4549 - Thế giới đang từ bỏ nước Mỹ.

Richard Wike

Lần này, chủ nghĩa chống Mỹ đã khác.

Đài tưởng niệm Washington ở Washington, D.C., tháng 7 năm 2026. Cheney Orr / Reuters

Trong phần lớn quý đầu tiên của thế kỷ XXI, khi sự nổi tiếng của Hoa Kỳ trên toàn thế giới có lúc thăng lúc trầm, quốc gia này vẫn có thể dựa vào nền tảng ủng hộ quốc tế được thiết lập từ thế kỷ trước. Đã có những thời điểm hình ảnh toàn cầu của Hoa Kỳ suy giảm đáng kể, chẳng hạn như trong các cuộc can thiệp quân sự không được lòng dân của Tổng thống George W. Bush và sự rút lui mạnh mẽ khỏi các hoạt động quốc tế trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump. Nhưng mỗi lần như vậy, nguồn lực quyền lực mềm và uy tín quốc tế lâu đời của quốc gia này đã giúp duy trì vị thế, và tỷ lệ ủng hộ quốc tế cuối cùng cũng phục hồi trở lại.

Tuy nhiên, kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền vào tháng 1 năm 2025, những vết nứt bắt đầu xuất hiện trong nền tảng đó. Chính sách thương mại và nhập cư của ông, cùng với việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ, đã tạo ra làn sóng phản đối quốc tế mà về bản chất và mức độ sâu sắc hiếm thấy trong lịch sử gần đây. Một cuộc khảo sát dư luận mới của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy rằng ở nhiều trong số 36 quốc gia được khảo sát, thái độ đối với Hoa Kỳ đang ở mức tiêu cực nhất kể từ khi Pew bắt đầu theo dõi vào năm 2002.

Hiện nay, người dân bình thường đang chỉ trích Trump theo những cách mà họ chưa từng làm trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Cũng như trong nhiệm kỳ đầu tiên, họ tin rằng Trump đang phá vỡ lịch sử tham gia và lãnh đạo quốc tế của Hoa Kỳ. Nhưng phần lớn thế giới hiện nay cũng tin rằng việc Trump sử dụng sức mạnh quân sự đáng kể của Hoa Kỳ đang đe dọa sự ổn định toàn cầu theo những cách mà không hề rõ ràng trong nhiệm kỳ đầu tiên. Hơn nữa, trong những thời kỳ suy thoái trước đây, người dân ở các quốc gia khác thường không đặt câu hỏi về các giá trị cơ bản mà Hoa Kỳ đề cao, ngay cả khi họ hoàn toàn không đồng ý với các chính sách cụ thể. Ngược lại, ngày nay, thế giới ngày càng bi quan về tình trạng của nền dân chủ Mỹ. Chỉ trong chưa đầy hai năm nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Trump, ngày càng nhiều người không phải là người Mỹ tin rằng chính phủ Mỹ không tôn trọng các quyền tự do cá nhân của chính người dân mình.

Kết quả là, phần lớn thế giới đang mất dần niềm tin vào khả năng của Hoa Kỳ trong việc đóng vai trò lãnh đạo một trật tự quốc tế tự do. Và những lo ngại mới này, sâu sắc hơn những lo ngại trong quá khứ, có thể khó mà đảo ngược được.

VÙNG ĐẤT CỦA NHỮNG NGƯỜI KÉM TỰ DO

Tình trạng suy yếu của nền dân chủ đã trở thành vấn đề nan giải ở nhiều quốc gia trên thế giới. Theo đánh giá thường niên của Freedom House, mức độ tự do trung bình toàn cầu tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ đã giảm trong 20 năm liên tiếp. Sự suy giảm này đặc biệt nghiêm trọng ở Hoa Kỳ. Đầu năm nay, viện nghiên cứu V-Dem đã hạ cấp quốc gia này từ "nền dân chủ tự do" xuống "nền dân chủ bầu cử", tuyên bố rằng "nền dân chủ ở Mỹ đã giảm xuống mức tương đương năm 1965", năm Đạo luật Quyền Bầu cử được thông qua.

