4478 - Châu Âu có thể thu hút sự chú ý của Putin bằng cách nào?

Alexander Gabuev

Lục địa này phải vượt qua tình thế khó xử liên quan đến Nga.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tham dự một buổi lễ ở Moscow, tháng 6 năm 2026.Gavriil Grigorov / Sputnik / Reuters

“Tôi tin rằng chúng ta nên nói chuyện với Putin,” Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nói trong một cuộc phỏng vấn hồi đầu tháng Sáu. Đó là một lời thừa nhận đầy ý nghĩa. Trong nhiều năm, Stubb là một trong những chính trị gia ủng hộ Ukraine nhất ở châu Âu và thường có lập trường cứng rắn đối với Điện Kremlin. Nhưng giờ đây, Stubb nói với các nhà báo, việc phớt lờ Tổng thống Nga Vladimir Putin đang trở nên không thể duy trì được. “Biên giới này sẽ vẫn còn đó,” ông nói, đề cập đến đường biên giới dài 833 dặm giữa nước ông và Nga. “Đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ phải duy trì quan hệ chính trị.”

Ông Stubb không phải là chính trị gia châu Âu duy nhất gần đây ủng hộ việc đàm phán với Điện Kremlin. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã lên tiếng ủng hộ điều này hồi tháng Hai, cũng như Thủ tướng Ý Giorgia Meloni hồi tháng Sáu. Các nhà lãnh đạo châu Âu này một phần được thúc đẩy bởi niềm tin rằng ngoại giao cấp cao có thể mang lại một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh ở Ukraine. Nhưng họ cũng được thúc đẩy bởi mong muốn ổn định mối quan hệ Nga-châu Âu ngày càng nguy hiểm, dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang không kiểm soát; các hoạt động hỗn hợp của Nga trên lãnh thổ EU, chẳng hạn như các vụ đốt phá ở Vương quốc Anh và các cuộc xâm nhập bằng máy bay không người lái vào phía đông châu Âu; và nguy cơ ngày càng gia tăng về một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp. Nói cách khác, lục địa này đang tìm cách kiềm chế một cuộc khủng hoảng tiềm tàng và ngăn chặn sự leo thang.

Các nhà lãnh đạo châu Âu hoàn toàn có lý khi muốn nói chuyện với Putin. Nhưng họ vẫn chưa có hướng đi cụ thể để thực hiện điều đó. Ở mức độ cơ bản nhất, họ không biết ai nên thay mặt châu lục nói chuyện với Điện Kremlin. Quan trọng hơn, họ cũng không chắc chắn những vấn đề nào nên được đưa ra thảo luận.

Để trả lời những câu hỏi này, châu Âu cần thành lập một liên minh các bên tự nguyện. Các cường quốc hàng đầu châu Âu—Pháp, Đức và Anh—nên liên kết với một quốc gia Đông Âu, như Phần Lan hoặc Ba Lan, để đối thoại với Putin. Mục tiêu của họ là ổn định quan hệ với Moscow trong khi vẫn tiếp tục ủng hộ Kyiv. Điều này sẽ không chấm dứt bế tắc Nga-châu Âu, càng không thể dẫn đến tình hữu nghị. Nhưng nó có thể củng cố an ninh châu Âu và giúp ngăn chặn một cuộc chiến tranh lan rộng hơn.

KHU VỰC NGUY HIỂM

Sự thất vọng của châu Âu đối với ý tưởng đàm phán với Điện Kremlin bắt nguồn từ kinh nghiệm. Trước khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, Macron và Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã trực tiếp gặp Putin để cố gắng thuyết phục ông ta từ bỏ ý định tấn công. Ngược lại, Putin đã nói dối trắng trợn, hứa rằng ông ta sẽ không xâm lược ngay cả khi đang chuẩn bị làm điều đó. Sau sự sỉ nhục này, châu Âu đã áp đặt các biện pháp trừng phạt sâu rộng đối với Nga và cùng với Hoa Kỳ hỗ trợ mạnh mẽ cho Ukraine. Hầu hết các quốc gia trên lục địa đã cắt đứt gần như toàn bộ các kênh liên lạc chính thức với Điện Kremlin.

