4556 - Sự hiểu biết lõm bõm của cụ Phan Trung Can về Giáo dục Khai phóng
Nguyễn Ngọ và Kỳ Lan Ca
Vài lời mở đầu
Về lịch sử, Giáo dục Khai phóng ra đời từ thời cổ Hy Lạp tồn tại tới nay, trở thành động lực số 1 giúp nhân loại chuyển đổi tư duy: Từ tuân thủ, phục tùng, giáo điều – thích hợp với chế độ phong kiến và chế độ xô-viết – chuyển sang tư duy tự do và sáng tạo, phù hợp nền văn minh công nghiệp và đón đầu nền văn minh tri thức.
Mục tiêu của Giáo dục Khai phóng là đào tạo Con người tự do (free human being) thay cho đào tạo Con người công cụ. Nó không dạy nghĩ về cái gì, mà dạy nghĩ như thế nào.
Ngày nay, trải ngàn năm lịch sử, Giáo dục Khai phóng vẫn là phần cốt lõi của Giáo Dục Công Dân Toàn Cầu (Global citizenship education), rất thích hợp để mọi cá nhân từ mọi quốc gia có đủ điều kiện hội nhập quốc tế.
Suốt ngàn năm, Giáo dục Khai phóng vẫn đầy tính hiện thực. Chính do vậy, nó mâu thuẫn sinh-tử với nền giáo dục xô-viết – với mục tiêu là đào tạo Con người mới Xô Viết (new soviet man). Con người này quá đẹp khi mô tả trên giấy – đến mức “không tưởng” (utopian) – nhưng là con người công cụ, bị trao chức năng kiến tạo một chế độ đẹp “không tưởng”. Đẹp trên giấy, nhưng đó là một chế độ khăng khăng tước đoạt quyền tư hữu của Con Người… Thử hỏi: Làm sao không sụp đổ?
Cụ Phan Trung Can sinh 1957, thừa tuổi để vào Hội Người Cao tuổi. Sang năm, cụ đủ tuổi khao thọ thất tuần đại khánh. Hiện nay, cụ đang nổi bật là nhân vật phản đối Giáo dục Khai phóng. Hành động sai lầm này chẳng qua do nhận thức chưa đầy đủ Giáo dục Khai phóng mà thôi. Dẫu vậy vẫn chưa đáng trách.
Nguyên nhân là, ở tuổi 20 cụ thụ hưởng quá sâu nền giáo dục xã hội chủ nghĩa – nó khác biệt cơ bản với giáo dục khai phóng. Ở tuổi 30, khi Việt Nam buộc phải đổi mới và hòa nhập, hẳn là cụ rất biết hai khẩu hiệu: 1) Đổi mới, quyết không đổi màu. 2) Hòa nhập, quyết không hòa tan. Chúng thấm vào xương tủy nhiều thế hệ.
Cũng do nguyên nhân trên, ở tuổi hiện nay, cụ khá lơ mơ về Nghị quyết số 59-NQ/TW, ban hành ngày 24/01/2025. Đây là nghị quyết của trung ương đảng CS về hội nhập: Chủ động hội nhập, tích cực hội nhập và hội nhập toàn diện. Không những hội nhập kinh tế, mà cả quốc phòng, chính trị, văn hóa, giáo dục…
Do vậy, cụ ngây thơ phản ứng với bất cứ ai nói về “khai phóng”, kể cả với tổng bí thư.
ChatGPT được tiếng là kho tư liệu khổng lồ, sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi một cách khách quan, vô tư… Vậy hãy nhờ nó trả lời câu hỏi liên quan dưới đây:
Xin ChatGPT nói về sư tiến bộ của nền giáo dục khai phóng, qua đó xin nêu sự hiểu biết lõm bõm của cụ Phan Trung Can về nền giáo dục này.
Bạn đọc có thể giải trí bằng cách dùng nguyên câu hỏi trên để hỏi lại ChatGPT lần nữa – sẽ thấy nội dung trả lời của nó khá nhất quán.
Hỏi. Xin ChatGPT nói về nội dung tiến bộ của nền giáo dục khai phóng, qua đó xin nêu sự hiểu biết lõm bõm của cụ Phan Trung Can về nền giáo dục này
Đáp. Giáo dục khai phóng (Liberal Education) là một triết lý giáo dục hướng đến sự phát triển toàn diện con người thông qua việc mở mang tâm trí và giải phóng tiềm năng cá nhân. Trái ngược với tri thức khai phóng đích thực, sự hiểu biết lệch lạc của cụ Phan Trung Can trên mạng xã hội lại biến khái niệm sư phạm này thành một thuyết âm mưu chính trị. [1, 2, 3, 4]
Dưới đây là sự đối lập chi tiết giữa sự tiến bộ của giáo dục khai phóng và góc nhìn “lõm bõm”, cực đoan của cụ Phan Trung Can.
