4588 - Kinh xáng Xà No và Chợ Một Ngàn, Chợ Ba Ngàn Rưỡi

FB Loc Pham

Ngay ở đất Sài Gòn – Gia Định, ngày nay vẫn còn tồn tại những cái chợ mà mà tên mới nghe qua gợi lên một điều gì đó rất xa xưa: chợ Cây Da Sà, chợ Chuồng Bò, Chợ Bà Hom, chợ Cây Quéo, chợ Thị Nghè, chợ Xóm Chiếu... Ở Miền Tây nếu chưa đến vùng Cần Thơ, Chương Thiện, Rạch Giá dĩ nhiên không biết có một cái chợ mang tên “Chợ Một Ngàn” hay "Chợ Ba Ngàn Rưỡi", nghe quê mùa nhưng thật thân quen như món mắm kho ăn với kèo nèo bóp xổi.

Nhưng trước khi nói tới Chợ Một Ngàn, không thể không có vài giòng về Kinh Xáng Xà No. Đây là con kinh do người Pháp đào bằng xáng xúc trong 3 năm, từ 1901 đến 1903. Bắt đầu từ ngã ba Vàm Xáng của sông Cần Thơ (một nhánh lớn của sông Hậu) kinh Xáng Xà No đến gặp sông Cái Lớn (Kiên Giang) và chảy ra vịnh Thái Lan. Tên Xà No là do chử “snor” mà người Khmer chỉ loại cây điên điển mọc hoang khắp vùng này. Con kinh Xà No có chiều dài khoảng 40 cây số, rộng 60 mét. Sau khi đào xong người Pháp tiếp tục đào những con kinh ngang, cứ 1000 mét đào một con kinh lớn, và giữa hai kinh lớn đúng 500 mét đào một con kinh nhỏ. Tổng cộng đào được 14 kinh ngang lẻ một kinh 500 mét, hình thành một hệ thống thủy nông thay nước xả phèn ra biển, biến một vùng đất bao la trở nên phì nhiêu tươi tốt.

Có kinh đào, người dân tứ xứ nhanh chóng quy tụ về đây lập nghiệp khai hoang ruộng đất và gọi vùng đất mới này là Miệt Ngàn, trong khi vùng Rạch Giá gọi là Miệt Thứ... Con kinh ngang đầu tiên của kinh xáng Xà No gọi là kinh Một Ngàn, rồi kinh Hai Ngàn, kinh Ba Ngàn, kéo dài tới kinh Mười Bốn Ngàn Rưỡi. Ngay đầu Kinh Một Ngàn hình thành một ngôi chợ nhỏ miền quê, khi dân ngày càng đông nhu cầu mua bán càng nhiều, ngôi chợ phát triển theo đà phát triển chung của nghề nông. Nếu đi xa hơn nữa, còn gặp chợ Ba Ngàn Rưỡi, hai chợ này dĩ nhiên cách nhau 2 ngàn 5 trăm mét.

Sau khi chiếm được đất Nam Kỳ, song song với việc đặt nền móng cai trị chặt chẽ và khắc nghiệt, người Pháp nghĩ ngay đến việc khai thác kinh tế thuộc địa. Họ đào kinh Chợ Gạo, mở quốc lộ 4, đặt đường xe lửa Sài Gòn – Mỹ Tho. Với những cách nhìn thực tế, nhà cầm quyền Pháp muốn biến những cánh đồng đất hoang vu của Thủy Chân Lạp trước khi người Việt đến định cư vùng này thành những đồng lúa bạt ngàn trong tương lai. Từ lúc đào xong kinh Kinh Xà No, nửa thế kỷ sau chế độ thực dân vĩnh viễn chấm dứt ở Việt Nam. Nhưng kinh Xà No và Miệt Ngàn đã góp phần tạo nên một vựa lúa ở đồng bằng sông Cửu Long, sản xuất đủ gạo nuôi gần 20 triệu dân Miền Nam trước chiến tranh và còn có dư để xuất cảng.

(Tổng hợp)