Kể từ đó, Washington đã đảm nhiệm hầu hết các hoạt động ngoại giao trong khủng hoảng với Nga để ngăn chặn leo thang. Bất cứ khi nào các nước NATO tăng cường hỗ trợ cho Kyiv và gây sức ép lên các lằn ranh đỏ mà Điện Kremlin tuyên bố, châu Âu đều có thể chắc chắn rằng một quan chức có năng lực trong chính quyền Biden, chẳng hạn như cựu giám đốc CIA Bill Burns, sẽ liên lạc với các đối tác Nga để thiết lập các giới hạn và quản lý xung đột.

Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng và bổ nhiệm nhiều người mới vào chính quyền của mình. Steve Witkoff, một nhà phát triển bất động sản không có kinh nghiệm chính phủ, được giao nhiệm vụ trực tiếp nói chuyện với Putin. Pete Hegseth, người dẫn chương trình của Fox News, được chọn để lãnh đạo Lầu Năm Góc. Đồng thời, Nhà Trắng bắt đầu đe dọa rút khỏi NATO, chỉ trích các đồng minh châu Âu vì bỏ bê chi tiêu quốc phòng, và thậm chí đe dọa sáp nhập Greenland.

Nga và châu Âu đang đứng trước nguy cơ lặp lại những khía cạnh nguy hiểm nhất của Chiến tranh Lạnh.

Trong khi đó, tình hình an ninh của châu Âu đối với Moscow ngày càng xấu đi. Putin đã công khai tuyên bố rằng Nga đang đối đầu không chỉ với Ukraine mà còn với toàn bộ châu Âu, vì lục địa này cung cấp cho Kyiv vũ khí, tình báo, huấn luyện quân sự, công nghệ và nguồn tài chính nói chung. Điện Kremlin có kế hoạch tăng cường mạnh mẽ sự hiện diện quân sự dọc biên giới EU và đã bắt đầu thực hiện nhiều cuộc tấn công hỗn hợp hơn chống lại các nước thành viên EU, chẳng hạn như sử dụng máy bay không người lái bay trên lãnh thổ của họ. Nga đang nhanh chóng xây dựng kho vũ khí tên lửa và máy bay không người lái của mình – đúng lúc các thỏa thuận kiểm soát vũ khí cuối cùng còn lại giữa Nga và NATO bị phá vỡ.

Châu Âu cũng đã tăng cường khả năng tên lửa tầm xa và tầm trung. Họ đang đẩy mạnh sản xuất máy bay không người lái và thử nghiệm các hệ thống vũ khí mới. Nhiều quốc gia châu Âu đang thiết kế các hệ thống này đặc biệt để tấn công vào trung tâm lãnh thổ Nga. Một số nhà lãnh đạo châu Âu thậm chí còn đang lên kế hoạch mở rộng hệ thống răn đe hạt nhân của lục địa, bằng cách để Pháp tuần tra bầu trời châu Âu bằng máy bay ném bom chiến lược hoặc để các quốc gia châu Âu khác phát triển vũ khí hạt nhân của riêng họ.

Tuy nhiên, những bước này khó có thể tự mình ngăn chặn xung đột. Trong bối cảnh thiếu các rào cản và kênh liên lạc, kho vũ khí ngày càng lớn mạnh có thể dẫn đến tính toán sai lầm và leo thang xung đột khi mỗi bên trở nên lo sợ hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, vốn dễ bị lỗi và thao túng bởi các tác nhân bên ngoài. Trong khi đó, nhờ việc Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO, phạm vi địa lý của một cuộc đối đầu tiềm tàng giữa Nga và châu Âu đã mở rộng. Thời gian cảnh báo cho một cuộc tấn công tên lửa tiềm tàng đã bị rút ngắn. Kết quả là, Nga và châu Âu có nguy cơ lặp lại những phần nguy hiểm nhất của Chiến tranh Lạnh, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng tên lửa châu Âu những năm 1970 và 1980 (khi Moscow lần đầu tiên triển khai tên lửa tàng hình tầm trung ở Đông Âu, và NATO sau đó đáp trả bằng cách triển khai tên lửa của Mỹ ở Tây Âu), mà không có biện pháp đối phó thực sự nào.

