4852 - Hoài niệm Cầu Mống

Tư Thẳng

Cầu Mống hay Cầu Móng, đó chẳng phải là điều đáng tranh cãi. Chỉ cần biết đó là một trong nhiều cây cầu xây từ thời Pháp thuộc. Cầu Mống bắc ngang rạch Bến Nghé, trên bản đồ người Pháp ghi là Arroyo chinois tức Kinh Tàu Hủ, nối liền Quận Nhứt và Quận Tư của đô thành Sài Gòn. Như vậy rạch Bến Nghé, Arroyo chinois và Kinh Tàu Hủ chỉ là một.

“Cầu nầy do công ty vận chuyển Hàng hải Pháp Messageries Maritimes bỏ vốn mướn công ty xây dựng Levallois Perret (tức Eiffel cũ) xây cất - có thể là trong cùng một giai đoạn với việc xây cất Cầu Quay Khánh Hội - do đó người Pháp cũng gọi cầu nầy là cầu "Công ty Messageries Maritimes" (Công ty Đầu Ngựa) và người Việt Nam từ trước tới nay thường gọi là là cầu Móng Vĩnh Hội vì đây có thể là chiếc cầu đầu tiên có trụ móng. Cũng có thể vì hình dáng vòng cung của chiếc cầu giống như chiếc cầu vòng mống trời cho nên người bình dân Sài Gòn ngày xưa gọi nó là Cầu Mống chăng?” Trên Google, ai cũng đọc được đôi giòng lịch sử này.

Cầu Mống xây năm 1893, dài 128 mét, rộng 5,2 mét có chừa lề 0,5 mét cho người đi bộ. Một tài liệu khác ghi xây năm 1905, chuyện tam sao thất bổn là chuyện thường! Bên phía Quận Nhứt cầu có hai nhánh, một nhánh cho xe từ đường Bến Chương Dương (Quai de Belgique) chạy lên; một nhánh bên tay mặt cho xe từ Quận Tư xuống đường Bến Chương Dương . Kiến trúc này giống như kiểu Cầu Ông Lãnh. Phía Quận Tư, Cầu Mống đi qua bên trên đường Bến Vân Đồn (Quai de la Marne) thẳng xunốg đường Nguyễn Trường Tộ để về chợ Xóm Chiếu, bên trái đường có hãng “ La Société d’Oxygène et d’Acétylène d’Extrême Orient” (SOAEO) của Tây, tồn tại từ 1909 đến 1960.

Ngoài Cầu Quay và Cầu ông Lãnh, dân Quận Tư là những người gắn bó với Cầu Mống nhiều nhất khi chưa có Cầu Calmette.

Muốn sang thì bắc cầu kiều

Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy!

Học trò nghèo Quận Tư đa số là dân tứ xứ muốn lập thân bằng chữ nghĩa, hàng ngày phải gò lưng trên xế điếc theo đường Nguyễn Trường Tộ qua Cầu Mống để sang Quận Nhứt. Dốc Cầu Mống rất dài, đạp hoài không hết dốc, khi lên tới đỉnh cầu lưng đã dán mồ hôi. Nhưng tuổi xuân đang phơi phới, anh nào cũng muốn thách thức cặp giò như đại bàng Lê Thành Cát! Đa số nữ sinh của Quận Tư đều né Cầu Mống, chỉ chọn Cầu Quay (Cầu Trịnh Minh Thế) tuy xa hơn nhưng…khoẻ hơn. Dân Quận Tư gọi cầu Trịnh Minh Thế nhưng thật ra đó là cầu Khánh Hội.

Đứng trên Cầu Mống nhìn qua Quận Nhứt, bên trái thấy tòa nhà Hội Trường Diên Hồng, thời Đệ nhị Cộng Hòa là trụ sở Thượng Nghị Viện. Sát bờ sông có tượng An Dương Vương Thục Phán, thánh tổ binh chủng Pháo Binh. Một cái chợ đặc biệt tên "chợ chim chợ chó" từ bên hông Sở Hỏa Xa đường Hàm Nghi dời về đây lúc nào không ai biết. Những tay chơi bị mất chó mất mèo cứ ra đây chuộc về! Còn ban đêm người ta cũng ra đây để hứng gió và luôn tiện "kiếm mèo"!

Nhắc đến Hội Trường Diên Hồng mà không nhắc đến một kiến trúc độc đáo, bề thế của ba nước Đông Dương tọa lạc tại số 17 Bến Chương Dương là một điều thật thiếu sót. Đó là Ngân Hàng Đông Dương (Banque de l’Indochine), nơi giữ nhiệm vụ phát hành giấy bạc và tiền kim loại cho các thuộc địa Pháp ở Á Châu. Đó cũng là nơi điều hành quyền lợi kinh tế của Pháp ở Vùng Viễn Đông. Theo Vikipedia, Ngân Hàng Đông Dương thành lập ngày 21/1/1875 tại Paris, France là một ngân hàng tư nhân nhưng hoạt động như một ngân hàng trung ương. Tại Sài Gòn, Ngân Hàng Đông Dương là một chi nhánh, về sau là Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam cho đến tháng 4 năm 1975. Ngay sau ngày 30/4/1975, Hà Nội đã cho chuyển 16 tấn vàng (tương đương trên 300 triệu USD) còn giữ lại trong Ngân Hàng Quốc Gia ra Miền Bắc. ChuyệnTổng Thống Thiệu mang 16 tấn vàng đi ngoại quốc chỉ là chuyện gắp lửa bỏ tay người rất lưu manh xảo trá của những người cộng sản!

Cầu Mống ngày nay vẫn còn nằm ngay vị trí cũ, cùng với Rạch Bến Nghé tiếp tục chứng kiến bao phế hưng của thời đại và sống mãi với hai chữ Sài Gòn.