Trong số 36 quốc gia được Pew khảo sát năm nay, chỉ một số ít người được hỏi cho rằng chính phủ Mỹ tôn trọng các quyền tự do cá nhân của người dân, trong khi đa số lại cho rằng không. Tỷ lệ người được hỏi cho rằng Hoa Kỳ tôn trọng các quyền tự do cá nhân đã giảm mạnh ở 12 trong số 13 quốc gia mà Pew cũng đặt câu hỏi này vào năm 2021, khi bắt đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden. Sự sụt giảm này đặc biệt rõ rệt ở châu Âu. Ví dụ, cách đây 5 năm, 61% người Thụy Điển cho rằng Hoa Kỳ tôn trọng tự do cá nhân; ngày nay con số này chỉ còn 27%.

Điều này trái ngược hoàn toàn với kết quả của các cuộc khảo sát trước đây. Trong những thời điểm trước đây khi tâm lý chống Mỹ lên cao, người dân ở nhiều quốc gia khác vẫn đánh giá cao cam kết của Hoa Kỳ trong việc bảo vệ các quyền tự do của công dân mình. Năm 2008, năm cuối cùng trong nhiệm kỳ thứ hai của Bush, Hoa Kỳ nhận được phần lớn đánh giá tích cực: ở 20 trong số 23 quốc gia được khảo sát, đa số hoặc số đông cho rằng quốc gia này tôn trọng các quyền tự do cá nhân. Ngược lại, ngày nay, tỷ lệ công chúng có quan điểm này đã giảm xuống mức thấp nhất mọi thời đại ở 15 quốc gia mà Pew đã thường xuyên khảo sát trong những năm qua, bao gồm cả các quốc gia có quan hệ mật thiết với Washington như Úc, Ý, Hà Lan, Ba Lan và Hàn Quốc.

ĐÁNG SỢ HƠN LÀ ĐƯỢC YÊU THƯƠNG

Sự suy giảm mạnh mẽ trong dư luận quốc tế về cam kết dân chủ của Mỹ dường như phản ánh sự không tán thành của quốc tế đối với các chính sách cụ thể của Mỹ trong quá khứ—những sự suy giảm phần lớn chỉ là tạm thời và cuối cùng đã hồi phục. Xét cho cùng, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, công chúng nước ngoài phần lớn không tán thành điều mà họ coi là sự rút lui của Hoa Kỳ khỏi vai trò lãnh đạo trật tự toàn cầu trước đây. Họ chỉ trích quyết định của Trump về việc rút Hoa Kỳ khỏi các hiệp ước đa phương và hiệp định thương mại. Và họ phản đối các chính sách của chính quyền về việc dựng lên các rào cản, dù là dưới hình thức các chính sách nhập cư hạn chế hay dưới hình thức bức tường trên biên giới Mỹ-Mexico.

Trong số 37 quốc gia được thăm dò ý kiến ​​năm 2017, trung bình chỉ có 19% ủng hộ việc ông Trump rút Hoa Kỳ khỏi các thỏa thuận về khí hậu và chỉ 18% ủng hộ việc ông rút nước này khỏi các thỏa thuận thương mại lớn. Mười sáu phần trăm ủng hộ việc xây tường biên giới hoặc siết chặt các hạn chế đối với người nhập cảnh vào Hoa Kỳ từ một số quốc gia Hồi giáo. Và chỉ có 34% ủng hộ quyết định của ông Trump rút Hoa Kỳ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran.

Thái độ đối với Hoa Kỳ nhìn chung vẫn tiêu cực trong suốt nhiệm kỳ đầu tiên của Trump và thậm chí còn giảm mạnh hơn vào năm 2020 do phản ứng của chính quyền ông đối với đại dịch COVID-19. Nhưng chúng đã phần nào được phục hồi trong nhiệm kỳ của chính quyền Biden . Tỷ lệ ủng hộ Biden không bao giờ đạt đến mức cao ngất trời như thời Tổng thống Barack Obama, nhưng ông được nhìn nhận tích cực hơn Trump, và sự ủng hộ đối với cách tiếp cận của Hoa Kỳ đối với các vấn đề thế giới và sự tôn trọng các quyền tự do cá nhân trong nước đã trở lại hoặc gần như trở lại mức trước thời Trump ở nhiều quốc gia trong nhiệm kỳ tổng thống của ông. Quan điểm tích cực về Hoa Kỳ lại giảm khi Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, nhưng nhìn chung cao hơn một chút so với cuối nhiệm kỳ đầu tiên của ông.