CÁI CÁ NHÂN LÀ CÁI CHÍNH TRỊ

Trong những thời kỳ nguy hiểm nhất của Chiến tranh Lạnh, khối Đông và khối Tây thường giải quyết những khác biệt của họ thông qua ngoại giao cá nhân. Nhưng khi đó cũng như bây giờ, Nhà Trắng, nơi duy trì đường dây nóng khẩn cấp với Điện Kremlin, luôn là bên dẫn đầu trong hầu hết các vấn đề khó khăn—như Tổng thống Mỹ John F. Kennedy và Thủ tướng Liên Xô Nikita Khrushchev đã làm trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Các cuộc hội đàm giữa Tổng thống Mỹ Richard Nixon và Thủ tướng Liên Xô Leonid Brezhnev cũng giúp ổn định quan hệ trong những năm 1970, làm giảm căng thẳng trên khắp châu Âu. Nhưng vì không còn có thể dựa vào Washington, châu Âu giờ đây phải mở kênh liên lạc cấp cao riêng của mình với Điện Kremlin.

Sẽ dễ dàng hơn, và do đó hấp dẫn hơn, khi làm việc với người đứng đầu cơ quan tình báo nước ngoài của Nga, cố vấn an ninh quốc gia của nước này, hoặc một đại diện khác của Putin. Để làm được điều đó, châu Âu có thể dựa vào các kênh hiện có. Những mối liên hệ này chắc chắn có thể hữu ích khi thảo luận về một số chủ đề hẹp, chẳng hạn như các hoạt động lai ghép của Nga. Nhưng để ngoại giao có tác dụng ổn định rộng hơn, các nhà lãnh đạo châu Âu sẽ phải làm việc trực tiếp với Putin. Việc này có thể rất khó chịu, nhưng cuối cùng, tổng thống Nga là người duy nhất có thẩm quyền trong nước.

Điều này có nghĩa là châu Âu sẽ cần phải tiếp cận Điện Kremlin thông qua các nhà lãnh đạo cấp cao của chính mình. Không một đặc phái viên nào có thể tạo dựng được uy tín với tổng thống Nga. Vì EU và NATO sẽ không thể đạt được sự đồng thuận về vấn đề này, gánh nặng thiết lập các cuộc đàm phán ban đầu phải thuộc về các nhà lãnh đạo của các quốc gia lớn nhất châu Âu. Ít nhất, nhóm này nên bao gồm Pháp, Đức và Vương quốc Anh - ba quốc gia mà cùng nhau tạo ra một thách thức an ninh thực sự đối với Điện Kremlin do sức mạnh quân sự và nền kinh tế đáng kể của họ. Tuy nhiên, để tăng thêm trọng lượng và tầm nhìn, nhóm này cũng nên bao gồm ít nhất một quốc gia từ sườn phía đông của NATO có năng lực quân sự rộng lớn và biên giới với Nga, nhiều khả năng là Phần Lan. (Ba Lan cũng có thể là một đại diện hiệu quả, nhưng thủ tướng và tổng thống nước này hiện đang mâu thuẫn gay gắt.)

Các binh sĩ Đức tham gia một cuộc tập trận quân sự gần thác Bardufoss, Na Uy, tháng 3 năm 2026.Bernadett Szabo / Reuters

Liên minh này không nhất thiết phải giới hạn ở những quốc gia này, và tất cả các thành viên EU, cũng như các đồng minh NATO ở Bắc Mỹ và Ukraine, nên được thông báo thường xuyên về các cuộc thảo luận của nhóm. Nhưng một số quốc gia cần phải đóng vai trò chủ đạo, và số lượng các bên tham gia nên được giới hạn. Cách tiếp cận quyết đoán này đã giúp châu Âu đẩy nhanh viện trợ quân sự cho Ukraine, và nó nên được áp dụng lại cho ngoại giao xung đột với Nga.

