải liên minh với các nhóm ôn hòa truyền thống để thúc đẩy kế hoạch cải cách kinh tế triệt để và táo bạo – vốn ưu tiên doanh nghiệp – bao gồm việc cắt giảm 40% bộ máy nhà nước, nối lại hoạt động khai thác dầu khí bằng phương pháp thủy lực cắt phá (fracking) và bãi bỏ một số loại thuế. Chiến lược điều hành ưa thích của ông – thông qua các sắc lệnh hành pháp đơn phương và tình trạng khẩn cấp – đặt ra những rủi ro về mặt cấu trúc đối với cơ chế kiểm soát và đối trọng quyền lực tại Colombia, đồng thời châm ngòi cho các cuộc chiến pháp lý trong tương lai với Tòa án Hiến pháp và Hội đồng Nhà nước. Ngoài ra, những cam kết của ông de la Espriella về việc thanh lọc bộ máy hành chính công và trừng phạt chính quyền tiền nhiệm có nguy cơ làm tê liệt các cơ quan nhà nước, cũng như kích động các cuộc vận động xã hội kéo dài do lực lượng ủng hộ ông Petro dẫn đầu.
Trên bình diện quốc tế, nhiều khả năng ông de la Espriella sẽ tìm cách thắt chặt hợp tác an ninh với Hoa Kỳ, qua đó có thể đưa Colombia gia nhập sáng kiến "Lá chắn châu Mỹ" (Shield of the Americas) của Washington. Rất có thể ông de la Espriella sẽ chịu áp lực phải tách Colombia khỏi tầm ảnh hưởng của Trung Quốc trong nhiệm kỳ của mình, mặc dù động thái này cũng có thể tác động đến các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng tại Colombia và nhiều vấn đề khác. Hiện chưa rõ liệu Hoa Kỳ có tăng cường hỗ trợ tài chính và kinh tế cho Colombia để bù đắp cho những tổn thất tiềm tàng từ việc mất đi các cơ hội kinh doanh với Trung Quốc hay không. Tóm lại, nhiệm kỳ của vị tân tổng thống hứa hẹn sẽ diễn ra trong bối cảnh đầy căng thẳng và xung đột, nơi ông phải cân bằng giữa các cải cách thân thiện với thị trường và những thách thức gay gắt từ các thể chế, sự kháng cự của hệ thống tư pháp cũng như tình trạng chia rẽ sâu sắc trong xã hội.
—Sergio Guzmán là nghiên cứu viên không thường trú tại Trung tâm Global China Hub thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), đồng thời là người đồng sáng lập kiêm giám đốc của tổ chức Colombia Risk Analysis.
Nguồn:
What a President Abelardo de la Espriella means for Colombia and beyond
Nhận xét
Đăng nhận xét