Tuy nhiên, triển vọng kể từ đó đã trở nên tiêu cực hơn rõ rệt. Công chúng quốc tế một lần nữa không đồng tình với các chính sách cụ thể trong chương trình nghị sự của Trump. Trung bình chỉ có 28% người dân ở 36 quốc gia được khảo sát năm nay ủng hộ chính sách nhập cư của Trump. Trung bình 18% ủng hộ chế độ thuế quan của ông. Và năm ngoái, khi được hỏi liệu họ có tin tưởng vào khả năng xử lý biến đổi khí hậu của Trump hay không, chỉ có 21% người dân ở 24 quốc gia cho biết họ tin tưởng.

Ngày nay, dư luận quốc tế bày tỏ sự nghi ngờ về cam kết của Washington đối với hòa bình và ổn định.

Việc dư luận không tán thành cách tiếp cận của Trump đối với các chính sách nhập cư, thương mại và khí hậu không có gì đáng ngạc nhiên, nếu xét đến những phản ứng toàn cầu đối với các chính sách trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Nhưng dư luận quốc tế cũng rõ ràng nhìn nhận chính sách đối ngoại nhiệm kỳ thứ hai của Trump khác với nhiệm kỳ đầu tiên. Ông đã sử dụng sức mạnh quân sự một cách tự do hơn nhiều, tiến hành chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro tại Caracas và phát động chiến tranh ở Iran. Trong cuộc khảo sát của chúng tôi, Trump nhận được phần lớn đánh giá tiêu cực cho cả hai hành động này: chỉ có trung bình 22% tán thành chiến dịch Venezuela và chỉ 20% tán thành cách ông xử lý cuộc chiến ở Iran. Khi chiến tranh tiếp diễn, thái độ đối với Hoa Kỳ ngày càng trở nên tiêu cực hơn ở nhiều quốc gia khác nhau, bao gồm Hy Lạp, Ấn Độ, Ý, Kenya, Hàn Quốc, Sri Lanka, Thụy Điển và Thái Lan.

Ông Trump không sử dụng vũ lực để chiếm Greenland, nhưng người châu Âu đã lưu ý đến việc ông từ chối loại trừ khả năng này. Trong số mười quốc gia châu Âu được thăm dò, tỷ lệ ủng hộ các lời đe dọa của ông Trump về Greenland không cao hơn 18%, ở Hungary. Chỉ có 3% người Thụy Điển ủng hộ.

Sự phản đối chính sách đối ngoại của Trump có vẻ tương tự như sự phản đối toàn cầu đối với việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ dưới thời các tổng thống tiền nhiệm. Hãy lấy ví dụ cuộc chiến tranh Iraq của chính quyền Bush và "cuộc chiến chống khủng bố". Khi đó, cũng như hiện nay, phần lớn thế giới tin rằng Hoa Kỳ đang hành động theo ý mình, không lắng nghe hay xem xét lợi ích của các quốc gia khác, và đơn phương sử dụng lực lượng quân sự bất chấp sự phản đối rộng rãi của quốc tế. Điều này đặc biệt đúng đối với các đồng minh chủ chốt của Hoa Kỳ tại châu Âu. Năm 2007, 11% người trưởng thành ở Pháp tin rằng Hoa Kỳ xem xét lợi ích của các quốc gia như của họ khi hoạch định chính sách đối ngoại; ngày nay, con số này là 10%. Số lượng người trưởng thành ở Đức và Anh tin điều tương tự cũng hầu như không thay đổi, từ 26% năm 2007 lên 23% hiện nay ở Đức và từ 23% năm 2007 lên 26% hiện nay ở Vương quốc Anh. Trong số 36 quốc gia được khảo sát vào năm 2026, trung bình 32% tin rằng Hoa Kỳ xem xét rất nhiều hoặc ở mức độ vừa phải lợi ích của các quốc gia như họ trong các quyết định chính sách đối ngoại của mình.