Để liên lạc với Putin, liên minh này có thể sử dụng một công cụ từ thời xa xưa: một bức thư cá nhân, bí mật. Một văn bản viết giúp tránh được cảm xúc và sự khó xử của các cuộc gặp mặt trực tiếp hoặc qua video trực tuyến, vốn dễ đi chệch hướng. Nhờ đó, châu Âu có thể bình tĩnh trình bày lý do cần thiết lập liên lạc thường xuyên, giúp cả hai bên xác định các giới hạn, thiết lập các cơ chế quản lý khủng hoảng và phân biệt giữa tín hiệu thực và tín hiệu giả. Ví dụ, bức thư nên đề xuất thành lập các nhóm và đường dây nóng để thường xuyên thảo luận về các điểm nóng cụ thể—chẳng hạn như các sự cố quân sự, bao gồm cả trường hợp không phận NATO bị xâm phạm và cáp ngầm bị cắt.

Để thu hút sự chú ý của Điện Kremlin, bức thư có thể khơi gợi lòng tham vọng lớn lao của Putin bằng cách đề xuất rằng, với tư cách là lãnh đạo nước Nga, ông có trách nhiệm hợp tác với các nguyên thủ quốc gia châu Âu để ngăn chặn một cuộc chiến tranh lớn trên lục địa. Suy cho cùng, di sản của các nhà lãnh đạo ở Moscow và các thủ đô châu Âu sẽ được đánh giá một phần dựa trên khả năng tránh rơi vào thảm họa. Châu Âu cũng nên chỉ ra rằng một cuộc chiến với NATO không nằm trong lợi ích của Điện Kremlin: Nga không thể giành chiến thắng trong một cuộc xung đột như vậy mà không sử dụng vũ khí hạt nhân. Cuối cùng, bức thư nên mời Điện Kremlin thảo luận về cách thức định hình lại cấu trúc an ninh của lục địa – điều mà Putin đã mong muốn trong hơn một thập kỷ qua.

Tuy nhiên, người châu Âu phải làm rõ rằng họ không quan tâm đến một cấu trúc an ninh mới theo các điều khoản của Moscow. Họ nên nói với Putin rằng việc tái vũ trang của châu Âu là phản ứng trước thái độ hiếu chiến của Nga và sẽ tiếp tục chừng nào Nga còn gây ra mối đe dọa. Nhưng châu Âu muốn quản lý mối quan hệ đối đầu với Nga không chỉ bằng cách tự vũ trang đến tận răng mà còn thông qua các khuôn khổ đàm phán nhằm kiểm soát và giảm thiểu rủi ro, như đã từng xảy ra trong giai đoạn ổn định của Chiến tranh Lạnh. Người châu Âu cũng nên nói với Putin rằng bất kỳ cuộc thảo luận nghiêm túc nào về tương lai của lục địa đều không thể diễn ra nếu không có lệnh ngừng bắn ở Ukraine. Và họ nên nhấn mạnh rằng châu Âu sẵn sàng bắt đầu thảo luận về các phương thức của một thỏa thuận như vậy với sự hợp tác của Kyiv và Washington. Điều này sẽ đặt trách nhiệm vào tay Putin.

LỜI NÓI MẠNH MẼ

Hiện tại, có rất ít dấu hiệu cho thấy Putin sẵn sàng đàm phán nghiêm túc với người châu Âu. Thay vào đó, Điện Kremlin vẫn đang tập trung vào việc đàm phán với chính quyền Trump. Tuy nhiên, trên thực tế, khả năng Trump đạt được thỏa thuận có lợi cho Putin ngày càng trở nên mong manh—và khả năng này chỉ ngày càng giảm sút. Trước hết, Nhà Trắng đã tỏ ra sẵn sàng giúp đỡ Ukraine, với việc Trump phát tín hiệu tại hội nghị thượng đỉnh G-7 hồi tháng 6 ở Pháp rằng ông sẵn sàng tái áp đặt lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Nga như một cách gây áp lực lên nhà lãnh đạo nước này. Tất nhiên, Trump có thể thay đổi ý kiến, như ông thường làm. Nhưng Nhà Trắng đang dần mất đi đòn bẩy đối với Kyiv. Trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai của Trump, Ukraine đã dần mất lãnh thổ vào tay Nga. Tuy nhiên, hiện nay, Ukraine phần lớn đang giữ vững tiền tuyến và gây ra nhiều tổn thất hơn cho đối thủ, như các cuộc tấn công vào Moscow hồi tháng 6 đã chứng minh. Trong khi đó, châu Âu đã vào cuộc và cung cấp phần lớn viện trợ cho Kyiv.