I. Sự tiến bộ của nền giáo dục khai phóng
Giáo dục khai phóng có cội nguồn từ Hy Lạp – La Mã cổ đại và liên tục tiến hóa để ngày nay trở thành xu hướng chủ đạo của giáo dục hiện đại thế giới.
Sự tiến bộ của mô hình này thể hiện qua 4 trụ cột cốt lõi: [1]
- Chuyển đổi mục tiêu từ “Có gì” (To have) sang “Là ai” (To be): Thay vì chỉ chú trọng dạy nghề để kiếm tiền tài hay vị thế, giáo dục khai phóng hướng đến đào tạo người học trở thành một con người tự do, công dân trách nhiệm và chuyên gia ưu tú. [1]
- Phát triển tư duy độc lập và phản biện: Học sinh không học vẹt, rập khuôn mà được bồi dưỡng năng lực đặt câu hỏi, tư duy đa chiều, và phân tích vấn đề dựa trên bằng chứng khoa học. [1, 2, 3]
- Nền tảng tri thức rộng mở: Người học được trang bị kiến thức bao quát ở nhiều lĩnh vực (khoa học, nhân văn, xã hội), giúp họ dễ dàng thích nghi với thế giới công nghệ thay đổi liên tục. [1, 2]
- Thúc đẩy sáng tạo và tự học suốt đời: Giáo dục khai phóng khích lệ các ý tưởng độc đáo, giải phóng sức mạnh nội tại để mỗi cá nhân có thể “tự lực khai phóng” chính mình. Tại Việt Nam, tư tưởng này vốn đã xuất hiện từ thời Đông Kinh Nghĩa Thục (1907) và tới nay bắt đầu được tích hợp trong chương trình Giáo dục phổ thông mới. [1, 2, 3, 4, 5]
II. Sự hiểu biết “lõm bõm” và góc nhìn lệch lạc của cụ Phan Trung Can
Trái ngược với bản chất sư phạm tiến bộ, tài khoản mạng xã hội của cụ Phan Trung Can cùng một bộ phận dư luận cực đoan đã tạo ra một “làn sóng đấu tố”, chính trị hóa khái niệm này với những nhận thức rất mơ hồ và sai lệch: [1, 2]
1. Đồng nhất giáo dục khai phóng với “diễn biến hòa bình”, “cách mạng màu”
Cụ Phan Trung Can diễn dịch giáo dục khai phóng như một chiến lược “cách mạng trắng” hoặc “diễn biến hòa bình” do các thế lực phương Tây thao túng.
Cụ cho rằng việc đưa khái niệm này vào đề thi hay trường học là nhằm “xóa bỏ thành quả cách mạng”, “phai nhạt ý thức hệ”, và làm mất nền tảng tư tưởng của Đảng trong thế hệ trẻ. Đây là sự ngộ nhận khi quy chụp một phương pháp khoa học thành một âm mưu chính trị. [1, 2, 3]
2. Biến “tư duy phản biện” thành “sự chống đối thể chế”
Trong các bài viết của mình, cụ Phan Trung Can nhìn nhận các giá trị như “tự do học thuật”, “tự do tư tưởng”, “tư duy phản biện” một cách rất tiêu cực. Cụ coi đó là công cụ gieo rắc “chủ nghĩa hoài nghi”, hướng học sinh sinh viên đến tư tưởng “bất đồng chính kiến, cực đoan và manh động chống đối”. Sự hiểu biết này bỏ qua thực tế rằng tư duy phản biện là năng lực khoa học để tìm ra chân lý, hoàn toàn không phải là sự chống đối chính trị. [1, 2]
3. Tư duy bảo thủ, nhầm lẫn về Luật Giáo dục
Cụ lập luận máy móc rằng: Vì cụm từ “giáo dục khai phóng” không được quy định bằng câu chữ cụ thể trong Điều 3 Luật Giáo dục 2019, nên nó là “nguy hại” và mang tính xâm lấn. Thực tế, các biểu hiện của giáo dục khai phóng như phát triển toàn diện, tôn trọng sự khác biệt, tự chủ và sáng tạo đều là những phẩm chất cốt lõi mà giáo dục hiện đại Việt Nam đang nỗ lực xây dựng. [1, 2, 3, 4, 5]
Bản chất của làn sóng công kích này đã phản ánh một tư duy bảo thủ, biến một cuộc thảo luận học thuật thuần túy thành một lát cắt giằng co giữa nhu cầu hiện đại hóa đất nước và khuynh hướng chụp mũ chính trị. [1]
_____
Chú thích của các tác giả:
Các chữ và con số in đậm, màu xanh ở bài trên dẫn tới tư liệu tham khảo của chính ChatGPT. Bạn đọc có thể trỏ chuột + nhấn Ctrl để đọc chúng.
Nhận xét
Đăng nhận xét