Nhìn chung, Obama được lòng dân hơn George W. Bush trên trường quốc tế, nhưng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của ông ở châu Phi và Trung Đông cũng vấp phải sự phản đối đáng kể trên toàn cầu. Năm 2014, trung bình 74% số người được hỏi ở 44 quốc gia phản đối các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Mỹ ở những nơi như Pakistan, Somalia và Yemen. Các chính sách trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump cũng tương tự như những can thiệp không được lòng dân trên trường quốc tế này.

Nhưng những quan điểm đó cũng cho thấy một cách hiểu khác về sức mạnh của Hoa Kỳ. Đối với nhiều cộng đồng quốc tế, nhiệm kỳ thứ hai của Trump kết hợp kiểu sử dụng vũ lực không kiềm chế mà họ không thích trong các chính quyền trước đây với việc từ bỏ vai trò lãnh đạo lịch sử của Hoa Kỳ mà họ không thích trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Theo quan điểm của họ, nước Mỹ dưới thời Trump được giải phóng khỏi những ràng buộc, chuẩn mực và cam kết với các đồng minh.

ĐANG MẤT LƯỢNG NGƯỜI THEO DÕI?

Trong tám thập kỷ qua, Hoa Kỳ đã là quốc gia dẫn đầu trật tự quốc tế tự do mà nước này đã góp phần thiết kế. Hoa Kỳ không phải lúc nào cũng sống đúng với những lý tưởng mà trật tự đó hướng tới, nhưng với tư cách là bá chủ, nước này cảm thấy có trách nhiệm nhất định đối với hòa bình và ổn định toàn cầu và nhìn chung đã tìm kiếm sự hợp tác với các quốc gia khác để giải quyết các thách thức quốc tế lớn. Ngày nay, dư luận quốc tế bày tỏ sự nghi ngờ mạnh mẽ về cam kết của Washington đối với những lợi ích công cộng đó.

Kể từ năm 2023, tỷ lệ công chúng toàn cầu tin rằng Hoa Kỳ đóng góp vào hòa bình và ổn định đã giảm đáng kể ở 19 trong số 22 quốc gia có dữ liệu. Tỷ lệ này đã giảm từ 30 điểm phần trăm trở lên ở Úc, Canada, Ba Lan, Hà Lan và Thụy Điển. Tỷ lệ công chúng coi Hoa Kỳ là một đối tác đáng tin cậy đã giảm đáng kể ở 14 trong số 17 quốc gia có dữ liệu về xu hướng kể từ năm 2022. Tỷ lệ này đã giảm từ 30 điểm phần trăm trở lên ở Úc, Canada, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Vương quốc Anh.

Sự mất niềm tin này cho thấy điều gì đó cơ bản hơn về bản chất của sự bất mãn hiện tại đối với nước Mỹ. Hoa Kỳ không đáp ứng được kỳ vọng của nhiều người trên thế giới đối với quốc gia dẫn đầu một trật tự toàn cầu khai sáng.

Vẫn có khả năng hình ảnh của Hoa Kỳ sẽ phục hồi như đã từng xảy ra trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Trong những thời điểm không được lòng dân, Hoa Kỳ đã có thể dựa vào nguồn thiện chí dồi dào, cùng với khả năng bền vững thu hút người dân trên khắp thế giới đến với những nguyên tắc mà nước này theo đuổi. Nhưng khi đã đánh đổi sức mạnh mềm lấy sức mạnh cứng và từ bỏ cam kết bảo vệ tự do cho công dân của chính mình trong mắt phần lớn thế giới, Hoa Kỳ sẽ phải chứng minh rằng họ vẫn quan tâm đến những lý tưởng đó. Nếu không, nguồn thiện chí đó có thể sẽ cạn kiệt.

RICHARD WIKE là Giám đốc Nghiên cứu Thái độ Toàn cầu tại Trung tâm Nghiên cứu Pew.

Nguồn: The World Is Giving Up on America

https://www.foreignaffairs.com/united-states/world-giving-america