Nếu Putin chưa nhận thức được vị thế đang suy yếu của đất nước mình, thì cuối cùng ông cũng sẽ nhận ra. Khi tổn thất của Nga ngày càng tăng và đất nước phải vật lộn để tuyển mộ binh lính, vấn đề thiếu hụt nhân lực sẽ trở nên quá nghiêm trọng để có thể bỏ qua. (Tình hình chính trị trong nước của ông cũng có thể trở nên khó khăn hơn khi các cuộc tấn công của Ukraine gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng.) Khi đó, Putin có thể sẽ đồng ý đàm phán với các nước châu Âu. Ông cũng có thể nhận ra rằng Nga không thể chỉ dựa vào Washington để đàm phán một cấu trúc an ninh mới ở châu Âu, xét đến khả năng quân sự ngày càng tăng và quyền tự chủ đã được chứng minh của lục địa này.

Sức mạnh ngày càng tăng của Ukraine, dĩ nhiên, có vẻ là lý do để châu Âu trì hoãn việc đối thoại với Putin. Nếu lục địa này đang chiếm ưu thế, những người theo chủ nghĩa diều hâu có thể lập luận rằng, thay vì vậy, họ nên tiếp tục chờ đợi, có lẽ cho đến khi Putin chủ động liên lạc với họ. Họ cũng có thể chỉ ra rằng tổng thống Nga có thể tiết lộ bức thư mà các nhà lãnh đạo châu Âu gửi cho ông để ám chỉ rằng lục địa này đang cầu xin một thỏa thuận.

Nhưng châu Âu có thể giảm thiểu rủi ro đó bằng cách viết theo cách không mang tính giáo điều nhưng vẫn thể hiện các nhà lãnh đạo châu Âu là những người trưởng thành có trách nhiệm và nguyên tắc. Và việc nói chuyện với Putin không đồng nghĩa với việc đạt được thỏa thuận với ông ta; châu Âu có thể bắt đầu các cuộc đối thoại trong khi vẫn bác bỏ bất kỳ đề xuất nào mà họ cho là gây bất lợi cho lợi ích của mình. Thêm vào đó, diễn biến của cuộc chiến vẫn khó lường. Người châu Âu có thể hy vọng rằng vị thế của họ sẽ được cải thiện hơn nữa, nhưng họ không thể chắc chắn. Nếu diễn biến của cuộc chiến thay đổi, hoặc nếu Putin cảm thấy bị dồn vào chân tường và bắt đầu một con đường liều lĩnh hơn nữa, châu Âu sẽ đánh giá cao việc có các kênh liên lạc được quản lý chuyên nghiệp với Điện Kremlin.

Châu Âu có thể tác động đến động thái chính trị bên trong nước Nga.

Lịch trình chính trị của châu Âu cũng cần thúc đẩy hành động. Nhìn chung, các nhà lãnh đạo hiện tại của châu Âu hợp tác khá tốt, như sự ủng hộ liên tục của châu lục dành cho Ukraine đã chứng minh. Nhưng không có gì đảm bảo rằng thế hệ tiếp theo sẽ hợp tác như vậy, đặc biệt nếu các lực lượng dân túy giành chiến thắng trong nhiều cuộc bầu cử hơn. Do đó, tốt hơn hết là châu Âu nên thiết lập các kênh liên lạc với Điện Kremlin ngay hôm nay, khi châu Âu vẫn còn tương đối đoàn kết, hơn là mạo hiểm với một tương lai hỗn loạn hơn. Tham gia vào ngoại giao với Nga cũng có thể giúp các đảng chính trị chính thống của châu Âu trả lời những lời chỉ trích từ các đảng dân túy, chẳng hạn như đảng AfD của Đức, vốn cho rằng các nước của họ đang hỗ trợ Kyiv quá nhiều.

Cuối cùng, bằng cách hành động ngay bây giờ, châu Âu có thể tác động đến động thái chính trị bên trong Nga. Ngày càng nhiều người thuộc tầng lớp tinh hoa của đất nước cuối cùng đã nhận ra rằng chiến tranh đang làm suy yếu an ninh, sự thịnh vượng và ảnh hưởng toàn cầu của Nga. Thậm chí một số người trung thành với Putin, như Herman Gref, Giám đốc điều hành của ngân hàng lớn nhất Nga, đã dám thách thức quyết định của Điện Kremlin về việc tiếp tục chiến đấu thay vì tìm kiếm một lối thoát. Những nhà phê bình mới này chưa đủ sức để thách thức Putin. Nhưng tin tức về việc châu Âu đang cố gắng đàm phán một lối thoát với Điện Kremlin cuối cùng sẽ đến tai giới tinh hoa Nga. Và nếu châu Âu có thể cho họ thấy rằng một Moscow hòa bình hơn có thể tìm được đối tác ở phía tây, điều đó có thể làm gia tăng sự bất đồng và gây thêm áp lực lên Điện Kremlin - ít nhất là dưới hình thức kháng cự thụ động, chẳng hạn như làm suy yếu các mệnh lệnh liên quan đến chiến tranh. Tuy nhiên, để tín hiệu này có hiệu quả, các nhà lãnh đạo châu Âu cần thống nhất thông điệp công khai nhắm vào tầng lớp trí thức của Nga.

Trong khi tìm cách tiếp cận Putin, châu Âu đồng thời cần củng cố quan hệ với cộng đồng ngoại giao Hoa Kỳ. Họ nên đầu tư vào các hình thức thảo luận có cấu trúc với cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa, những người có kinh nghiệm thực tế trong việc đàm phán các vấn đề an ninh châu Âu với Điện Kremlin. Điều này sẽ giúp lục địa này khai thác được nguồn kinh nghiệm sâu rộng của Mỹ trong ngoại giao giải quyết khủng hoảng, lĩnh vực mà châu Âu còn hạn chế về thành tích. Nó cũng sẽ giúp xây dựng một ngôn ngữ chung về những vấn đề quan trọng này, có thể được sử dụng ở cả hai bờ Đại Tây Dương. Bất chấp tất cả các khoản đầu tư quân sự của châu Âu, thực tế là không thể có một hệ thống quản lý an ninh tốt hơn ở châu Âu nếu không có sự tham gia của Mỹ. Kho vũ khí hạt nhân của Washington, vị thế thống trị của họ trong NATO và vai trò lãnh đạo của họ trong nhiều công nghệ quân sự đơn giản là quá quan trọng. Điện Kremlin sẽ muốn Hoa Kỳ là một bên tham gia vào bất kỳ thỏa thuận nào mà họ đạt được với châu Âu.

Dưới thời Trump, Washington thiếu sự tập trung và chuyên môn để tham gia vào các cuộc đàm phán nghiêm túc về tương lai an ninh châu Âu hiện nay, và do đó, bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể phải chờ đến năm 2029. Tuy nhiên, sự tham gia trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo châu Âu và Putin có thể giúp đặt nền tảng cho thời điểm đó. Quan trọng hơn, nó có thể giúp hai bên quản lý rủi ro ngay bây giờ—và do đó tránh được một cuộc xung đột thảm khốc.

ALEXANDER GABUEV là Giám đốc Trung tâm Carnegie Nga - Á Âu tại Berlin.

Nguồn: How Europe Can Get Putin’s Attention

https://www.foreignaffairs.com/russia/how-europe-can-get-putins-attention